Không gian và thói quen đọc, nhìn từ Thành phố Hồ Chí Minh

Bạn đọc tại Lễ hội Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: MẠNH HẢO)

Chuyển đổi số trong thư viện

Giai đoạn 2021-2025, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách và chương trình nhằm phát triển văn hóa đọc và hiện đại hóa hệ thống thư viện. Với vị thế là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục lớn của cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang đi đầu trong công cuộc chuyển đổi số ngành thư viện, hướng tới mục tiêu xây dựng mạng lưới thư viện hiện đại, đồng bộ và thân thiện, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và giải trí ngày càng cao của người dân.

Theo Phó Trưởng phòng Hướng dẫn nghiệp vụ và Mạng lưới, Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Đỗ Văn Lương, thư viện đã số hóa khoảng 6 triệu trang tài liệu số, trong đó có 154.827 trang trong 6 tháng đầu năm 2025. Hoạt động số hóa tài liệu quý hiếm và sưu tầm tại các tỉnh đạt kết quả vượt kế hoạch trong nhiều năm. Thư viện cũng bổ sung tài liệu điện tử, đạt 749 nhan đề/7.490 bản năm 2024; nâng cấp hạ tầng thông tin, dữ liệu số, triển khai liên thông, chia sẻ tài nguyên cho hệ thống thư viện công cộng Thành phố Hồ Chí Minh. “Thư viện cũng không ngừng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác chuyên môn như: cấp thẻ bạn đọc trực tuyến, sử dụng phần mềm quản lý văn phòng điện tử; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) xử lý tài liệu đa phương tiện trong giới thiệu sách và sản xuất sách nói cho người khiếm thị, đồng thời thường xuyên hỗ trợ nghiệp vụ chuyển đổi số cho thư viện công cộng cơ sở”, ông Đỗ Văn Lương cho biết thêm.

Bên cạnh đó, thành phố cũng là địa phương tiên phong trong việc xây dựng hệ thống đường sách, không gian sách, trở thành điểm sáng đưa văn hóa đọc lan tỏa trong cộng đồng.

10 năm qua, Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh (Đường sách Nguyễn Văn Bình) không ngừng vận động, đổi mới thích ứng với những biến đổi của đời sống xã hội, của thị trường xuất bản, và đặc biệt là sự thay đổi trong nhu cầu, thói quen và phương thức đọc trong thời đại số.

Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam Phạm Minh Tuấn chia sẻ: Đường sách đã mở rộng chức năng, mà trở thành không gian giáo dục văn hóa đọc, hình thành môi trường đọc lành mạnh, nơi kết nối sách và bạn đọc, tri thức với đời sống.

Theo đại diện Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, thời gian qua, tỷ lệ người dân đọc sách tăng thường xuyên, nhất là giới trẻ và học sinh, sinh viên; trong đó, thư viện đã phát triển các không gian S.Hub, S.Hub Kids thu hút hàng nghìn lượt bạn đọc. Website và mạng xã hội của thư viện hoạt động 24/7, thu hút 10.000-12.000 lượt truy cập/ ngày. Hệ thống 7 xe thư viện lưu động phục vụ người dân ở các xã nông thôn mới, vùng sâu, vùng xa, khu chế xuất, trung tâm cai nghiện, trường học cho trẻ khuyết tật. Năm 2024, đã phục vụ 42 chuyến lưu động, thu hút 26.239 lượt bạn đọc. Các hoạt động như Ngày Sách và Văn hóa đọc Thành phố Hồ Chí Minh, Lễ hội Đường sách Tết, ra mắt Đại sứ văn hóa đọc thành phố… cũng được tổ chức thường xuyên, góp phần tạo nên môi trường văn hóa đọc bổ ích, hấp dẫn thu hút ngày càng nhiều người dân tham gia.

Đẩy mạnh văn hóa đọc ở cơ sở

Trên thực tế, hệ thống thư viện công cộng chưa thể so với thư viện các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới, đặc biệt trên phương diện ứng dụng công nghệ thông tin. Công tác quản lý hoạt động thư viện phường, xã vẫn còn nhiều bất cập. Mạng lưới thư viện phường, xã còn gặp nhiều khó khăn về trụ sở, trang thiết bị, nguồn sách và nhân sự, đặc biệt là nguồn kinh phí còn thấp…

Tiến sĩ Trần Văn Hồng, Trung tâm cung ứng dịch vụ Văn hóa-Thể thao Phú Lâm cho biết, không ít trường hợp, cán bộ phụ trách thư viện ở cơ sở chỉ sở hữu chứng chỉ đào tạo ngắn hạn, thậm chí chưa từng được rèn luyện bài bản về khoa học thư viện-thông tin. Điều này dẫn đến công việc thư viện bị coi như nhiệm vụ kiêm nhiệm, chứ không phải một nghề chuyên môn đòi hỏi kỹ năng cao. Tiến sĩ Trần Văn Hồng nhấn mạnh: Bên cạnh tiếp tục phát huy nhiều mô hình, cách làm hay về phát triển văn hóa đọc ở cơ sở, thời gian tới, thành phố cần quan tâm hơn đến việc chuẩn hóa vị trí và đầu vào nghiệp vụ của cán bộ phụ trách thư viện ở cơ sở, thống nhất chuẩn cho thư viện trường học, cập nhật công cụ nghiệp vụ và có chính sách đãi ngộ đúng người, đúng trình độ.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh Cao Văn Chóng cho biết, hằng năm, thành phố triển khai có hiệu quả đề án trang bị sách giáo dục truyền thống, lý luận, chính trị, đưa về vùng nông thôn tiến tới đạt chỉ tiêu quốc gia về đầu sách/người. Hoạt động này sẽ tiếp tục được thực hiện và đẩy mạnh trong thời gian tới nhằm góp phần hỗ trợ cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao khả năng tự nghiên cứu, học tập, đặc biệt sau khi thành phố hợp nhất ba địa phương và triển khai chính quyền địa phương hai cấp, qua đó nâng cao năng lực, hiệu quả công tác của đội ngũ cán bộ cơ sở. Sở Văn hóa và Thể thao sẽ tiếp tục phối hợp với địa phương, các đơn vị lựa chọn danh mục sách, chủ đề phù hợp, đầu tư xây dựng, nâng cấp các trung tâm văn hóa, thể thao, truyền thanh và thư viện; chú trọng bố trí kinh phí bổ sung sách, đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức về ý nghĩa của việc trang bị sách lý luận chính trị, đồng thời khẳng định vai trò thiết yếu của văn hóa đọc trong tiếp cận tri thức và kiến thức chuyên môn; quan tâm mở rộng và nâng cao chất lượng, hiệu quả của đường sách, không gian sách trên địa bàn.

Theo Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy, Đường sách là một thiết chế văn hóa quan trọng trong hệ thống thiết chế văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh gắn với mục tiêu xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình, phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo. Việc đầu tư cho Đường sách không dừng ở hạ tầng vật chất mà cần có tư duy chiến lược xây dựng đời sống văn hóa tinh thần, hình thành thói quen học tập suốt đời cho người dân.

VÕ MẠNH HẢO