Không để Luật Đầu tư tạo 'cánh cửa sau' cho các sản phẩm bị cấm

Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Các đại biểu tập trung phân tích những điểm còn bất cập trong quy định về ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, điều kiện kinh doanh và chính sách ưu đãi đầu tư; đồng thời đề xuất bổ sung các dự án y tế thiết yếu vào diện được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt. Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu sửa đổi luật nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng dòng vốn và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Đề nghị thiết kế quy định cấm theo nhóm sản phẩm, có quy định loại trừ rõ ràng

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) chỉ ra những bất cập, chồng chéo giữa Luật Đầu tư và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo đại biểu, đây là hai đạo luật có mối liên hệ chặt chẽ, cần được xem xét đồng bộ để tránh phát sinh những kẽ hở trong quản lý các sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân ví luật chuyên ngành là “cánh cửa trước”, còn những quy định trong Luật Đầu tư chính là “cánh cửa sau”. “Luật Đầu tư quy định nhà đầu tư được kinh doanh những ngành, nghề mà luật này không cấm, nên cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn tuồn vào”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhận định.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị giữ danh mục cấm ngay trong luật, không giao Chính phủ quy định; đề nghị thiết kế quy định cấm theo nhóm sản phẩm, có quy định loại trừ rõ ràng, thay vì chỉ liệt kê từng tên gọi cụ thể.

Dẫn chứng bất cập, đại biểu đề cập đến túi ngậm nicotine và shisha, đại biểu cho rằng, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh hai sản phẩm này. Tuy nhiên, trong danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh của Luật Đầu tư hiện chỉ ghi nhận thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong khi túi ngậm nicotine và shisha chưa được đưa vào danh mục cấm. “Một luật cấm, một luật im lặng - đây là kẽ hở để doanh nghiệp khiếu kiện, và cơ quan thực thi lúng túng”, đại biểu Phạm Trọng Nhân phân tích.

Điều khiến đại biểu lo ngại hơn là còn nhiều sản phẩm nicotine thế hệ mới khác chưa được gọi tên cụ thể, đại biểu Phạm Trọng Nhân đã đề nghị giữ danh mục cấm ngay trong luật, không giao Chính phủ quy định; đề nghị thiết kế quy định cấm theo nhóm sản phẩm, có quy định loại trừ rõ ràng, thay vì chỉ liệt kê từng tên gọi cụ thể.

Cụ thể, đại biểu kiến nghị sửa luật theo hướng: “Cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào; loại trừ các thuốc thuộc phạm vi pháp luật về dược và mục đích nghiên cứu, kiểm nghiệm”. “Khi đó lệnh cấm nằm trong luật, Chính phủ chỉ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định, không được mở rộng lệnh cấm”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Trọng Nhân đề cập là quản lý hoạt động kinh doanh rượu. Đại biểu cho biết, luật được thông qua hồi tháng 8 đã quy định kinh doanh rượu không còn là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện riêng, mà chỉ được quản lý như thực phẩm kể từ ngày 1/3/2027. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 vẫn quy định việc cấp phép sản xuất rượu công nghiệp và mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên. “Tôi ủng hộ cắt thủ tục, nhưng nếu rượu không thuộc tiêu chí sức khỏe cộng đồng thì mặt hàng nào mới thuộc? Và khi các vụ ngộ độc methanol vẫn xảy ra, chúng ta lấy gì truy nguồn gốc một chai rượu?”, đại biểu Phạm Trọng Nhân đặt vấn đề.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu tại phiên họp.

Đại biểu cho rằng, việc bỏ giấy phép mà không có hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ chẳng khác nào “thay ổ khóa bằng lời hứa”. Vì vậy, đại biểu đề nghị đưa kinh doanh rượu trở lại danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời áp dụng cấp phép điện tử và hậu kiểm theo mức độ rủi ro.

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, tinh thần cần hướng tới là giữ điều kiện quản lý nhưng đổi mới công cụ thực hiện, đơn giản hóa thủ tục hành chính, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. “Luật cấm mà không khép được cánh cửa sau thì không khác gì chỉ là tấm biển treo ở cửa trước. Phải đóng cả hai cánh cửa ngay trong kỳ họp này mới giữ đúng lời hứa và tròn trách nhiệm với sức khỏe người dân”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.

Đề nghị bổ sung các dự án y tế thiết yếu vào nhóm được ưu đãi đầu tư đặc biệt

Cũng quan tâm đến chính sách ưu đãi đầu tư, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung các dự án y tế có ý nghĩa thiết yếu, tác động lan tỏa vào nhóm được xem xét ưu đãi đầu tư đặc biệt; đồng thời hoàn thiện cơ chế một cửa, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đầu tư.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho biết, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 mới có hiệu lực từ đầu năm 2026. Đại biểu đồng tình với việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật nhằm khơi thông nguồn lực, giảm tiền kiểm và chuyển sang quản lý theo rủi ro. Tuy nhiên, theo đại biểu, khi một đạo luật vừa có hiệu lực đã phải sửa đổi thì càng cần xác định rõ những điểm nghẽn nào đã phát sinh, cần sửa đổi điều khoản nào và việc sửa đổi sẽ giúp nhà đầu tư giảm được bao nhiêu bước, bao nhiêu thời gian, chi phí.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, dự thảo tập trung vào các lĩnh vực ưu đãi đặc biệt như công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, bán dẫn, logistics và một số lĩnh vực khác.

Liên quan đến nội dung thanh tra, kiểm tra trên cơ sở quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số, đại biểu Nguyễn Vũ Trung bày tỏ tán thành với định hướng này. Tuy nhiên, cần quy định rõ nguyên tắc phân loại rủi ro, tần suất kiểm tra, trách nhiệm của cơ quan đầu mối và cơ chế tránh tình trạng nhiều cơ quan kiểm tra trùng lặp cùng một nội dung.

Về tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu đề nghị bổ sung rõ các tiêu chí về đóng góp ngân sách, bảo vệ môi trường, tuân thủ pháp luật và an ninh kinh tế. Đồng thời, cần có phương pháp đo lường, công khai kết quả và đánh giá độc lập đối với những chính sách hỗ trợ lớn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp.

Đối với chính sách ưu đãi đầu tư, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, dự thảo tập trung vào các lĩnh vực ưu đãi đặc biệt như công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, bán dẫn, logistics và một số lĩnh vực khác. Đại biểu đề nghị bổ sung nhóm dự án y tế có ý nghĩa thiết yếu và tác động lan tỏa. Các dự án được đề xuất gồm nghiên cứu y sinh, thử nghiệm lâm sàng, sản xuất vaccine, sinh phẩm, thiết bị y tế và hạ tầng y tế chất lượng cao.

Theo đại biểu, điều kiện hưởng ưu đãi cần gắn với nhu cầu y tế dự phòng, khám, chữa bệnh, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, đào tạo nhân lực trong nước và khả năng phục vụ những địa bàn còn thiếu dịch vụ y tế.

Để chính sách ưu đãi này thực sự tháo gỡ được điểm nghẽn, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị sửa đổi khoản 1a Điều 28 theo hướng xác định rõ những dự án y tế nào thuộc diện được lựa chọn áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; đồng thời làm rõ điều kiện về địa điểm, đất đai, cơ quan điều phối và thời hạn xử lý.

Sửa Luật Đầu tư để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng và nâng cao chất lượng dòng vốn

Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng 10%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng lên khoảng 2,21 lần. Trong đó, riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cần thu hút bình quân mỗi năm khoảng 30-40 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay, gấp khoảng 6-7 lần so với giai đoạn trước.

Bên cạnh yêu cầu về nguồn lực đầu tư, việc sửa đổi luật còn nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, chính sách lớn của Đảng; sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới trong thu hút đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu nêu.

Bộ trưởng dẫn chứng, Philippines đã tham gia trực tiếp vào các sáng kiến thu hút đầu tư; Malaysia thiết lập nhiều hành lang phát triển trong các lĩnh vực công nghệ điện tử, điện thoại, chất bán dẫn và chuyển đổi số. Ở ngoài khu vực, Ấn Độ cũng có tham vọng trở thành trung tâm sản xuất điện thoại di động của thế giới. Từ khoảng 5 năm trước, quốc gia này đã triển khai chính sách hỗ trợ trực tiếp, với mức hỗ trợ từ 150-180 USD đối với mỗi điện thoại di động sản xuất tại Ấn Độ.

Trước sức ép cạnh tranh đó, Việt Nam cũng cần sửa đổi Luật Đầu tư, đưa ra những chính sách đủ sức hấp dẫn để thu hút các dự án đầu tư, nhất là trong những ngành, lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là công nghệ số, công trình số và các dự án có chất lượng cao.

Về chính sách hỗ trợ đầu tư, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội, trong đó chú trọng việc hỗ trợ phải gắn với kết quả thực hiện, bảo đảm có cơ sở kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả. Đồng thời, cần quy định rõ các điều kiện chấm dứt hỗ trợ trong trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng tiến độ, không thực hiện đúng các điều kiện, cam kết sau khi đã được nhận hỗ trợ. Việc thiết kế chính sách phải vừa bảo đảm hiệu quả, vừa hạn chế những điều kiện, thủ tục không cần thiết.