Không quân Mỹ bác tin nhận F-35A 'thiếu radar', khẳng định tiêm kích bàn giao vẫn đủ năng lực chiến đấu

Một tranh cãi hiếm gặp quanh chương trình tiêm kích tàng hình F-35A Lightning II đã bùng lên trong giới quan sát quốc phòng khi xuất hiện thông tin cho rằng Không quân Mỹ đang nhận các máy bay mới mà không có radar.

Trước luồng tin này, phía Không quân Mỹ đã lên tiếng phủ nhận, nhấn mạnh rằng các tiêm kích F-35A bàn giao cho lực lượng vẫn được trang bị radar và đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ.

Diễn biến bắt đầu khi một số bài viết quốc phòng quốc tế cho rằng các máy bay F-35 thuộc lô sản xuất mới, liên quan tới giai đoạn chuyển tiếp giữa radar cũ và radar thế hệ mới, có thể đã được bàn giao trong tình trạng chưa lắp radar.

Theo mô tả của những nguồn này, phần mũi máy bay - vị trí đặt radar điều khiển hỏa lực - sẽ được gắn một khối đối trọng để đảm bảo cân bằng khí động học, còn chức năng phát hiện mục tiêu phải phụ thuộc vào dữ liệu nhận từ máy bay khác trong đội hình.

Tuy nhiên, phát ngôn mới của Không quân Mỹ đã chặn đứng suy đoán đó. Lực lượng này khẳng định họ không tiếp nhận F-35A “không có radar”, đồng nghĩa những chiếc được đưa vào biên chế vẫn có hệ thống radar hoạt động.

Điểm mấu chốt nằm ở 2 loại radar đang được nhắc đến trong chương trình F-35. Trong nhiều năm qua, F-35A sử dụng radar quét mảng pha điện tử chủ động (AESA) AN/APG-81.

Đây là radar điều khiển hỏa lực đa nhiệm, có khả năng tìm kiếm và bám mục tiêu trên không, lập bản đồ mặt đất độ phân giải cao, theo dõi mục tiêu di động và hỗ trợ dẫn bắn cho tên lửa không đối không - không đối đất.

AN/APG-81 được coi là “trái tim” của hệ thống cảm biến trên F-35A. Radar này không chỉ dùng để phát hiện mục tiêu, mà còn là một phần trong cơ chế hợp nhất dữ liệu cảm biến (sensor fusion) - yếu tố làm nên sức mạnh của F-35.

Khi radar kết hợp cùng hệ thống ngắm quang - hồng ngoại, hệ thống cảnh báo radar, hệ thống tác chiến điện tử và liên kết dữ liệu, phi công có thể có bức tranh chiến trường rõ hơn nhiều so với tiêm kích thế hệ 4.

Trong khi đó, radar thế hệ mới AN/APG-85 đang được phát triển nhằm thay thế AN/APG-81.

Radar mới được kỳ vọng nâng cấp hiệu suất phát hiện, cải thiện khả năng chống gây nhiễu, tăng độ phân giải khi lập bản đồ, và tối ưu cho môi trường tác chiến điện tử ngày càng khắc nghiệt.

Nhưng chính quá trình chuyển tiếp sang AN/APG-85 đã tạo ra khoảng trống thông tin, dẫn đến tin đồn rằng một số máy bay lô mới có thể bị “kẹt” vì radar mới chưa sẵn sàng.

Thực tế, ngay cả khi radar mới bị chậm tiến độ, việc bàn giao F-35A mà không có radar vẫn là kịch bản rất khó xảy ra với một lực lượng như Không quân Mỹ.

Radar là hệ thống điều khiển hỏa lực cốt lõi, quyết định năng lực chiến đấu độc lập của máy bay.

Một chiếc F-35A thiếu radar có thể vẫn bay được, vẫn dùng được cảm biến hồng ngoại và liên kết dữ liệu, nhưng sẽ bị giảm mạnh khả năng tác chiến trong nhiều tình huống, đặc biệt khi đội hình bị phân tán hoặc khi hoạt động trong môi trường nhiễu mạnh.

Ở góc độ chiến lược, việc Không quân Mỹ buộc phải lên tiếng cho thấy chương trình F-35 đang chịu sức ép rất lớn về tiến độ hiện đại hóa, nhất là khi gói nâng cấp Block 4 tiếp tục bị kéo dài.

Block 4 là gói nâng cấp quan trọng nhằm đưa F-35 lên chuẩn năng lực mới, bao gồm mở rộng danh mục vũ khí, cải thiện hệ thống tác chiến điện tử, nâng cấp cảm biến và tăng hiệu quả tác chiến mạng.

Những chậm trễ trong Block 4 không chỉ ảnh hưởng tới Không quân Mỹ mà còn tác động dây chuyền tới các nước đồng minh đang vận hành F-35.

Trong bối cảnh căng thẳng quân sự gia tăng tại nhiều khu vực, F-35 vẫn là trụ cột của chiến lược không quân Mỹ và NATO, đồng thời là “sản phẩm chủ lực” trong xuất khẩu quốc phòng của Washington.

Bởi vậy, việc xuất hiện tin đồn “F-35 thiếu radar” có thể gây tổn hại lớn về uy tín, kéo theo nghi ngờ về chất lượng bàn giao, tiêu chuẩn nghiệm thu, và năng lực thực tế của phi đội đang được biên chế.

Phản ứng phủ nhận nhanh của Không quân Mỹ vì thế mang tính trấn an, không chỉ với công chúng mà còn với các đối tác quốc phòng và quốc hội - nơi quyết định ngân sách cho chương trình F-35 trị giá hàng nghìn tỷ USD trong vòng đời.

Tóm lại, câu chuyện không đơn thuần là “có hay không có radar”, mà phản ánh áp lực hiện đại hóa và sự nhạy cảm thông tin quanh chương trình vũ khí quan trọng bậc nhất của Mỹ.

Dù radar AN/APG-85 vẫn được kỳ vọng là bước tiến lớn, Không quân Mỹ muốn khẳng định rằng trong thời điểm hiện tại, các F-35A được tiếp nhận vẫn đủ năng lực chiến đấu nhờ radar AESA AN/APG-81.

Việt Hùng