Không thể phá một toà nhà chung cư mà quyền tài sản hợp pháp của người dân bị phá theo

Chiều 21.8, tại phiên họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Đề nghị không sử dụng khái niệm “chung cư có thời hạn”

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) thống nhất cao với đề xuất của Chính phủ về định hướng sửa đổi Luật Nhà ở.

Góp ý kiến thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc không sử dụng khái niệm “chung cư có thời hạn”.

Theo đại biểu, đây không chỉ là câu chuyện về thuật ngữ mà đối với phần lớn người dân, căn hộ chung cư là một trong những tài sản lớn nhất được hình thành từ thu nhập tích lũy trong nhiều năm.

Nếu luật sử dụng cụm từ “chung cư có thời hạn” mà không giải thích thật rõ, hậu quả pháp lý rất dễ tạo ra tâm lý rằng khi hết niên hạn công trình, quyền sở hữu của người dân cũng chấm dứt.

Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023

Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng cần phân biệt rõ hai vấn đề hoàn toàn khác nhau là thời hạn an toàn của công trình và quyền tài sản của chủ sở hữu.

Theo đại biểu, thời hạn an toàn của công trình được xác định trên cơ sở khi công trình không còn bảo đảm an toàn thì Nhà nước phải kiểm định, di dời và phá dỡ. Đây là yêu cầu không thể thỏa hiệp.

Tuy nhiên, việc một tòa nhà không còn đủ điều kiện tồn tại về mặt kỹ thuật không thể đồng nghĩa với việc quyền tài sản hợp pháp của người đã bỏ tiền mua căn hộ tự động trở về bằng không.

Đại biểu Bình dẫn Nghị quyết số 21 của Trung ương, trong đó đặt vấn đề thời hạn sử dụng chung cư gắn liền với niên hạn công trình nhưng đồng thời yêu cầu bảo đảm quyền tài sản của chủ sở hữu.

“Vì vậy tôi đề nghị bỏ Khoản 13 Điều 2 về chung cư có thời hạn, thống nhất sử dụng khái niệm thời hạn sử dụng nhà chung cư”, đại biểu Bình nói.

Đại biểu đề nghị tại Điều 84 bổ sung một nguyên tắc có tính bảo đảm: “Việc nhà chung cư hết thời hạn sử dụng hoặc phải phá dỡ do không còn bảo đảm an toàn không làm chấm dứt các quyền tài sản hợp pháp của chủ sở hữu”.

Về xây dựng lại nhà chung cư, dự thảo đã đặt ra nghĩa vụ chủ sở hữu đóng góp kinh phí xây dựng lại. Tuy nhiên, đại biểu Bình cho rằng luật cần làm rõ hơn mức đóng góp được xác định như thế nào, đóng một lần hay theo tiến độ, tỷ lệ đồng thuận bao nhiêu và đặc biệt là quyền lợi của người không có khả năng tài chính đóng góp được giải quyết ra sao.

Đại biểu Bình cho rằng cơ quan thẩm tra của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã yêu cầu tiếp tục làm rõ cơ chế này.

“Không thể để một người cao tuổi, một gia đình thu nhập thấp đã sở hữu hợp pháp căn hộ nhưng khi chung cư phải xây dựng lại, họ lại đứng trước lựa chọn hoặc có ngay một khoản tiền rất lớn đóng góp hoặc mất khả năng tiếp tục có chỗ ở tại dự án”, đại biểu Bình nói.

Theo đại biểu, luật cần mở ra các phương án như đóng góp theo tiến độ, tiếp cận tín dụng, nhận căn hộ phù hợp với khả năng đóng góp hoặc nhận giá trị quyền tài sản theo phương án được phê duyệt.

“Chúng ta phải có cơ chế đủ mạnh phá dỡ một tòa nhà nguy hiểm nhưng không thể để cùng với việc phá dỡ tòa nhà mà quyền tài sản hợp pháp của người dân cũng bị phá dỡ theo”, đại biểu bày tỏ.

Kiểm soát chặt nhưng không làm tăng thủ tục với người mua nhà ở xã hội

Về nhà ở xã hội, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, Nhà nước đang dành nguồn lực rất lớn về đất đai, tín dụng, thuế và thủ tục cho chính sách nhà ở xã hội. Vì vậy, vấn đề quan trọng không chỉ là xây dựng được bao nhiêu căn mà còn là những căn nhà đó cuối cùng đến tay ai.

Theo đại biểu, báo cáo thẩm tra đã chỉ ra nguy cơ có trường hợp một người đã có nhà và đang sinh sống tại một địa phương nhưng vẫn có thể đủ điều kiện mua nhà ở xã hội tại địa phương khác, từ đó phát sinh nguy cơ trục lợi và đầu cơ chính sách. Cơ quan thẩm tra yêu cầu cần kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm đúng đối tượng.

Đại biểu Thạch Phước Bình phát biểu

Đại biểu Thạch Phước Bình đồng tình với yêu cầu này, nhưng đề nghị không giải quyết bằng cách yêu cầu người dân đi xin thêm nhiều loại xác nhận.

“Nếu Nhà nước đã có cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế và bảo hiểm xã hội, nguyên tắc phải cơ quan nhà nước tự đối soát dữ liệu, người dân không phải chứng minh lại những thông tin Nhà nước đã có”, đại biểu nói.

Đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong chương về nhà ở nguyên tắc xác định điều kiện được hưởng chính sách nhà ở thông qua kết nối, đối soát cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác.

Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị tránh cách tiếp cận máy móc rằng cứ có một căn nhà ở bất kỳ đâu trên cả nước thì đương nhiên không còn nhu cầu nhà ở xã hội.

Theo đại biểu, một người lao động có căn nhà rất nhỏ ở quê, cách nơi làm việc hàng trăm km, không thể được đánh giá giống như một người đang sở hữu căn hộ phù hợp ngay tại nơi làm việc.

Vì vậy, điều kiện cần hướng đến nhu cầu ở thực, có thể xem xét diện tích nhà hiện có, khả năng sử dụng thực tế, khoảng cách đến nơi làm việc và việc đã từng hưởng chính sách ưu đãi hay chưa.

Đại biểu Bình cũng đề nghị nghiên cứu sâu hơn cơ chế kiểm soát đầu cơ sau khi đã mua nhà ở xã hội.

Theo đại biểu, báo cáo thẩm tra đã có ý kiến đặt vấn đề về hoàn trả ưu đãi, chia sẻ phần tăng giá hoặc quyền mua lại ưu tiên của Nhà nước, quỹ nhà ở đối với nhà ở được Nhà nước hỗ trợ.