Không để nguồn lực quốc gia bị 'đóng băng'

PV: Từ thực tiễn 6 tháng đầu năm 2026, theo ông, đầu tư công đã phát huy vai trò là một trong những “chân kiềng” tăng trưởng của nền kinh tế như thế nào?

TS. Nguyễn Quốc Việt

TS. Nguyễn Quốc Việt: Có thể thấy, trong 6 tháng đầu năm, đầu tư công đã phát huy khá rõ vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Tiến độ giải ngân đã có sự cải thiện đáng kể. Nếu đến hết tháng 5, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 21,6 % kế hoạch, thì chỉ sau một tháng đã tăng lên mức 35,5%. Điều này cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án.

Quan trọng hơn, đầu tư công không chỉ tạo ra giá trị đầu tư trực tiếp, mà còn tác động lan tỏa mạnh đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Các ngành như xây dựng, công nghiệp vật liệu, vận tải và nhiều ngành dịch vụ liên quan đều được hưởng lợi từ việc triển khai các dự án hạ tầng, qua đó đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế trong 6 tháng đầu năm.

Một hiệu ứng rất đáng chú ý khác của đầu tư công là khả năng “kích hoạt” dòng vốn của khu vực tư nhân và FDI, là nguồn “vốn mồi” để thu hút đầu tư tư nhân.

Trong thời gian tới, theo tôi, chính sách tài khóa mở rộng cần tiếp tục được triển khai theo hướng có trọng tâm, trọng điểm. Bên cạnh việc đẩy nhanh hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông, Việt Nam cần ưu tiên đầu tư mạnh hơn cho hai loại hạ tầng chiến lược mới là hạ tầng dữ liệu, hạ tầng năng lượng và phải làm ngay trong năm 2026. Đây sẽ là những nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển các ngành công nghệ cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Đầu tư công không chỉ tạo ra giá trị đầu tư trực tiếp, mà còn tác động lan tỏa mạnh đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. (Trong ảnh: Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh). Ảnh: Đức Thanh

PV: Theo ông, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cần được phối hợp như thế nào để vừa thúc đẩy giải ngân hiệu quả, vừa bảo đảm ổn định vĩ mô?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Theo tôi, cần nhìn nhận đầu tư công trong mối quan hệ tổng thể với chính sách tiền tệ, thay vì xem đây là hai chính sách tác động theo hướng độc lập.

Thực tế, thanh khoản của nền kinh tế chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, từ điều hành chính sách tiền tệ, các nghiệp vụ thị trường mở đến diễn biến thu - chi ngân sách và nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Điều quan trọng là chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ phải được phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng và hỗ trợ lẫn nhau. Chính sách tài khóa cần tập trung đẩy nhanh giải ngân đầu tư công đối với những dự án thực sự có hiệu quả, tạo sức lan tỏa và nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế. Trong khi đó, chính sách tiền tệ cần điều hành linh hoạt để bảo đảm thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, ổn định lãi suất, tỷ giá và định hướng dòng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Khi hai chính sách được phối hợp hiệu quả, dòng tiền sẽ được lưu thông thông suốt hơn. Như tôi đã nói ở trên, đầu tư công không chỉ tạo động lực cho tăng trưởng, mà còn đóng vai trò là “vốn mồi”, khơi thông đầu tư của khu vực tư nhân và thu hút FDI. Đây cũng là điều kiện quan trọng để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

PV: Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu kiên quyết cắt vốn ở những nơi “có tiền mà không tiêu được” để dành vốn cho nơi khác. Ông có bình luận gì về chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi rất đồng tình với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai sang những dự án có khả năng giải ngân và phát huy hiệu quả tốt hơn. Đó là một thông điệp rất đanh thép về trách nhiệm giải trình cá nhân và đảm bảo tính hiệu quả của các dự án đầu tư công, tránh đội vốn, đình trệ dài hạn. Đây là cách tiếp cận phù hợp, bởi nguồn lực đầu tư công là hữu hạn và cần được phân bổ đến những nơi có thể tạo ra giá trị gia tăng cao nhất.

Theo tôi, khi đánh giá hiệu quả của đầu tư công, không nên chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân, mà phải xem xét hiệu quả sử dụng vốn thông qua các chỉ tiêu như ICOR, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và tác động thực tế của dự án đối với tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, chúng ta cần kiên quyết tránh tư duy chạy theo thành tích giải ngân bằng mọi giá, nói không với việc chạy theo áp lực giải ngân mà hy sinh tính hiệu quả dự án và chất lượng dự án. Mỗi đồng vốn đầu tư công chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng cho các dự án có chất lượng, được triển khai đúng tiến độ và sau khi hoàn thành có thể tạo ra giá trị gia tăng cũng như hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

Ở chiều ngược lại, cũng không thể để nguồn lực quốc gia bị “đóng băng” vì tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm hoặc sự lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện của bộ máy thực thi. Sự đóng băng nguồn lực không những gây chậm trễ, lãng phí, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường tài chính và sự ổn định hệ thống tài chính quốc gia. Vì vậy, nếu chậm đưa vào nền kinh tế sẽ gây lãng phí nguồn lực, làm giảm hiệu quả của chính sách tài khóa, thậm chí ảnh hưởng đến thị trường tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô.

PV: Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức rất cao, theo ông, đâu là điều kiện tiên quyết để đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Theo tôi, điều kiện tiên quyết là giải ngân đúng trọng tâm, đúng dự án và bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn. Hiệu quả của đầu tư công không nên chỉ được đo bằng tỷ lệ giải ngân, mà phải được đánh giá thông qua chất lượng dự án và tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.

Muốn vậy, ngay từ khâu lựa chọn và thẩm định dự án phải thực hiện một cách thực chất, dựa trên các tiêu chí rõ ràng và tiệm cận thông lệ quốc tế. Mỗi dự án cần được đánh giá đầy đủ về tính cần thiết, chi phí - lợi ích, chi phí cơ hội cũng như hiệu quả kinh tế - xã hội trước khi quyết định đầu tư.

Bên cạnh đó, công tác quản lý và giám sát quá trình triển khai cũng cần được tăng cường. Việc theo dõi phải bám sát thực tế, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, thay vì chỉ tập trung vào tiến độ giải ngân. Khi toàn bộ quy trình từ chuẩn bị, thẩm định đến triển khai và giám sát được thực hiện chặt chẽ, nguồn vốn đầu tư công mới thực sự phát huy hiệu quả, tạo động lực cho tăng trưởng.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí càng có ý nghĩa quan trọng. Mỗi đồng vốn đầu tư công cần được sử dụng hiệu quả, tạo giá trị gia tăng và sức lan tỏa lớn nhất cho nền kinh tế.

PV: Xin cảm ơn ông!