Ăn mặn làm tăng nguy cơ đột quỵ, giảm muối thế nào cho đúng?

Ăn mặn kéo dài, nguy cơ tim mạch gia tăng

Muối, nước mắm, bột canh là những gia vị quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt. Tuy nhiên, lượng natri đưa vào cơ thể không chỉ đến từ muối dùng khi nấu nướng mà còn có trong nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn và những món ăn được nêm đậm vị.

Ảnh minh họa

Tại tọa đàm về giảm tiêu thụ natri để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ, diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Đột quỵ toàn quốc năm 2026, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi thói quen ăn mặn, đồng thời xây dựng giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Theo TS.BS. Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng bốn phần năm số ca tử vong tại Việt Nam. Trong đó, bệnh tim mạch và đột quỵ thuộc nhóm nguyên nhân hàng đầu. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng, có liên quan chặt chẽ đến chế độ ăn nhiều muối.

Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021 (STEPS 2021), do Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thực hiện, cho thấy người Việt tiêu thụ trung bình khoảng 8,1 g muối mỗi ngày. Mức này giảm so với 9,4 g/ngày năm 2015 nhưng vẫn cao hơn đáng kể khuyến nghị dưới 5 g/ngày dành cho người trưởng thành của WHO. Cũng theo khảo sát năm 2021, tỷ lệ tăng huyết áp ở nhóm 18–69 tuổi là 26,2%.

Tuy nhiên, không thể quy toàn bộ tình trạng tăng huyết áp cho ăn mặn, bởi bệnh còn liên quan đến tuổi tác, cân nặng, vận động, rượu bia và nhiều yếu tố khác. Giảm muối là một phần quan trọng trong chiến lược phòng ngừa tổng thể.

GS.TS. Nguyễn Văn Thông, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, nhấn mạnh mối liên hệ giữa tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ. Ăn nhiều natri có thể khiến huyết áp tăng, từ đó gia tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và biến cố tim mạch.

PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, lưu ý nguồn natri trong khẩu phần người Việt chủ yếu đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Vì thế, giảm muối cần bắt đầu từ cách nêm nếm, sử dụng nước chấm và lựa chọn thực phẩm, thay vì chỉ giảm lượng muối trắng trong bếp.

Người dân có thể giảm dần độ mặn của món ăn, hạn chế chấm thêm gia vị, đọc thông tin dinh dưỡng trên bao bì và ưu tiên thực phẩm tươi.

Muối giảm natri không phải giải pháp cho tất cả

Một nội dung được quan tâm tại tọa đàm là muối giảm natri bổ sung kali. Sản phẩm này thay thế một phần natri clorua bằng kali clorua, qua đó giảm lượng natri đưa vào cơ thể khi dùng với lượng tương đương muối thông thường. Với người phù hợp, thay đổi này có thể hỗ trợ hạ huyết áp và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

GS. Bruce Neal, thuộc Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George (Australia), cho rằng các bằng chứng khoa học ủng hộ việc sử dụng muối giảm natri bổ sung kali để giảm huyết áp, nguy cơ đột quỵ và tử vong sớm. Ông đồng thời nhấn mạnh điều kiện tiếp cận sản phẩm với chi phí hợp lý và hướng dẫn sử dụng an toàn.

Tuy nhiên, hướng dẫn năm 2025 của WHO chỉ đưa ra khuyến nghị có điều kiện đối với người trưởng thành phù hợp. Khuyến nghị không áp dụng cho trẻ em, phụ nữ mang thai, người suy giảm chức năng thận hoặc có tình trạng ảnh hưởng đến khả năng bài tiết kali. Người có nguy cơ tăng kali máu, đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến nồng độ kali cũng cần hỏi bác sĩ trước khi đổi loại muối.

Sử dụng muối chứa kali không đúng đối tượng có thể làm tăng kali máu, gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Đặc biệt, người mắc bệnh thận không nên tự thay muối thông thường bằng sản phẩm bổ sung kali chỉ vì nghe nói có lợi cho huyết áp.

GS.TS. Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, cho rằng muối giảm natri bổ sung kali có thể được cân nhắc trong chiến lược giảm natri tại cộng đồng với người phù hợp. Ông đồng thời lưu ý cần ăn uống đa dạng, hạn chế chất béo chuyển hóa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường.

Một điểm dễ bị hiểu sai là chuyển sang muối giảm natri đồng nghĩa có thể nêm nhiều hơn. Thực tế, sản phẩm vẫn chứa natri; nếu tăng lượng sử dụng, lợi ích giảm natri có thể bị hạn chế. Mục tiêu quan trọng nhất vẫn là giảm tổng lượng muối và các gia vị mặn trong khẩu phần.

Giảm muối cũng cần đi đôi với bảo đảm đủ i-ốt. Người dân không nên hiểu giảm lượng muối là loại bỏ hoàn toàn muối i-ốt; khi chọn sản phẩm thay thế cần chú ý thành phần và hướng dẫn dinh dưỡng.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc được đại diện Vital Strategies đề cập tại tọa đàm cho thấy vai trò của tiêu chuẩn sản phẩm. Nước này đã ban hành tiêu chuẩn thống nhất về muối ăn năm 2015, trong đó có định nghĩa muối giảm natri và cập nhật quy định thành phần so với năm 1994.

Quan trọng hơn, phòng ngừa đột quỵ không thể chỉ dựa vào việc đổi loại muối. Mỗi người cần kiểm tra huyết áp định kỳ, vận động thường xuyên, duy trì cân nặng phù hợp, hạn chế rượu bia và không hút thuốc. Người đã mắc tăng huyết áp phải tuân thủ điều trị, không tự ngừng thuốc khi thay đổi chế độ ăn.

Việc đo huyết áp theo hướng dẫn của nhân viên y tế cũng giúp phát hiện bất thường và theo dõi điều trị.

Giảm muối là thay đổi nhỏ trong bữa ăn nhưng có ý nghĩa lâu dài đối với sức khỏe. Muối bổ sung kali có thể là công cụ hỗ trợ cho một số người; nền tảng phòng ngừa đột quỵ vẫn là kiểm soát huyết áp, dinh dưỡng hợp lý và lối sống lành mạnh.