Không chỉ chê bai, khen ngợi cũng khiến trẻ áp lực về ngoại hình

Những hình ảnh và quan niệm về ngoại hình trong đời sống có thể âm thầm định hình cách trẻ nhìn nhận, so sánh và đánh giá cơ thể mình.

Những lời khen, chê và áp lực vô hình

Trẻ em ngày nay trưởng thành trong một môi trường mà diện mạo thường xuyên được để tâm và bàn luận. Những quan niệm về vẻ đẹp cũng dần len vào suy nghĩ của trẻ từ rất sớm, trước cả khi các em bước vào tuổi dậy thì.

Bà June Yong - Chuyên gia tâm lý về đời sống gia đình (Singapore) - cho rằng, trong một môi trường mà diện mạo thường xuyên bị chú ý, ngay cả những lời nhận xét xuất phát từ thiện ý của người lớn cũng có thể tạo ra tác động lớn hơn dự tính. Qua thời gian, những trải nghiệm ấy khiến trẻ hiểu rằng cơ thể mình là điều có thể được chú ý, đánh giá và đem ra bàn luận.

Đáng chú ý, áp lực về ngoại hình không chỉ đến từ những lời chê bai. Ngay cả những lời khen về diện mạo, nếu được lặp lại với tần suất dày đặc, cũng có thể vô tình gửi đến trẻ thông điệp rằng một số đặc điểm hình thể được coi trọng hơn những điều khác. Theo cách trẻ cảm nhận, sự công nhận của người xung quanh dường như gắn với việc mình trông như thế nào.

Tương tự, những lời nhắc nhở về ăn uống như ăn ít lại, ăn nhiều lên hoặc cần chú ý đến một số loại thực phẩm có thể xuất phát từ mong muốn bảo vệ sức khỏe của con. Nhưng nếu những nhận xét ấy lặp đi lặp lại, trẻ có thể ngày càng chú ý đến cân nặng, vóc dáng và cảm thấy lo lắng về diện mạo của mình.

Điều này không có nghĩa cha mẹ đang làm tổn thương con chỉ vì quan tâm đến sự phát triển thể chất của trẻ. Vấn đề nằm ở chỗ những lời nhận xét thường ngày, dù không có chủ ý, vẫn có thể tích tụ thành những thông điệp mà người lớn không nhận ra. Một câu nói riêng lẻ có thể không để lại nhiều dấu ấn, nhưng khi được lặp lại trong thời gian dài, chúng có thể góp phần định hình cách trẻ nhìn nhận cơ thể mình.

Không chỉ lời nói, cách cha mẹ đối xử với chính mình cũng có thể trở thành một bài học âm thầm đối với con. Khi người lớn thường xuyên than phiền về cân nặng, chê bai vóc dáng hay thể hiện sự không hài lòng với diện mạo, trẻ có thể tiếp nhận đó như một cách ứng xử bình thường. Các em dần học cách soi xét bản thân, thậm chí khắt khe với những đặc điểm cơ thể chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Bởi vậy, điều đáng suy nghĩ không chỉ là người lớn đã nói gì về ngoại hình của trẻ, mà còn là những chuẩn mực về vẻ đẹp đang được truyền đi qua lời nói và hành vi hằng ngày trong gia đình.

Sự quan tâm tinh tế, đúng lúc, vừa đủ sẽ giúp trẻ cảm nhận giá trị bản thân vượt ra ngoài những tiêu chuẩn về ngoại hình.

Để trẻ được nhìn nhận cơ thể bằng sự tôn trọng

Trong quá trình trưởng thành, cơ thể trẻ liên tục thay đổi. Có những thay đổi diễn ra nhanh chóng, có những thay đổi không đồng đều và đôi khi khiến chính trẻ cảm thấy bối rối. Tuy nhiên, không phải thay đổi nào cũng cần trở thành chủ đề để nhận xét, bình phẩm.

Đôi khi, lựa chọn không bình luận về ngoại hình lại là một cách thể hiện sự quan tâm. Việc cha mẹ nhận thấy con đang lớn lên là điều tự nhiên, nhưng không nhất thiết mỗi thay đổi đều phải được nói thành lời. Khi những biến đổi của cơ thể được đón nhận như một phần bình thường của quá trình trưởng thành, trẻ có thể ít cảm thấy mình cần phải giải thích hay chịu sự đánh giá về những điều đang diễn ra.

Chẳng hạn, khi con ở tuổi vị thành niên bắt đầu xuất hiện mùi cơ thể, thay vì lớn tiếng trêu chọc hoặc nhận xét rằng con có mùi khó chịu, cha mẹ có thể đơn giản mua một sản phẩm khử mùi phù hợp và đặt ở nơi trẻ dễ dàng sử dụng. Một cách ứng xử kín đáo đôi khi giúp trẻ giải quyết vấn đề mà không phải trải qua cảm giác xấu hổ hay bị chú ý.

Chuyên gia tâm lý June Yong gợi ý rằng cha mẹ có thể thay đổi cách tiếp cận khi những cuộc trò chuyện về cơ thể xuất hiện: Hãy bớt tập trung vào việc cơ thể trông như thế nào và quan tâm nhiều hơn đến những gì cơ thể có thể làm được. Thay vì chỉ nói về vóc dáng, cân nặng hay diện mạo, người lớn có thể ghi nhận sức mạnh, năng lượng, khả năng vận động, sự phát triển và sức bền của trẻ, bởi giá trị của một người không nằm ở việc họ có sở hữu vóc dáng phù hợp với những chuẩn mực phổ biến hay không.

Một tình huống khác cũng thường khiến cha mẹ lúng túng là khi trẻ trực tiếp bày tỏ sự không hài lòng về cơ thể. Ở tuổi dậy thì, một vài nốt mụn, phần bắp tay chưa săn chắc hay những thay đổi về vóc dáng cũng có thể trở thành nỗi bận tâm lớn. Trước những lời than phiền ấy, phản ứng thường thấy của người lớn là lập tức trấn an, chẳng hạn: “Con có béo đâu”, “Như thế là bình thường mà” hoặc khuyên con không nên suy nghĩ quá nhiều.

Tuy nhiên, theo June Yong, đôi khi việc chậm lại và lắng nghe sẽ hữu ích hơn. Thay vì vội vàng phủ nhận cảm xúc của trẻ, cha mẹ có thể tìm hiểu điều gì khiến con cảm thấy không thoải mái, thừa nhận rằng quá trình trưởng thành đôi khi cũng mang đến những cảm giác khó chịu và để trẻ có cơ hội nói ra suy nghĩ của mình.

Khi không bị ngắt lời hay phản bác ngay lập tức, trẻ có thể cảm nhận rằng những băn khoăn của mình được tôn trọng. Từ đó, cha mẹ có thêm cơ hội để định hướng, trấn an và giúp con nhìn nhận vấn đề một cách thấu đáo hơn mà không phủ nhận những cảm xúc trẻ đang trải qua.

Theo chuyên gia, mục tiêu của việc thận trọng trong những cuộc trò chuyện về cơ thể không phải là nuôi dạy những đứa trẻ lúc nào cũng luôn tự tin với ngoại hình. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ xây dựng mối quan hệ ổn định, lành mạnh với cơ thể mình, biết chấp nhận những điều chưa hoàn hảo và hiểu rằng cơ thể luôn cần được chăm sóc, tôn trọng.

Theo Focus On The Family