'Không nên chỉ nhìn vào mặt trái của phim ngắn trên mạng'

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội

Ngày 31/10, thảo luận tại Quốc hội, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, trong thời đại số, phát huy giá trị văn hóa Việt không chỉ là ngăn chặn nội dung độc hại mà còn đòi hỏi tạo ra sản phẩm sáng tạo hấp dẫn, gắn bảo tồn di sản với chuyển đổi số để biến văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.

Lo ngại giới trẻ phụ thuộc vào sản phẩm văn hóa nước ngoài

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu tỉnh Đắk Lắk cho rằng phim ngắn trên mạng đang trở thành hình thức giải trí quen thuộc của hàng triệu người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ. Thực tế này đặt ra yêu cầu vừa kiểm soát nội dung độc hại, vừa khai thác tiềm năng của một thị trường sáng tạo đang hình thành.

Ông đồng tình với việc ngăn chặn các sản phẩm vi phạm, song lưu ý nếu chỉ nhìn vào mặt trái để tăng cường kiểm soát, Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển công nghiệp văn hóa.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm Trung Quốc, nơi phim ngắn phát triển thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, tạo doanh thu và việc làm cho nhiều lĩnh vực sáng tạo. Theo ông, Việt Nam có thể nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc mô hình này, thay vì chỉ nhìn nhận phim ngắn qua những lo ngại về nội dung độc hại hoặc tính gây nghiện.

Phim ngắn không chỉ phục vụ giải trí mà còn có thể truyền tải kiến thức lịch sử, phong tục và giá trị truyền thống đến người trẻ. Trong khi đó, các nền tảng nước ngoài đang khai thác thị trường, nắm giữ dữ liệu khán giả và phần lớn giá trị kinh tế.

"Ngăn chặn nội dung độc hại là hết sức cần thiết; nhưng kiến tạo một thị trường sáng tạo mới là trách nhiệm cho phát triển", đại biểu Đỗ Chí Nghĩa nói.

Đại biểu cho rằng hiệu quả quản lý văn hóa không chỉ được đo bằng số sản phẩm xấu bị ngăn chặn, mà còn ở số sản phẩm tốt được tạo ra, những tài năng được phát triển và giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Trong thời đại số, văn hóa ngày càng lan tỏa qua điện thoại thông minh, các nền tảng xuyên biên giới, phim ngắn, âm nhạc và trò chơi điện tử, thay vì chỉ hiện diện tại bảo tàng, rạp chiếu phim hay di tích. Nếu không chủ động tạo ra sản phẩm hấp dẫn, Việt Nam có nguy cơ phụ thuộc ngày càng lớn vào những câu chuyện, hình ảnh và hệ giá trị do nước ngoài sản xuất. Khi đó, không chỉ nguồn thu kinh tế mà cả thị hiếu, nhận thức của giới trẻ cũng có thể chịu ảnh hưởng.

Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, trong thời đại số, phát huy giá trị văn hóa Việt không chỉ là ngăn chặn nội dung độc hại mà còn đòi hỏi tạo ra sản phẩm sáng tạo hấp dẫn, gắn bảo tồn di sản với chuyển đổi số để biến văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội

Theo đại biểu, muốn truyền tải giá trị văn hóa, trước hết phải thu hút được sự chú ý của công chúng. "Một thông điệp đúng nhưng không tiếp cận được giới trẻ sẽ khó phát huy hiệu quả", ông nhận định.

Vì vậy, ông đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý nội dung số theo từng loại hình và mức độ rủi ro, xử lý nghiêm nội dung vi phạm, bảo vệ người xem, nhất là trẻ em, nhưng không tạo rào cản đối với hoạt động sáng tạo lành mạnh.

Đại biểu cũng kiến nghị Nhà nước có cơ chế đặt hàng, tuyển chọn công khai và hỗ trợ cạnh tranh đối với các dự án phim ngắn, phim ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) khai thác lịch sử, văn hóa, di sản và con người Việt Nam.

Đổi mới mô hình quản trị đô thị di sản và khơi thông nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa trên không gian số

Phát triển đô thị di sản gắn với chuyển đổi số

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế, đề nghị chú trọng phát triển đô thị di sản theo hướng kết hợp bảo tồn với nâng cao chất lượng sống và tạo sinh kế cho người dân.

Theo bà, Việt Nam có nhiều đô thị hình thành và phát triển trên nền tảng di sản văn hóa, lịch sử, kiến trúc và cảnh quan đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản quý giá của dân tộc mà còn là nguồn lực nội sinh, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, phát triển đô thị di sản đặt ra bài toán làm thế nào để vừa hiện đại hóa đô thị, thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao đời sống nhân dân, vừa bảo tồn tính nguyên gốc của di sản, bản sắc văn hóa, cảnh quan và không gian sống cộng đồng.

Nếu phát triển thiếu kiểm soát, di sản có thể bị thương mại hóa, cảnh quan biến dạng, môi trường quá tải, người dân mất dần sinh kế truyền thống. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng bảo tồn mà thiếu cơ chế khai thác hợp lý và nguồn lực đầu tư, di sản cũng khó phát huy đầy đủ giá trị.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế

"Theo tôi, phát triển đô thị di sản không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và phát triển, mà phải xác lập mô hình trong đó bảo tồn là nền tảng, di sản là nguồn lực, văn hóa là động lực, người dân là chủ thể và chất lượng sống là mục tiêu", đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 đã đề cập các định hướng về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển hạ tầng, khoa học công nghệ, công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường tại Điều 3. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần nhấn mạnh hơn việc kết nối, tích hợp các nhiệm vụ này trong phương thức quản trị phát triển đô thị di sản đồng bộ.

Từ thực tiễn các địa phương, đặc biệt là TP Huế, nữ đại biểu đề xuất ba nhóm giải pháp: Đổi mới tư duy quy hoạch và quản trị đô thị di sản; chuyển hóa giá trị di sản thành động lực tăng trưởng mới; đổi mới cách huy động, sử dụng nguồn lực, bảo đảm người dân được tham gia và thụ hưởng.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào cuối mục 3.7 Điều 3 của dự thảo nghị quyết nội dung: "Phát triển đô thị di sản gắn bảo tồn với phát triển; tích hợp bảo tồn trong quy hoạch, quản lý đô thị; kiểm soát xây dựng, sức chịu tải. Gắn kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch với hạ tầng, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số; bảo đảm cộng đồng tham gia, thụ hưởng, giữ gìn sinh kế; sử dụng hiệu quả nguồn lực bảo tồn, phát huy di sản."

Bà cũng đề nghị Chính phủ giao các bộ, ngành phối hợp với địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xác định rõ tiến độ, nguồn lực, trách nhiệm và tiêu chí đánh giá, bảo đảm phù hợp với đặc điểm từng địa phương, tránh hình thức, chồng chéo.