Không gian văn hóa Mường trên đất Thành Vinh

Đồng bào dân tộc Mường xã Thành Vinh luôn quan tâm gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc.

Theo tài liệu còn lưu trữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Thành Vinh, di tích lịch sử văn hóa đình, đền Mường Đòn được xây dựng từ thời Hậu Lê, là nơi thờ tự Thành Hoàng làng của Mường Đòn là ông Vũ Duy Dương, quê ở huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình (nay là xã Yên Mô, tỉnh Ninh Bình). Ông là người đã có công đánh giặc, tập hợp dân Mường tụ họp nghĩa binh chống lại quân Mạc, giúp dân giữ đất, giữ Mường. Khi ông mất, Nhân dân đã xây dựng đền làm nơi thờ tự, tưởng nhớ công lao to lớn của ông. Thời gian trôi qua, không có tin tức của anh trai, bà Vũ Thị Cao (em gái của ông Vũ Duy Dương) đã vào Thanh Hóa đến bản Mường Đòn tìm kiếm. Đến nơi đây biết tin ông Vũ Duy Dương đã mất, bà xin ở lại trông coi, thắp hương phần mộ của anh trai và giúp bà con khai hoang cấy lúa, tỉa ngô. Sau khi bà mất được Nhân dân tôn thờ. Đến đời nhà Lê đã sắc phong ông Vũ Duy Dương là “Bạch Mã Linh Lang thượng đẳng thần” và bà Vũ Thị Cao là Thổ Nương thành hoàng.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, những công trạng của ông Vũ Duy Dương, bà Vũ Thị Cao vẫn được các thế hệ người Mường Đòn tôn vinh, ghi nhớ. Hằng năm, vào các ngày 17 đến ngày 19/1 âm lịch, tại đình, đền Mường Đòn diễn ra lễ hội Mường Đòn để tri ân công lao to lớn của ông bà đối với vùng đất Thành Vinh.

Ông Trương Văn Lửa, người cao tuổi thôn Vân Đình, xã Thành Vinh, cho biết: "Đình, đền Mường Đòn không chỉ là công trình kiến trúc, biểu trưng cho nét văn hóa đặc sắc của người Mường xã Thành Vinh mà còn là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của Nhân dân trong xã. Trong lễ hội Mường Đòn, ngoài phần lễ còn có phần hội với các trò chơi dân gian truyền thống như chơi đu, kéo co, ném còn, thi bắn nỏ, đánh mảng, đánh cù, cùng với chương trình văn nghệ đặc sắc, như: Hát tuồng cổ, hát xường, diễn xướng cồng chiêng... Đây là nét văn hóa dân gian đặc trưng, độc đáo mà bà con Mường Đòn còn lưu giữ đến nay".

Đặc sắc trong không gian văn hóa Mường trên đất Thành Vinh không thể không kể đến thanh âm cồng chiêng gắn liền với những nghi lễ quan trọng trong đời sống cộng đồng. Hiện nay, nhiều gia đình, dòng họ trên địa bàn xã Thành Vinh còn lưu giữ nhiều bộ cồng chiêng quý có tuổi đời hơn một trăm năm. Đáng quý hơn cả là ở Thành Vinh ngày nay, nghệ thuật cồng chiêng không bị mai một mà đang từng bước được phục hồi và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nhiều học sinh trên địa bàn xã được các nghệ nhân Câu lạc bộ (CLB) văn hóa dân gian của xã Thành Vinh dạy cách đánh cồng chiêng.

Để gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường, xã Thành Vinh đã xây dựng, triển khai kế hoạch bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Chỉ đạo các thôn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Thành lập các CLB, đội văn hóa, văn nghệ để phục vụ cho các hoạt động của địa phương và trao truyền cho thế hệ trẻ những làn điệu dân ca của đồng bào dân tộc Mường. Hiện nay, xã Thành Vinh đã thành lập được 13 CLB văn hóa dân gian. Từ các CLB này có nhiều thành viên đã nỗ lực tập luyện và trở thành những người kế thừa, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường.

Ông Trịnh Quang Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Thành Vinh, cho biết: Những giá trị văn hóa Mường được gìn giữ và phát huy, góp phần làm phong phú thêm bức tranh sắc màu của các dân tộc trên vùng đất Thành Vinh. Để gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa Mường, xã Thành Vinh luôn quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di tích đình, đền Mường Đòn và lễ hội Mường Đòn. Tiếp tục huy động nguồn lực xây dựng các thiết chế văn hóa phục vụ các hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Quan tâm tới công tác giáo dục để các thế hệ trẻ biết trân quý những giá trị truyền thống, của ông cha. Thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ tại các thôn để tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc. Qua đó, góp phần thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” của xã Thành Vinh có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng dân cư.

Bài và ảnh: Xuân Cường