Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La phát triển cây dược liệu dưới tán rừng

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường trao đổi với lực lượng Kiểm lâm về quy trình chăm sóc cây sâm Việt Nam.

Tiềm năng sẵn có, đem lợi thế độc đáo của hệ sinh thái

Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La vừa được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La phê duyệt chính sách triển khai dự án trồng và phát triển cây dược liệu bản địa dưới tán rừng. Đây là bước đi chiến lược, giúp khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của hệ sinh thái rừng đa dạng, đồng thời củng cố công tác bảo vệ rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La sở hữu hệ sinh thái rừng đa dạng, độ che phủ cao, khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ, điều kiện lý tưởng cho nhiều loài cây dược liệu quý phát triển tự nhiên. Hiện tại, trong Khu bảo tồn đã ghi nhận hàng trăm loài thực vật có giá trị dược liệu, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Tuy nhiên, trong thời gian dài, tiềm năng này chưa được khai thác đúng mức, thậm chí nhiều loài bị khai thác hoang tàn, dẫn đến nguy cơ cạn kiệt.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La nhận định: "Hệ sinh thái rừng của chúng ta là tài sản vô giá. Ánh sáng tán rừng, độ ẩm, lớp mùn đất, tất cả đều là nhà kính tự nhiên, hoàn hảo cho trồng cây dược liệu. Thay vì chỉ bảo vệ thụ động, chúng ta có thể khai thác hợp lý, biến lợi thế sẵn có thành nguồn giá trị thực tế, mà không làm tổn thương rừng”.

Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La đã triển khai trồng thử nghiệm Sâm Việt Nam dưới tán rừng.

Chính sách được phê duyệt, hướng đi rõ ràng, khoa học

Theo Quyết định vừa được UBND tỉnh Sơn La phê duyệt, dự án “Phát triển cây dược liệu dưới tán rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La” sẽ được triển khai theo nguyên tắc: Bảo vệ là nền tảng, phát triển bền vững, cộng đồng cùng tham gia, chia sẻ lợi ích công bằng.

Điểm nhấn của chính sách, chỉ trồng các loài dược liệu bản địa, phù hợp với điều kiện tự nhiên, không dùng loài ngoại lai dễ xâm lấn; không chặt phá cây cối hiện có, không thay đổi cấu trúc thảm thực vật tự nhiên; kiểm soát mật độ trồng hợp lý, đảm bảo không ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Trong phương án trồng dược liệu là phân vùng rõ ràng: Khu vực bảo vệ nghiêm ngặt không can thiệp; khu vực phục hồi và phát triển có kế hoạch quản lý chặt chẽ.

Một số loài cây dược liệu dự kiến nuôi, trồng phát triển, thu hoạch có 8 loài cây bao gồm: Cây Bình vôi (Stephania pierrei Diels); Giảo cổ lam (Gynostemma pentaphyllum (Thunb.) Makino); Hoàng tinh trắng (Disporopsis longifolia Craib); Lan kim tuyến (Anoectochilus annamensis Aver.); Sâm lai châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus K. Komatsu, S. Zhu & S.Q. Cai); Sâm một lá (Nervilia aragoana Gaudich. In Freyc.); Tam thất hoang (Panax stipuleanatus); Thất diệp nhất chi hoa (Paris chinensis Franch). Phương thức trồng theo đám dưới tán rừng. Tỷ lệ trồng bình quân khoảng 30% về diện tích lô rừng so với tổng diện tích khu vực xây dựng phương án. Tổng diện tích trồng ở chu kỳ canh tác đầu tiên là hơn 48 ha.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La, cho biết: “Chúng tôi không chạy theo sản lượng mà đánh đổi môi trường. Mỗi vị trí trồng cây đều được khảo sát cẩn thận, đảm bảo cây dược liệu phát triển hài hòa trong hệ sinh thái hiện có. Mục tiêu là phát triển mà vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi của khu bảo tồn”.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường và Chi cục Kiểm lâm làm việc với Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La.

Người dân làm chủ, từ bảo vệ đến phát triển

Điểm mấu chốt tạo nên sự thành công của dự án là sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương. Ban Quản lý Khu bảo tồn sẽ giao cho các hộ dân, tổ hợp tác tại các xã, bản lân cận khu bảo tồn quản lý, chăm sóc và thu hoạch cây dược liệu theo quy trình kỹ thuật thống nhất. Người dân được tập huấn chọn giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế bảo quản. Từ đó, giúp bà con yên tâm đầu tư, chăm sóc.

Anh Lò Văn Đoàn, bản Ít, xã Mường La cho biết: “Sắp tới được trồng cây dược liệu dưới tán lá rừng, chúng tôi sẽ giữ rừng nguyên. Không phải phá rừng mà rừng càng có giá trị hơn, có thu nhập ổn định, người dân trong bản ai cũng vui mừng”.

Việc phát triển cây dược liệu dưới tán rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La mang lại lợi ích kép to lớn như: Về sinh thái, không thay đổi cấu trúc rừng, giúp giữ đất, giữ ẩm, cải thiện độ phì nhiêu của đất, tạo thêm lớp thảm thực vật bảo vệ hệ sinh thái. Về kinh tế thì tạo nguồn thu nhập ổn định, lâu dài cho người dân mà không cần khai thác gỗ, đốt rừng làm nương. Đồng thời, làm thay đổi nhận thức sâu sắc cho người dân không chỉ xem rừng là nơi bảo vệ, mà còn là nguồn sống bền vững, từ đó nâng cao ý thức tự giác giữ gìn rừng.

Ông Nguyễn Huy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Sơn La cho biết: Thay vì bảo vệ rừng bằng cách cấm mọi hoạt động, Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La đang xây dựng mô hình mới. Rừng được bảo vệ, người dân được hưởng lợi, hệ sinh thái được giữ gìn mãi mãi. Đây chính là giải pháp bền vững, giúp thu hẹp khoảng cách giữa mục tiêu bảo tồn và phát triển kinh tế, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân sinh sống gần Khu bảo tồn.