'Không chú trọng bảo vệ môi trường, chi phí khắc phục sẽ vượt xa lợi ích kinh tế'

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tăng trưởng kinh tế nhanh đang mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam, song cũng kéo theo áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Thực tiễn cho thấy nếu không chú trọng bảo vệ môi trường, chi phí khắc phục có thể vượt xa những lợi ích kinh tế đạt được, thậm chí gây tổn hại lâu dài đến sức khỏe cộng đồng và năng lực phát triển.

Đặc biệt, trong bối cảnh hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì đà phát triển mà còn phải kiểm soát nghiêm các rủi ro môi trường, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng và bền vững.

Cấp thiết sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường

Phát biểu tại Hội thảo “Lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường” diễn ra chiều 17/4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh những xu hướng toàn cầu như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn khắt khe về thị trường carbon đang tái định hình lại luật chơi thương mại quốc tế. Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây vừa là cơ hội vươn lên, vừa là thách thức rất lớn đối với Việt Nam.

“Thực tiễn đã để lại cho chúng ta một bài học sâu sắc: Mọi sự phát triển bỏ qua yếu tố môi trường đều phải trả một cái giá đắt đỏ hơn gấp nhiều lần lợi ích kinh tế thu được,” ông Thành lưu ý và nhấn mạnh xác định tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đặt ra mục tiêu phát triển mạnh mẽ với khát vọng tăng trưởng hai con số, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu kiên quyết: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường phải là trung tâm.”

“Do vậy, chúng ta phải cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho doanh nghiệp, nhưng tuyệt đối không được buông lỏng quản lý môi trường. Tinh thần phân cấp, phân quyền ‘địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm’ cũng đang được đẩy mạnh. Chính vì những đòi hỏi cấp bách đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 là một yêu cầu tất yếu,” ông Thành nói.

Ông Thành cũng cho biết dự thảo luật lần này được xây dựng trên một tư duy lập pháp mới. Đó là luật chỉ quy định khung và nguyên tắc để bảo đảm tính linh hoạt, các vấn đề kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cấp có thẩm quyền quy định.

Theo đó, cơ quan soạn thảo dự kiến sẽ tập trung vào 5 định hướng lớn. Thứ nhất là cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp. Nghĩa là đơn giản hóa, minh bạch hóa các thủ tục như đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường để giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

“Tuy nhiên, việc nới lỏng thủ tục sẽ đi kèm với cơ chế hậu kiểm, giám sát chặt chẽ hơn và phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, bao gồm 3 yếu tố cốt lõi là công cụ, lực lượng và quy trình giám sát,” ông Thành nhấn mạnh.

Một điểm phân loại rác được bố trí tại các khu dân cư. (Ảnh: Văn Dũng/TTXVN)

Tiếp theo là đổi mới tư duy về chất thải, chuyển từ việc “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên,” tạo hành lang pháp lý để phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp môi trường và thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn; tiên phong chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai, minh bạch; phục vụ đắc lực cho cả cơ quan quản lý, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Cùng với đó là chuyển từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa” (nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm; kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải ngay từ gốc trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa đang diễn ra rất nhanh).

Đặc biệt, cơ quan soạn thảo đặt ra định hướng vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế, trọng tâm là hoàn thiện cơ chế thị trường, đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon, biến bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu thành động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh.

Luật chỉ có “sức sống” khi giải quyết được các vướng mắc từ thực tiễn

Nêu ý kiến tại hội thảo, Tiến sỹ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, cho rằng hiện vẫn thiếu một hệ thống kiểm kê phát thải quốc gia. Thực tế này dẫn đến việc thiếu nền tảng dữ liệu phát thải thống nhất ở cấp quốc gia. Do vậy, ông Tùng đề xuất cơ quan xây dựng dự thảo luật xem xét, quy định thêm về nội dung kiểm kê phát thải quốc gia; đồng thời quy định theo hướng bắt buộc về cơ chế phối hợp liên vùng trong quản lý không khí, đặc biệt là quản lý không khí tại các đô thị lớn.

Ngoài ra, Tiến sỹ Hoàng Dương Tùng đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần quy định rõ hơn về trách nhiệm quản lý, quản trị môi trường thông minh theo thời gian thực, cũng như mô hình hóa dự báo, cảnh báo sớm.

Tiến sỹ Trần Văn Minh - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cũng đề xuất cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định rõ hơn nội dung về báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, xử lý cải tạo phục hồi ô nhiễm môi trường đất.

Đối với nội dung về quản lý chất thải rắn sinh hoạt (hiện dự án luật đang đưa ra hai phương án để phân loại. Trong đó phương án một quy định phân chia thành 3 loại như quy định cũ của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, gồm chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; chất thải rắn sinh hoạt khác. Phương án hai, phân thành 2 loại là chất thải có khả tái chế, tái sử dụng; và chất thải rắn sinh hoạt khác), ông Minh cho rằng nên áp quy định theo phương án thứ nhất, bởi chất thải thực phẩm chiếm tỷ trọng rất lớn trong rác thải sinh hoạt. Do vậy, luật sửa đổi lần này cần có những quy định riêng để cho các cái nội dung về sau nó chi tiết hơn.

Ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu tại hội thảo.

Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, cũng đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung thêm quy định về quản lý thiết bị quan trắc môi trường và số liệu quan trắc môi trường. Theo ông Hải, đây là nội dung rất quan trọng, bởi hầu hết thiết bị quan trắc được nhập từ bên ngoài và công ty ở trong nước thường chỉ lắp thôi, nên nếu không có quy định chặt chẽ, có thể sẽ dẫn tới việc “không ai chịu trách nhiệm.”

Ngoài ra, ông Hải đề nghị ban soạn thảo xem xét, quy định rõ về việc trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trao đổi quốc tế.

Phát biểu tại hội thảo, ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đánh giá cao sự chủ động, cũng như cách thức xây dựng dự thảo luật rất khẩn trương, nghiêm túc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với nhiều nội dung mới phù hợp với thực tiễn. Trong đó, dự thảo luật đã chú trọng tới việc cắt giảm thủ tục hành chính, đề cập sâu về nội dung phân cấp, phân quyền quản lý cho chính quyền địa phương, cũng như đẩy mạnh xu hướng chuyển đổi số, quản trị môi trường theo hướng hiện đại, minh bạch và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Nhấn mạnh một bộ luật chỉ thực sự có sức sống khi nó giải quyết được những vướng mắc từ thực tiễn, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định Bộ Nông nghiệp và Môi trường (cơ quan xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường) sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp để hoàn thiện dự thảo Luật chất lượng nhất trình Chính phủ và Quốc hội./.