Khơi thông nguồn lực văn hóa, mở rộng không gian sáng tạo

Đây cũng là cách cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, phát triển văn hóa Thủ đô theo định hướng “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập – Kết nối”.

Từ “có thiết chế” đến “thiết chế có sức sống”

Thời gian qua, việc hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở tạo nền tảng để đời sống văn hóa đến gần hơn với người dân.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, hiện 100% xã, phường có thiết chế văn hóa, thể thao, với tổng số 4.707 công trình. Trong đó có 234 công trình ở cấp xã trở lên và 4.481 thiết chế tại thôn, tổ dân phố. Bài toán đặt ra hiện nay là chuyển từ “có thiết chế” sang “thiết chế được sử dụng hiệu quả”, đáp ứng nhu cầu thực tế của cộng đồng.

Mô hình “Nhà văn hóa hạnh phúc” tại phường Phúc Lợi. Ảnh: Linh Phạm

Thành phố đặt mục tiêu 95% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả; đồng thời triển khai bộ công cụ đánh giá 100 điểm, tập trung vào tần suất hoạt động, người tham gia, chất lượng, tác động và khả năng nhân rộng.

Tại Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên, mô hình thí điểm triển khai từ tháng 8-2026 duy trì 23/25 nhóm hoạt động, đạt 92%. Các hoạt động được tổ chức theo ba nhóm: Phục vụ cộng đồng; thực hiện nhiệm vụ chính trị; khai thác cơ sở vật chất, dịch vụ. Đáng chú ý, nhiều hoạt động gắn với đặc trưng làng nghề, bước đầu hình thành các câu lạc bộ hoạt động thường xuyên.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, thời gian tới, để thiết chế phát huy hiệu quả cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: Khai thác tối đa công năng, đổi mới nội dung, mở rộng không gian phục vụ cộng đồng; nâng cao chất lượng nhân lực quản lý, vận hành; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, tăng cường kết nối với người dân.

Một tiết mục trong chương trình bế mạc Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II. Ảnh: Khánh Huy

Cùng với đó, Hà Nội triển khai chính sách hỗ trợ hoạt động của ban quản lý nhà văn hóa thôn, tổ dân phố, với mức 5 triệu đồng/tháng cho mỗi ban quản lý theo điều kiện quy định. Đây là một trong những giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực, góp phần đưa thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thực chất hơn.

Sản phẩm văn hóa mới nâng tầm quốc tế

Từ những không gian văn hóa gần dân, Hà Nội đang mở rộng phạm vi kết nối nguồn lực văn hóa ở quy mô lớn hơn. Các festival, lễ hội và sự kiện văn hóa trở thành nơi di sản, nghệ thuật, du lịch và các dịch vụ sáng tạo gặp nhau, tạo nên những không gian văn hóa mới, đóng góp cho công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Hanoi Jazztival 2026 là một ví dụ. Trong ba ngày, chương trình thu hút hơn 12.000 khán giả trực tiếp với các hoạt động biểu diễn, tọa đàm, workshop, jam session và chương trình đường phố. Trên nền tảng số, chương trình đạt hơn 2 triệu lượt tiếp cận trên Facebook, hơn 200.000 lượt xem trên TikTok và hơn 100.000 lượt xem trailer trên YouTube.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai, việc kết nối âm nhạc quốc tế với nghệ sĩ Việt Nam, công chúng và các không gian văn hóa của Hà Nội đã góp phần tạo nên một sản phẩm văn hóa mới. Điều này giúp các sự kiện âm nhạc vừa có sức hút với công chúng, vừa mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa của Thủ đô.

Festival Thăng Long - Hà Nội được tổ chức với mong muốn khơi dậy sức sáng tạo trên nền tảng văn hóa truyền thống. Ảnh: Viết Thành

Trước đó, Festival Võ thuật quốc tế Hà Nội, diễn ra từ ngày 7 đến 9-8, quy tụ khoảng 2.000 võ sĩ, huấn luyện viên, vận động viên và nghệ sĩ trong nước, quốc tế, kết nối văn hóa, thể thao, du lịch và kinh tế thể thao.

Trong khi đó, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai, diễn ra từ ngày 1 đến 4-10 tại Hoàng thành Thăng Long, phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và một số không gian khác, có sự tham gia của khoảng 50 quốc gia, tổ chức quốc tế. Âm nhạc, nghệ thuật, ẩm thực, điện ảnh, thời trang và các lĩnh vực sáng tạo cùng hiện diện, tạo không gian giao lưu giữa văn hóa Việt Nam và thế giới.

Những sự kiện này cho thấy Hà Nội đang từng bước đưa văn hóa từ hoạt động giới thiệu, quảng bá thành những trải nghiệm có sức hút, qua đó tăng sức hấp dẫn cho điểm đến và các dịch vụ liên quan. Trong 9 tháng năm 2026, Hà Nội đón khoảng 27,54 triệu lượt khách, tăng 6,2%; khách quốc tế đạt 6,67 triệu lượt, tăng 22%; tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 113,15 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%.

Từ góc độ kinh tế sáng tạo, GS.TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long cho rằng Hà Nội cần “chuyển mạnh từ tư duy tổ chức sự kiện sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo; từ quảng bá văn hóa sang chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm, thương hiệu, thị trường và giá trị kinh tế”.

Theo bà, mỗi festival cần trở thành điểm kết nối nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp, du lịch và thị trường, để những ý tưởng, sản phẩm và sự hợp tác tiếp tục sau khi sự kiện kết thúc. Khi đó, di sản, làng nghề, nghệ thuật truyền thống và không gian văn hóa không chỉ được giới thiệu mà còn trở thành chất liệu để sáng tạo sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mới.

Đây cũng là định hướng được thành phố Hà Nội cụ thể hóa tại Kế hoạch số 128/KH-UBND ngày 30-3-2026, triển khai Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17-3-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Theo đó, cần gắn việc kết nối dữ liệu văn hóa số với sản phẩm du lịch, di tích, làng nghề, không gian sáng tạo, nghệ thuật biểu diễn và ẩm thực; gắn truyền thông văn hóa với du lịch, các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Nhìn từ những chuyển động đó, văn hóa đang ngày càng hiện diện rõ hơn trong bức tranh phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô, khi đời sống văn hóa được mở rộng từ cơ sở, các thiết chế từng bước được khai thác hiệu quả hơn, trong khi những festival và sản phẩm văn hóa mới góp phần tăng sức hấp dẫn của Hà Nội.

Đó là bước chuyển từ bảo tồn sang phát huy, từ đầu tư hạ tầng sang tạo sức sống, từ giá trị văn hóa sang những giá trị mới trong đời sống đương đại. Qua đó, Hà Nội từng bước cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động số 08-CTr/TU, giữ gìn chiều sâu văn hiến, đồng thời đưa văn hóa kết nối với công nghệ, du lịch và kinh tế sáng tạo, trở thành nguồn lực nội sinh góp phần vào sự phát triển của Thủ đô.