Khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi chuyển từ 'hỗ trợ' sang 'kiến tạo phát triển'

Việc chính sách hỗ trợ gắn với kết quả đầu ra sẽ giúp doanh nghiệp muốn lớn và không ngừng phát triển. Ảnh: Quang Vinh.

Chuyển từ Nhà nước hỗ trợ “cái mình có” sang hỗ trợ “thứ doanh nghiệp cần”

Liên quan đến việc xây dựng dự án Luật Phát triển DNNVV, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm thực hiện, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã cho thấy một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp; việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.

Đặc biệt thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế tư nhân, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới công tác hoàn thiện pháp luật. Theo đó, yêu cầu phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới đã có nhiều thay đổi.

Bởi vậy điểm mới theo đánh giá của Chính phủ trong lần xây dựng Luật Phát triển DNNVV là nội hàm chính sách thay đổi về tư duy từ “hỗ trợ doanh nghiệp” là chính sang “kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển”. Đồng thời bổ sung các nguyên tắc nhằm chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp; đồng thời đổi mới công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ.

Theo đó, việc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra; được thực hiện theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên nhỏ, từ doanh nghiệp nhỏ lên vừa và từ doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn. Các phương thức hỗ trợ được thiết kế theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp lựa chọn nội dung và đơn vị hỗ trợ, chuyển từ việc Nhà nước hỗ trợ “cái mình có” sang hỗ trợ “thứ doanh nghiệp cần”, thông qua phiếu hỗ trợ doanh nghiệp, đặt hàng, giao nhiệm vụ. Ngân sách nhà nước sẽ đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp

Tránh cơ chế xét duyệt, “xin-cho”

Khi thẩm tra sơ bộ dự án Luật này, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị, tiếp tục rà soát các quy định bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ, không phát sinh thêm thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, “xin-cho”. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đưa ra lưu ý, tập trung xây dựng các cơ chế, chính sách tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển cả về quy mô và chất lượng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh cốt lõi, khả năng quản trị, đổi mới sáng tạo; khắc phục tình trạng hỗ trợ dàn trải, phân tán.

Đặc biệt về các chính sách hỗ trợ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đặt ra 6 vấn đề cụ thể. Theo đó, về hỗ trợ tiếp cận tín dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thấy rằng, các quy định tại Điều này còn chung chung, mang tính khẩu hiệu “Nhà nước khuyến khích”, “Nhà nước thúc đẩy”, cơ bản không giải quyết được các khó khăn nhất của doanh nghiệp liên quan đến tiếp cận nguồn vốn.

Về hỗ trợ thuế, kế toán; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhìn nhận một số quy định về thuế tại dự thảo Luật chưa bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Chưa kể, có chính sách còn thấp hơn mức ưu đãi hiện hành hoặc thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ.

Về hỗ trợ mặt bằng sản xuất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị xem xét lại các quy định về hỗ trợ mặt bằng sản xuất, bảo đảm chính sách có tính khả thi, hỗ trợ DNNVV tiếp cận mặt bằng sản xuất và phù hợp với pháp luật về đất đai, tài sản công và pháp luật có liên quan.

Về hỗ trợ DNNVV khởi nghiệp sáng tạo, Ủy ban đề nghị làm rõ thẩm quyền, phạm vi và mức độ tham gia của Nhà nước, cơ chế quản trị, chia sẻ rủi ro và lợi ích, trách nhiệm bảo toàn vốn; bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan và quản lý chặt chẽ nguồn lực nhà nước.

Về hỗ trợ tham gia mua sắm công, đối với các hình thức Nhà nước đặt hàng, chỉ định thầu quy định tại dự thảo Luật, Ủy ban cho rằng cần lưu ý về tính khả thi và tránh xảy ra việc vi phạm các quy định về đấu thầu.

Liên quan đến hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ xác định đối tượng, thời hạn, nội dung, mức và nguồn lực hỗ trợ; đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính khả thi, dễ tiếp cận và thống nhất với pháp luật có liên quan.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tinh thần của luật đã chuyển từ hỗ trợ sang phát triển, tác động trực tiếp tới hơn 1 triệu doanh nghiệp, nếu mở rộng sang hộ kinh doanh thì hơn 5 triệu chủ thể do đó có ý nghĩa rất lớn, làm thế nào để có thể tác động ngay, trực tiếp tới người làm kinh doanh có nhiều thuận lợi hơn để từ đó hộ kinh doanh, doanh nghiệp lớn lên và phát triển.

Ông Nguyễn Quang Huân, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam nêu quan điểm rằng, khi chuyển từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp” là chính sang “kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển” cần khảo sát đánh giá để biết “doanh nghiệp cần gì” thì “hỗ trợ nấy”. “Doanh nghiệp có muôn vàn, vạn trạng khó khăn. Do đó để hỗ trợ doanh nghiệp một cách “trúng” và “đúng” phân loại, liệt kê danh sách doanh nghiệp đang cần gì để từ đó có những nhóm chính sách hỗ trợ chính xác để tháo gỡ khó khăn giúp doanh nghiệp phát triển và lớn mạnh”- ông Huân nói.