Khơi thông nguồn lực đất đai - Mở rộng không gian phát triển

2 khách mời tham gia Chương trình tại trường quay Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng.

Chương trình có sự tham gia của GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường và ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Trong thời lượng 60 phút, bên cạnh phần trao đổi, hỏi đáp trực tiếp tại trường quay với hai khách mời, Chương trình còn có cuộc trao đổi với Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan về những kết quả bước đầu Hà Nội đạt được trong quá trình khơi thông nguồn lực đất đai, gắn với phát triển nông nghiệp, nông thôn và xây dựng các không gian phát triển mới. Cùng với đó là các phóng sự thực tế, ghi nhận tại cơ sở, trong đó có cuộc trao đổi trực tiếp với lãnh đạo UBND xã Đan Phượng tại vùng trồng hoa tập trung của địa phương.

Thông qua các nội dung phong phú, chương trình hướng tới làm rõ hơn bức tranh nguồn lực đất đai của Thủ đô hiện nay, từ những chuyển động mới trong cơ chế, chính sách, những điểm nghẽn cần tháo gỡ, đến các dư địa phát triển cần tiếp tục khai mở trong thời gian tới.

Tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 18-3-2026 của UBND thành phố Hà Nội về việc công bố Danh mục các bài toán lớn của thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 (đợt 1) đều hướng tới mục tiêu khơi thông nguồn lực đất đai, tái cấu trúc không gian phát triển, gắn với nông nghiệp đô thị công nghệ cao và hạ tầng nông thôn mới. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Thủ đô phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Quản lý, khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai: Yêu cầu cấp thiết đối với Hà Nội

Mở đầu chương trình, đánh giá về bức tranh nguồn lực đất đai của Hà Nội, cả về quy mô, cơ cấu và mức độ khai thác, GS Đặng Hùng Võ cho rằng sau khi Hà Nội mở rộng địa giới hành chính vào năm 2008, quy mô đất đai của Thủ đô được mở rộng đáng kể, song cũng đặt ra thách thức trong quản lý, chủ yếu do sự khác biệt giữa mô hình đất đai đô thị và nông thôn.

Thực tế cho thấy công tác quản lý đất đai còn phân tán theo ngành, thiếu phối hợp tổng thể, dẫn đến những bất cập trong triển khai hạ tầng. Các chủ trương, định hướng đã được nêu rõ trong các nghị quyết nhưng việc thực hiện còn hạn chế, đặc biệt ở khâu giám sát, đánh giá.

GS Đặng Hùng Võ.

Theo GS Đặng Hùng Võ, thành phố cần xây dựng công cụ giám sát, đánh giá hiệu quả để nắm bắt đầy đủ tình hình thực tế, làm cơ sở điều chỉnh chính sách, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số. Đây là điều kiện quan trọng để thành phố quản lý hiệu quả một nguồn lực đất đai hữu hạn nhưng có giá trị gia tăng liên tục.

Bên cạnh đó, việc khai thác nguồn lực đất đai cần gắn với bài toán “vốn hóa” hiệu quả, coi đây là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển kinh tế. Những quốc gia thành công trong công nghiệp hóa đều là các nước sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai.

Vì vậy, cùng với định hướng đúng đắn từ Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, Hà Nội cần cụ thể hóa bằng các giải pháp đồng bộ, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng đất đai trong giai đoạn tới.

Chuyển sang tư duy kiến tạo, khơi thông nguồn lực

Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Mai Văn Phấn đánh giá, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị là một kim chỉ nam, một mệnh lệnh chính trị mà Thủ đô phải thực hiện; đồng thời cũng là cơ sở để Thủ đô đột phá, phát triển. Khi thực hiện nội dung Nghị quyết số 02-NQ/TW, chúng ta phải xác định rõ là cần thay đổi toàn bộ về tư duy, chuyển sang tư duy kiến tạo, qua đó khơi thông nguồn lực, tạo đột phá và thúc đẩy tăng trưởng.

Ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Phạm Hùng

"Phục vụ, đồng hành, lắng nghe, nhất là phải lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm thì mới giải quyết được đồng bộ để cùng phát triển. Trước hết, chúng ta phải nhận diện được từ tư duy hành chính chuyển sang tư duy kiến tạo là phải có định hướng, phải dẫn dắt, phải tạo môi trường cạnh tranh công bằng và minh bạch", ông Mai Văn Phấn nói.

Ông Mai Văn Phấn lưu ý thêm, Nghị quyết số 02-NQ/TW lần này phân cấp gần như triệt để cho địa phương. Duy nhất, Trung ương chỉ giữ quy hoạch sử dụng đất quốc gia, về chỉ tiêu đất lúa, chỉ tiêu đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất an ninh và quốc phòng.

3 nhóm giải pháp bảo đảm phát triển vùng hoa Đan Phượng lâu dài

Từ điểm cầu xã Đan Phượng, ông Nguyễn Đăng Thịnh, Phó Chủ tịch UBND xã chia sẻ về việc sử dụng quỹ đất nông nghiệp hiệu quả thông qua phát triển vùng trồng hoa quy mô lớn và chất lượng cao.

Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng cho biết, hiện nay, trên địa bàn xã Đan Phượng đã hình thành nhiều vùng trồng hoa chất lượng cao, quy mô lớn, không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần cải thiện cảnh quan môi trường, tạo diện mạo nông thôn mới của xã ngày càng hiện đại, xanh, sạch, đẹp. Điển hình là vùng trồng hoa đồng tiền, với Hợp tác xã Hoa Đồng Tháp là đơn vị trực tiếp tổ chức sản xuất và phát triển mô hình chuyên canh loại hoa này.

Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng Nguyễn Đăng Thịnh chia sẻ. Ảnh: Phạm Hùng

Thời gian qua, mô hình sản xuất hoa đồng tiền tập trung đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, với giá trị kinh tế đạt được cao gấp từ 3 đến 5 lần so với sản xuất lúa truyền thống, qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo thêm nhiều việc làm tại chỗ cho lao động địa phương.

“Quan trọng hơn, việc phát triển mô hình trồng hoa đồng tiền quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao đã góp phần thay đổi căn bản tư duy sản xuất của người dân, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, hướng tới hàng hóa chất lượng cao. Đồng thời, mô hình cũng thúc đẩy quá trình chuyển từ sản xuất nông nghiệp mang tính tự phát sang sản xuất có liên kết với thị trường, qua đó phát huy tối đa hiệu quả kinh tế”, Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng nhấn mạnh.

Tiếp tục định hướng phát triển vùng trồng hoa theo hướng nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao gắn với trải nghiệm, du lịch, xã Đan Phượng tập trung vào 3 nhóm giải pháp chính. Trước hết là rà soát, quy hoạch lại quỹ đất, hình thành các vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện mở rộng quy mô. Tiếp đó, xã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao vào toàn bộ quy trình, từ chọn giống đến chăm sóc, thu hoạch, nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Cuối cùng, xã tăng cường kết nối giữa người dân, hợp tác xã với doanh nghiệp để mở rộng đầu ra, đồng thời, khai thác thêm các dịch vụ trải nghiệm, du lịch.

Hiệu quả kinh tế cao từ mô hình trồng hoa đồng tiền gắn với du lịch trải nghiệm

Thông tin về hiệu quả của việc trồng cây hoa đồng tiền so với các cây trồng truyền thống trước đây, ông Bùi Văn Khá, Giám đốc HTX Hoa Đồng Tháp, cho biết: Mô hình này cho hiệu quả kinh tế cao hơn rõ rệt, có thể gấp 3-5 lần tùy thời điểm. Theo ông, sản phẩm hoa đồng tiền có đầu ra ổn định, nhu cầu thị trường lớn, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết. Ngoài ra, sản xuất hoa cũng giúp người dân chủ động hơn về thời vụ, kỹ thuật, từ đó nâng cao giá trị trên từng diện tích đất canh tác.

Ông Bùi Văn Khá, Giám đốc HTX Hoa Đồng Tháp trao đổi với cầu truyền hình tại điểm cầu Đan Phượng. Ảnh: Nguyễn Mai

Về hướng đi mới của HTX trong bước đầu kết hợp sản xuất với tham quan, trải nghiệm, ông Bùi Văn Khá chia sẻ, trong hơn 15 năm qua, khi thành phố Hà Nội triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới, trên địa bàn, đặc biệt khu vực ngoại thành, đã hình thành nhiều mô hình kinh tế gắn với du lịch trải nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn chưa đạt như mong muốn.

“Mô hình của chúng tôi thời gian qua cũng đã bắt đầu hình thành theo hướng này, nhưng vẫn chưa thể phát triển mạnh do vướng mắc về cơ chế sử dụng đất nông nghiệp. Trước đây, đất được quy hoạch trồng lúa, nay chuyển sang trồng hoa hoặc kết hợp du lịch thì gặp nhiều khó khăn về cơ chế, chưa có quy định phù hợp”, ông Bùi Văn Khá nêu.

Hoa đồng tiền của HTX Hoa Đồng Tháp. Ảnh: Triệu Hoa

Trên cơ sở đó, ông kiến nghị các cấp chính quyền tạo điều kiện để người dân và hợp tác xã có thể phát triển mô hình này, như cho phép xây dựng nhà trại, điểm dừng chân ngay trong khu vườn hoa để phục vụ khách du lịch trải nghiệm. Có chỗ dừng chân thì mới có thể giữ chân du khách lâu hơn, từ đó mới phát triển được du lịch nông nghiệp và nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp.

“Chúng tôi mong muốn có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, hợp tác xã và các hộ gia đình, xã viên để cùng nhau phát triển, tạo ra một môi trường mới cho sản xuất và du lịch nông nghiệp. Từ đó, cùng phấn đấu xây dựng mô hình ngày càng phát triển bền vững, mang lại giá trị kinh tế cao hơn cho người dân địa phương”, ông Bùi Văn Khá bày tỏ.

Chính quyền luôn đồng hành nông dân trên đồng ruộng

Từ thực tiễn tại Đan Phượng, để đất đai thực sự được khai phóng thành nguồn lực cho phát triển, Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng Nguyễn Đăng Thịnh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm hỗ trợ nông dân hiện thực hóa mô hình kinh tế nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm.

Theo ông Thịnh, thành phố và Trung ương cần ban hành những chính sách mạnh mẽ hơn để khuyến khích tích tụ, tập trung ruộng đất phục vụ sản xuất chất lượng cao.

Trồng hoa Lan theo công nghệ cao tại xã Đan Phượng. Ảnh Phạm Hùng

Bên cạnh việc tạo quỹ đất lớn, ông Thịnh kiến nghị cần có sự linh hoạt trong quản lý để cho phép sử dụng đất đa mục đích, kết hợp hài hòa giữa sản xuất với thương mại, dịch vụ và các loại hình du lịch trải nghiệm, hay du lịch tâm linh dựa trên lợi thế di tích sẵn có của địa phương. Song song đó, công tác quy hoạch nông thôn mới phải được tích hợp chặt chẽ với quy hoạch sản xuất; đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi và hạ tầng số.

Để người dân yên tâm bám trụ đồng ruộng, Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng cũng đề xuất các cơ chế đặc thù cho phép xây dựng công trình phụ trợ phục vụ sản xuất và sinh hoạt ngay tại khu vực canh tác, đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và kết nối doanh nghiệp để mở rộng thị trường. Khẳng định nông dân là gốc rễ của kinh tế địa phương, chính quyền xã cam kết luôn đồng hành cùng người dân trong việc tháo gỡ khó khăn, quyết tâm không để người nông dân đơn độc trên hành trình đổi mới nông nghiệp công nghệ cao.

Chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy phát triển nông nghiệp

Từ câu chuyện của Đan Phượng, GS Đặng Hùng Võ cho rằng, Hà Nội là đô thị đặc biệt nhưng nông nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng và còn nhiều dư địa phát triển. Thực tế cho thấy, dù bước sang thời kỳ công nghiệp hóa, nông nghiệp không mất đi vai trò, mà ngược lại, vẫn là một trong những trụ cột tạo ra giá trị, thậm chí đóng góp lớn cho xuất khẩu ở tầm quốc gia.

GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Điểm đặc thù của nông nghiệp Hà Nội chính là tồn tại ngay trong lòng đô thị, nơi đất đai ngày càng thu hẹp và chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa. Chính yếu tố này buộc nông nghiệp không thể đi theo lối canh tác truyền thống, mà phải chuyển sang hướng hiện đại, giá trị cao.

Tuy nhiên, công nghệ cao không thể làm theo kiểu phong trào. Muốn phát triển được, phải bắt đầu từ nền tảng “nông nghiệp chính xác”, tức là hiểu rõ từng loại cây trồng cần gì, từ dinh dưỡng, nước tưới đến quy trình chăm sóc theo từng giai đoạn. Đây là khâu then chốt để tiến tới nông nghiệp công nghệ cao thực sự.

Bên cạnh đó, trong điều kiện quỹ đất hạn chế, Hà Nội cần xác định rõ giá trị sử dụng của đất nông nghiệp trong tổng thể phát triển kinh tế. Một hướng đi tiềm năng là kết hợp nông nghiệp với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm. Tuy nhiên, việc này cần được làm bài bản, xuất phát từ chính hoạt động sản xuất nông nghiệp, tránh tình trạng làm “farm” chỉ để đón khách, mà không rõ sản xuất gì, dẫn đến thiếu bền vững.

Khơi thông nguồn lực đất đai: Cú hích từ những chính sách mới

Thực tiễn cho thấy cách khai thác đất nông nghiệp đang có những thay đổi đáng chú ý theo hướng nâng cao giá trị, đặc biệt là sự kết hợp giữa sản xuất với dịch vụ, du lịch và các mô hình đa giá trị. Chia sẻ về những cơ chế, chính sách hỗ trợ cho xu hướng này, ông Mai Văn Phấn cho biết, mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết 02-NQ/TW là phát huy nguồn lực đất đai, trước hết để người dân trực tiếp sản xuất phát triển kinh tế, từ đó, đóng góp chung cho xã hội.

Ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Phạm Hùng

Theo ông Mai Văn Phấn, Luật Đất đai 2024 đã cụ thể hóa nhiều quy định mang tính đột phá nhằm thúc đẩy việc tích tụ và sử dụng đất hiệu quả. Điểm nhấn quan trọng là quy định về sử dụng đất đa mục đích, cho phép linh hoạt trong khai thác giá trị kinh tế trên cùng một diện tích đất nông nghiệp. Bên cạnh đó, hạn mức tập trung tích tụ đất đai đối với cá nhân đã được mở rộng gấp 10 lần so với Luật năm 2013, lên tới 30ha, đồng thời, mở rộng đối tượng tham gia để mọi thành phần xã hội đều có thể chung tay phát triển.

Đối với đặc thù của Hà Nội, ông Mai Văn Phấn nhận định, địa phương cần có sự định hướng rõ nét, thay vì chỉ thuần túy trồng lúa hay chăn nuôi. Thủ đô nên tập trung phát triển nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm, xác định các sản phẩm đặc thù như hoa, cây cảnh, rau củ quả chất lượng cao để cung cấp cho đô thị. Để hiện thực hóa điều này, việc xác định rõ các vùng trồng, vùng phát triển trong quy hoạch sử dụng đất là yêu cầu tiên quyết.

Làng hoa xã Mê Linh, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Đáng chú ý, công tác quản lý và kiểm soát hiện nay đã được đơn giản hóa tối đa thông qua việc phân cấp mạnh mẽ. Theo Nghị định 102, các phương án sử dụng đất nông nghiệp đa mục đích hiện do cấp xã trực tiếp phê duyệt và kiểm soát, thay vì phải qua nhiều cấp như trước. Việc này không chỉ tạo thuận lợi về thủ tục hành chính, mà còn giúp chính quyền cơ sở giám sát chặt chẽ, tránh tình trạng lợi dụng chính sách để "bê tông hóa" hay chiếm dụng đất, bảo đảm đất nông nghiệp không bị biến dạng và có thể quay lại sản xuất khi cần thiết.

Rà soát pháp luật, khơi thông nguồn lực đất đai, tạo đột phá phát triển

Để Hà Nội thực sự khơi thông nguồn lực đất đai, biến đất đai thành động lực phát triển và mở rộng không gian tăng trưởng trong giai đoạn mới, GS Đặng Hùng Võ cho rằng, nhìn một cách tích cực thì Luật Đất đai ngày càng được hoàn thiện, ngày càng tiệm cận hơn thực tiễn cuộc sống.

GS Đặng Hùng Võ chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Tuy nhiên, như vậy vẫn chưa đủ để tạo ra những bước phát triển kinh tế mang tính đột phá. Vì vậy, GS Đặng Hùng Võ đề nghị rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật để phát hiện sự chồng chéo và những quy định còn thiếu, từ đó có thể xây dựng lộ trình hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ phát triển kinh tế.

GS Đặng Hùng Võ gợi mở việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào rà soát hệ thống pháp luật, sau đó, rà soát quá trình thực thi pháp luật có đúng không, có bị sai lệch không, có tiêu cực không... - tất cả những vấn đề này đều cần được xem xét, đánh giá.

Gỡ “điểm nghẽn” quy hoạch để khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai

Để Hà Nội thực sự khơi thông nguồn lực đất đai, biến đất đai thành động lực phát triển và mở rộng không gian tăng trưởng trong giai đoạn mới, ông Mai Văn Phấn cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của thành phố hiện nay chính là quy hoạch.

Hiện nay, Hà Nội không có quy hoạch sử dụng đất riêng ở cấp thành phố theo cách hiểu thông thường, mà ở khu vực đô thị phải thực hiện theo các quy hoạch phân khu của Thủ đô. Các quy hoạch này có phạm vi rất lớn. Trong khi đó, ở khu vực nông thôn, trước đây, cấp huyện có quy hoạch vùng của huyện.

“Khi một doanh nghiệp muốn tiếp cận đất đai để đầu tư thì bắt buộc phải căn cứ vào quy hoạch chung. Nhưng quy hoạch chung lại có phạm vi rất rộng, nên nhà đầu tư phải tiếp tục lập dự án, rồi lại phải đối chiếu với nhiều loại quy hoạch khác như quy hoạch kiến trúc, quy hoạch xây dựng… Có trường hợp đi qua nhiều bước, nhiều vòng, cuối cùng lại được trả lời là không phù hợp quy hoạch. Như vậy, ngay từ bước đầu tiên, bước tiếp cận đất đai, đã gặp rất nhiều khó khăn”, ông Mai Văn Phấn nêu ví dụ.

Các đại biểu chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Vậy làm thế nào để giải quyết được điểm nghẽn này? Ông Mai Văn Phấn nêu hai cách: Một là các quy hoạch phải có sự đồng bộ với nhau; hai là tích hợp các loại quy hoạch thành một quy hoạch tổng thể thống nhất.

Ông cũng bày tỏ vui mừng khi Hà Nội đang tổ chức lấy ý kiến về Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm theo hướng tích hợp các loại quy hoạch. Đây là giải pháp mang tính căn cơ để tháo gỡ điểm nghẽn trong tiếp cận đất đai hiện nay.

Nhóm phóng viên