Sau loạt bê bối của giảng viên, hiệu trưởng ĐH danh tiếng châu Á cúi đầu xin lỗi

“Chúng tôi chân thành xin lỗi vì đã làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin mà xã hội dành cho Đại học Tokyo với tư cách là một cơ sở giáo dục và nghiên cứu”, Hiệu trưởng Teruo Fujii phát biểu.

Theo The Japan Times, cuộc họp báo diễn ra sau khi giáo sư Shinichi Sato (62 tuổi), công tác tại Trường Y sau đại học của Đại học Tokyo, bị truy tố vì nghi nhận các khoản tiếp đãi xa hoa tại những tụ điểm giải trí sang trọng.

Ngoài ra, bà Ayumi Yoshizaki (42 tuổi), cựu phó giáo sư được bổ nhiệm đặc biệt của trường, cũng đã bị chuyển hồ sơ sang cơ quan công tố với cáo buộc tương tự.

Theo luật sư Tadashi Kunihiro, người được Đại học Tokyo chỉ định tiến hành điều tra độc lập, trong giai đoạn từ tháng 2/2023 đến tháng 9/2025, hai người này bị cho là đã nhiều lần được “tiếp đãi” với tần suất 2-4 lần mỗi tháng.

Những khoản chi này bị nghi do ông Koichi Hikichi (52 tuổi), đại diện Hiệp hội Mỹ phẩm Nhật Bản, thanh toán. Đây là tổ chức đã hợp tác với Đại học Tokyo trong một dự án nghiên cứu chung từ tháng 4/2023. Ông Hikichi cũng đã bị chuyển hồ sơ cho viện kiểm sát.

Ông Sato thừa nhận đã nhận các khoản tiếp đãi trị giá khoảng 9,2 triệu yen (tương đương 1,5 tỷ đồng). Tuy nhiên, phía hiệp hội cho biết tổng số tiền họ đã chi cho ông lên tới 21 triệu yen, theo kết quả điều tra.

Hiệu trưởng Đại học Tokyo Teruo Fujii (bên trái) cúi đầu trước các phóng viên trong buổi họp báo ngày 28/1. Ảnh: Jiji/The Japan Times.

Nhiều sai phạm khác trong dự án nghiên cứu chung

Cuộc điều tra cũng phát hiện thêm nhiều hành vi sai trái khác trong quá trình triển khai dự án hợp tác.

Theo kế hoạch ban đầu, ngân sách dự án là 90 triệu yen trong 3 năm, do Hiệp hội Mỹ phẩm Nhật Bản và một đối tác khác tài trợ. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, ông Sato đã nhiều lần đề nghị điều chỉnh ngân sách, nâng tổng mức lên khoảng 199 triệu yen. Dù vậy, hiệp hội mới chỉ chuyển 1 triệu yen cho phía Đại học Tokyo.

Ngoài ra, dù dự án được phê duyệt với mục đích hoàn toàn học thuật, điều tra cho thấy hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm thương mại cũng đã diễn ra trong khuôn khổ chương trình.

Luật sư Kunihiro cho biết, ông Sato và bà Yoshizaki còn cho phép hiệp hội sử dụng “thương hiệu Đại học Tokyo” trong các hoạt động tiếp thị, điều có thể được cho là một sự trao đổi lợi ích.

3 vấn đề lớn trong nội bộ trường

Ông Fujii nhận định vụ việc xuất phát từ 3 vấn đề chính trong tổ chức: Nhân viên thiếu ý thức đạo đức nghề nghiệp, hệ thống giám sát yếu kém khi tiếp nhận tài trợ từ khu vực tư nhân và văn hóa “khép kín”, chia cắt nội bộ trong Trường Y.

Những yếu tố này khiến việc phát hiện hành vi không phù hợp trở nên khó khăn. “Khi một tổ chức có hệ thống thứ bậc quá mạnh, mọi người sẽ khó lên tiếng, ngay cả khi những hành vi như vậy đang diễn ra. Sự thiếu cởi mở này là điều chúng tôi phải cải thiện", ông Fujii nói.

Giám đốc Bệnh viện Đại học Tokyo cũng đã từ chức để nhận trách nhiệm liên quan đến vụ việc.

Đại học Tokyo sẽ cải tổ quản trị

Thừa nhận thất bại trong quản trị khiến sai phạm không được phát hiện sớm, ông Fujii cho biết trường sẽ triển khai các biện pháp phòng ngừa như bổ nhiệm một giám đốc phụ trách rủi ro (chief risk officer).

Trong một cuộc khảo sát với khoảng 13.000 giảng viên, Đại học Tokyo cũng phát hiện thêm 22 trường hợp vi phạm quy tắc đạo đức, trong đó có 3 trường hợp liên quan đến dịch vụ giải trí xa hoa.

Bê bối nổ ra đúng lúc trường đang xin quỹ đầu tư 10.000 tỷ yen

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Đại học Tokyo đang tìm cách tiếp cận quỹ đại học trị giá 10.000 tỷ yen (khoảng 1,65 triệu tỷ đồng) của Chính phủ Nhật Bản nhằm phục vụ đầu tư dài hạn.

Trong khi một số trường khác đã được chấp thuận, hồ sơ của Đại học Tokyo bị kéo dài thời gian thẩm định thêm một năm do liên tiếp các vụ bê bối, bao gồm một vụ hối lộ khác bị phanh phui hồi tháng 11 năm ngoái.

Hội đồng cố vấn của quỹ đã cảnh báo vào tháng 12 rằng nếu trường tiếp tục vướng thêm các vụ việc tai tiếng, hồ sơ xin quỹ sẽ không còn được xem xét.

Hiện chưa rõ vụ việc mới nhất có ảnh hưởng đến khả năng được cấp quỹ hay không.

Ông Fujii cho biết nhà trường chưa có động thái mới liên quan đến hồ sơ xin quỹ, nhưng nhấn mạnh Đại học Tokyo sẽ đẩy mạnh cải tổ quản trị theo khuyến nghị của hội đồng.

“Chúng tôi tin rằng việc xây dựng lại một hệ thống quản trị vững chắc là điều thiết yếu, đặc biệt sau vụ việc lần này, bất kể việc trường có được xem xét cho quỹ 10.000 tỷ yen hay không. Hiện chúng tôi đang thúc đẩy cải cách với tốc độ rất nhanh”, ông Fujii nói.

Theo Top Universities, Đại học Tokyo là một trong những cơ sở giáo dục đại học lâu đời và danh giá bậc nhất Nhật Bản. Năm 2011, trường được xếp hạng thứ hai thế giới, chỉ sau Harvard, về số lượng cựu sinh viên giữ vị trí CEO tại các công ty thuộc danh sách Fortune 500.

Không chỉ vậy, 15 trong số 62 thủ tướng Nhật Bản từng theo học tại Đại học Tokyo, và đã có 5 cựu sinh viên của trường trở thành phi hành gia.

Trong bảng xếp hạng đại học thế giới năm 2026 do Times Higher Education (THE) công bố, Đại học Tokyo xếp vị trí thứ 26 toàn cầu.

Hoàng Linh