Không gian chính sách càng rộng, trọng trách càng lớn

Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026 đã mở rộng không gian quyết định chính sách của TPHCM. Trước thềm kỳ họp thứ 5 (kỳ họp chuyên đề) xem xét nhiều nghị quyết cụ thể hóa luật, đồng chí Nguyễn Trường Nhật Phượng, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM, trao đổi với phóng viên Báo Sài Gòn Giải Phóng về trách nhiệm của cơ quan dân cử trong giai đoạn mới.

Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng

Chọn đúng chính sách, quyết trúng vấn đề

* Luật Phát triển đô thị trao cho HĐND TPHCM không gian quyết định chính sách rộng mở hơn rất nhiều. Theo đồng chí, điều này đặt ra yêu cầu gì mới đối với HĐND TPHCM?

- Đồng chí Nguyễn Trường Nhật Phượng: Không gian chính sách càng rộng, trọng trách đặt lên vai những người đại biểu dân cử càng lớn. Khi được Trung ương tin tưởng trao thêm thẩm quyền, đại biểu dân cử ý thức rằng mỗi nút bấm biểu quyết mang theo trách nhiệm to lớn, bảo đảm yêu cầu cao đối với chất lượng của các quyết định và trách nhiệm giải trình trước cử tri.

Luật Phát triển đô thị cho phép thành phố chủ động hơn để gỡ khó cho những vấn đề thực tiễn của một siêu đô thị. Đồng thời, cũng đặt ra yêu cầu HĐND thành phố phải nhạy bén hơn trong việc nhận diện đúng vấn đề, chọn đúng chính sách và quyết định dựa trên những đánh giá thấu đáo tác động của chính sách.

Quan điểm của Thường trực HĐND rất rõ ràng: không có chỗ cho những chính sách chung chung. Mỗi tờ trình, dự thảo nghị quyết trình ra kỳ họp phải “chỉ mặt gọi tên” được một vấn đề cụ thể của thành phố, có mục tiêu rõ ràng và giải pháp khả thi. Điều đó đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải chuẩn bị hồ sơ chất lượng; các Ban của HĐND nâng chất lượng thẩm tra, đại biểu nghiên cứu kỹ trước khi quyết định.

* Trước nhiều chính sách cần triển khai, HĐND TPHCM sẽ dựa vào tiêu chí nào để xác định thứ tự ưu tiên, thưa đồng chí?

- Chúng ta không thể dàn hàng ngang để giải quyết tất cả cùng một lúc. Với khối lượng công việc khổng lồ và thời điểm Luật Phát triển đô thị có hiệu lực (từ ngày 1-10) đã rất cận kề, chúng tôi kiên định với nguyên tắc: khẩn trương, ưu tiên sự cấp thiết và tính khả thi.

Thứ nhất, phải ưu tiên ban hành ngay những nghị quyết làm cơ sở để Luật Phát triển đô thị vận hành thông suốt tại TPHCM, ngay từ ngày bắt đầu có hiệu lực. Những vấn đề nào đang là “điểm nghẽn”, những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp và công tác điều hành của thành phố thì cần tập trung, ưu tiên.

Thứ hai, chính sách phải “chín”, có khả năng triển khai. Chính sách đã rõ về đối tượng, phạm vi, nguồn lực và cách thực hiện thì phải khẩn trương hoàn thiện để quyết định. Những nội dung còn thiếu căn cứ, chưa rõ nguồn lực hoặc cần tiếp tục đánh giá thì dành thêm thời gian. Ưu tiên của chúng tôi không phải là chọn việc dễ làm trước, mà là chọn đúng việc cấp thiết, có tác động và đủ điều kiện thực hiện, để khi nghị quyết ban hành, cơ quan thực hiện có thể bắt tay vào làm ngay.

Kiểm soát để kiến tạo, quyết định để thụ hưởng

* Quyền quyết định chính sách rộng hơn đòi hỏi HĐND TPHCM kiểm soát quyền lực như thế nào?

- Quyền quyết định rộng hơn phải đi cùng cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn và trách nhiệm rõ hơn. Chủ động, mạnh dạn đổi mới là tinh thần xuyên suốt nhưng sự chủ động đó dứt khoát phải nằm trong hành lang pháp lý. Quyền mở rộng đến đâu, hàng rào kiểm soát và trách nhiệm phải giăng kín đến đó. Khâu kiểm soát trước hết nằm ngay trong quá trình xây dựng và thẩm tra. Nhất là với những chính sách huy động nguồn lực xã hội cho phát triển đô thị, HĐND phải xem xét rõ lợi ích, trách nhiệm và rủi ro của các bên, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Với mỗi chính sách, phải làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, đối tượng chịu tác động, nguồn lực, cách tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát. Những nội dung đặc thù phải được đánh giá tác động và lấy ý kiến đối tượng chịu tác động trực tiếp theo quy định của luật.

Đối với chính sách thí điểm, yêu cầu còn chặt chẽ hơn để đảm bảo xác định rõ phạm vi, đối tượng, thời gian, kết quả dự kiến, quyền và trách nhiệm của các bên, biện pháp quản trị rủi ro và cơ chế giám sát, đánh giá. Vì lẽ đó, nếu hồ sơ chính sách chưa đủ căn cứ, tác động chưa được đánh giá đầy đủ hoặc nguồn lực chưa rõ thì phải tiếp tục được hoàn thiện trước khi quyết định. Kiểm soát chặt chẽ không phải để kìm hãm sự phát triển, mà để thành phố chủ động quyết định trong kỷ luật, kỷ cương, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

* Khi nghị quyết được thông qua, HĐND TPHCM sẽ theo dõi và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện như thế nào?

- Thông qua nghị quyết chỉ mới là một chặng đầu tiên, quan trọng là chính sách được thực hiện ra sao và tạo ra kết quả gì. Giá trị thực sự của chính sách là ở kết quả được tạo ra.

Trong bối cảnh mới, HĐND thành phố xác định phải theo sát toàn bộ “vòng đời của chính sách”. Tất cả nghị quyết của HĐND đều có điều khoản giao Thường trực, các Ban, các Tổ đại biểu và đại biểu phải giám sát việc triển khai thực hiện. Điều này càng có ý nghĩa đối với việc triển khai thực hiện chính sách mới, chính sách thí điểm. Ngay từ khi xây dựng, soạn thảo, thẩm tra dự thảo thì mục tiêu, kết quả cần đạt và thước đo đánh giá tác động của chính sách đã phải được thiết lập.

Sau khi ban hành, thông qua các hoạt động giám sát chuyên đề, giải trình, chất vấn, Thường trực và các Ban HĐND phải nắm tường tận chính sách ngấm vào cuộc sống đến đâu, có bất cập, vướng mắc gì, ở đâu, để yêu cầu khắc phục hoặc xem xét điều chỉnh. Đặc biệt, với những chính sách thí điểm, dựa trên kết quả đánh giá định kỳ, HĐND sẽ quyết định việc mở rộng, gia hạn hay chấm dứt thí điểm.

* Làm thế nào để những quyết định của HĐND mang lại quyền lợi cụ thể của người dân, thưa đồng chí?

- Như đã nói ở trên, quan điểm nhất quán của Thường trực HĐND TPHCM khi thực hiện chức năng quyết định là: không có chỗ cho những chính sách chung chung. Quan trọng hơn hết là cơ quan dân cử, đại diện cho cử tri và nhân dân, nhất định những quyết định của HĐND phải thực sự mang lại quyền lợi cụ thể cho người dân. Khi thẩm tra, chúng tôi phải nhìn từ nhu cầu của người dân, xem chính sách giải quyết khó khăn gì, phục vụ ai, người dân tiếp cận bằng cách nào và nguồn lực để thực hiện ra sao.

Trong phát triển, chỉnh trang và tái phát triển đô thị, điều này càng quan trọng. Một chính sách mới có thể giúp thành phố khai thác tốt hơn nguồn lực đất đai, thu hút thêm nguồn lực xã hội, nhưng nếu người dân bị tác động không được bảo đảm quyền lợi, không có điều kiện tiếp cận chỗ ở, sinh kế phù hợp... thì chính sách đó khó tạo được sự đồng thuận. Do đó, khi thẩm tra và quyết định chính sách, HĐND phải xem xét hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, trong đó quyền và lợi ích chính đáng của người dân phải được bảo đảm.

HĐND TPHCM phải đặt mình vào vị trí của người thụ hưởng: họ có tiếp cận được chính sách không, có thực sự được hưởng lợi không, chính sách có đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của người dân không và có khả thi không? Đó chính là cách để HĐND thực hiện vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, được thể hiện bằng những quyết định cụ thể, mang lại những quyền lợi cụ thể.

Diện mạo đô thị hiện đại, sầm uất bên trục đường Võ Nguyên Giáp, phường An Khánh. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Sẵn sàng triển khai Luật Phát triển đô thị

Luật Phát triển đô thị sắp có hiệu lực, các sở, ngành TPHCM đang chủ động rà soát nhiệm vụ, chuẩn bị phương án thực hiện, sẵn sàng đưa những quy định mới vào cuộc sống.

* TS-BS HUỲNH MINH CHÍN, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM:

Tham gia từ khâu quy hoạch đô thị để phát triển y tế

TS-BS Huỳnh Minh Chín

Ngành y tế thành phố đã rà soát các nội dung của Luật Phát triển đô thị và các dự thảo nghị quyết có liên quan để xác định rõ phần việc thuộc trách nhiệm của ngành, những nội dung cần phối hợp và những vấn đề cần tham mưu HĐND, UBND thành phố cụ thể hóa.

Trên cơ sở đó, ngành y tế sẽ chuyển các nghị quyết thành chương trình, đề án và cơ chế cụ thể. Các nội dung được tập trung gồm mạng lưới y tế cơ sở, phân bố bệnh viện và cơ sở y tế theo không gian đô thị, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, y tế dự phòng, cấp cứu, chuyển đổi số và quản lý sức khỏe người dân.

Khi TPHCM phát triển các khu đô thị mới, khu dân cư, khu công nghiệp, khu đô thị vệ tinh, ngành y tế cũng sẽ tham gia ngay từ khâu quy hoạch để xác định nhu cầu dân số, cơ cấu bệnh tật, nhu cầu cơ sở y tế, nhân lực và hệ thống cấp cứu. Ngành y tế cũng lưu ý đến yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đối với người dân ở khu vực xa trung tâm, khu vực mới sáp nhập, khu công nghiệp và các đô thị mới...

* Ông NGUYỄN KỲ, Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM:

6 nhóm hành động trọng tâm

Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM Nguyễn Kỳ

Sở KH-CN đang xây dựng kế hoạch tập trung triển khai 6 nhóm hành động trọng tâm, trong đó ưu tiên việc đưa các chính sách mới đến đúng đối tượng thụ hưởng.

Sở sẽ tổ chức các hội nghị, chương trình kết nối với trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp KH-CN, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các tổ chức, cá nhân liên quan để hướng dẫn cách tiếp cận chính sách ưu đãi, hỗ trợ mới. Đồng thời, sớm thiết lập bộ phận chuyên trách tiếp nhận hồ sơ đăng ký thử nghiệm có kiểm soát.

Khi có dự án phát sinh, Sở sẽ phối hợp tham mưu UBND TPHCM quyết định cho phép thử nghiệm và ban hành quy chế riêng cho từng dự án. Sở cũng xây dựng cơ chế phối hợp với Quỹ Phát triển KH-CN và đổi mới sáng tạo thành phố để nhanh chóng triển khai các hoạt động hỗ trợ, tài trợ theo cơ chế mới.

Bên cạnh đó, Sở KH-CN đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, áp dụng các công cụ quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, thủ tục. Sau khi các chính sách được triển khai, Sở sẽ theo dõi, đánh giá định kỳ, nhất là hậu kiểm sau một năm để kịp thời tham mưu điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp thực tế.

* Ông LÊ ANH TÚ, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM:

Chủ động chuẩn bị cơ chế mới về giải phóng mặt bằng

Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM Lê Anh Tú

Theo Luật Phát triển đô thị, HĐND TPHCM được trao thẩm quyền quy định các cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phù hợp với thực tiễn thành phố. Đây là điều kiện để công tác giải phóng mặt bằng thực sự đi trước một bước, đồng thời tạo cơ hội để thành phố chủ động hơn trong xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù của một đô thị có quy mô lớn và lịch sử sử dụng đất phức tạp.

Trên cơ sở đó, Sở NN-MT đang tham mưu dự thảo nghị quyết quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục của dự án bồi thường độc lập và một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Giá trị lớn nhất của các cơ chế mới là không chỉ rút ngắn thủ tục mà còn tạo một phương thức quản trị chủ động hơn nhưng trách nhiệm cũng cao hơn. Chính sách phải công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ nguồn lực và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Nếu chuẩn bị mặt bằng sớm, chính sách phù hợp và tạo được đồng thuận ngay từ đầu sẽ đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án, nâng cao hiệu quả giải ngân đầu tư công và giúp người dân sớm ổn định cuộc sống.

NHÓM PHÓNG VIÊN ghi