Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu vì sao chưa bứt phá?

Bài 1: Bất cập từ mô hình tổ chức và cơ chế tài chính

Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu được thành lập theo Quyết định số 694/QĐ-TTg ngày 24/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ, với quy mô hơn 400ha trên địa bàn phường Hiệp Thành (tỉnh Cà Mau).

Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu (phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau).

Dự án được kỳ vọng trở thành trung tâm hạt nhân thúc đẩy, nhân rộng mô hình nuôi tôm công nghệ cao cho bán đảo Cà Mau, Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước; đồng thời là đầu mối liên kết giữa các viện, trường và doanh nghiệp trong chuỗi nghiên cứu, sản xuất giống, thức ăn và nuôi tôm siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao.

Đến nay, hạ tầng giai đoạn 1 và giai đoạn 2 được đầu tư từ nguồn vốn của tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cơ bản hoàn thiện với tổng kinh phí hơn 330 tỷ đồng, được đưa vào sử dụng từ tháng 4/2026 và hiện trong thời gian bảo hành.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Hoàng Minh, Giám đốc Ban Quản lý Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu, khó khăn lớn nhất hiện nay của đơn vị tập trung ở các thủ tục pháp lý đất đai và cơ chế vận hành. Trong đó, sự thiếu đồng bộ về vị trí pháp lý giữa các văn bản thành lập đang gây ra nhiều hệ lụy thực tiễn.

Cụ thể, Đề án thành lập số 01/ĐA-UBND ngày 12/1/2018 của UBND tỉnh Cà Mau quy định Ban Quản lý là đơn vị tương đương Chi cục trực thuộc Sở. Ngược lại, quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Quy chế tổ chức do UBND tỉnh ban hành lại xác định đây là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND tỉnh. Sự chồng chéo này khiến đơn vị gặp nhiều trở ngại trong công tác đối ngoại, phối hợp liên ngành và ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ, chính sách dành cho đội ngũ viên chức.

Bên cạnh đó, việc không có cơ cấu tổ chức bộ máy bên trong Ban không thể thành lập các phòng chuyên môn, khiến lãnh đạo Ban phải trực tiếp giao việc, điều hành từng viên chức. Quy trình xử lý công việc vì thế bị kéo dài, hiệu quả thấp.

Đáng chú ý, do thiếu bộ máy hoàn chỉnh, công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ không thể triển khai, dẫn đến khó thu hút và giữ chân nhân sự (đã có hai viên chức xin nghỉ việc và một viên chức chuyển công tác).

Đến nay, hạ tầng giai đoạn 1 và giai đoạn 2 Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu đã cơ bản hoàn thiện, được bàn giao và đưa vào sử dụng hồi tháng 4/2026 và đang trong thời gian bảo hành.

Không chỉ vướng mắc về bộ máy điều hành, hai đơn vị trực thuộc là Trung tâm Kiểm nghiệm và Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp công nghệ cao đến nay vẫn chưa thể đi vào hoạt động.

"Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ cơ chế tài chính áp đặt chưa sát thực tế. Trong giai đoạn đầu thành lập, khi hạ tầng và nguồn thu chưa hình thành, việc bắt buộc các trung tâm tự chủ tài chính toàn bộ và tự đầu tư trang thiết bị là hoàn toàn bất khả thi. Bên cạnh đó, việc chưa được ngân sách đầu tư trang thiết bị nghiên cứu, kiểm nghiệm cơ bản đã đẩy các đơn vị vào vòng bế tắc, không thể cung cấp dịch vụ kỹ thuật ra thị trường", ông Minh chia sẻ.

Tháo gỡ điểm nghẽn và xử lý tồn tại

Theo thông tin từ Phòng Kinh tế (Sở Tài chính tỉnh Cà Mau), tính đến cuối tháng 8/2026, đã có 6 nhà đầu tư nộp hồ sơ đề xuất đầu tư vào Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu.

Tuy nhiên, do đang trong quá trình thẩm định (thời gian thẩm định 17 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ), Sở Tài chính tỉnh Cà Mau chưa thể cung cấp chi tiết thông tin nhà đầu tư cũng như tiến độ xét duyệt từng hồ sơ, khó khăn và vướng mắc cần tháo gỡ.

Ông Ngô Văn Huynh, Phó giám đốc Sở Tài chính tỉnh Cà Mau cho biết, ngày 16/8, UBND tỉnh đã chỉ đạo Thanh tra tỉnh khẩn trương hoàn thành thanh tra toàn diện Khu Nông nghiệp này. Trên cơ sở kết quả thanh tra, tỉnh sẽ xác định rõ những tồn tại, hạn chế, vướng mắc cùng trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; từ đó đề xuất giải pháp xử lý dứt điểm, bảo đảm Khu hoạt động đúng mục tiêu, phát huy hiệu quả nguồn lực đã đầu tư. Báo cáo kết quả sẽ trình UBND tỉnh trong tháng 9/2026.

Đồng thời, UBND tỉnh Cà Mau giao Ban Quản lý chủ động phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các sở, ngành liên quan xây dựng Đề án phát triển Khu theo hướng hiệu quả, bền vững; chủ động rà soát, đánh giá thực trạng để đề xuất các cơ chế cần thiết trình tỉnh xem xét, chỉ đạo.

Ông Nguyễn Hồ Hải, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau làm việc với các sở, ngành và các đơn vị có liên quan tháo gỡ tồn tại, vướng mắc tại Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu vào chiều 13/5.

Tại buổi làm việc với Ban Quản lý vào chiều 13/5, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đã yêu cầu hai Trung tâm trực thuộc khẩn trương phối hợp, liên kết với Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường, các trường đại học và doanh nghiệp để đi vào hoạt động.

Ông cũng nhìn nhận, việc giao đất, cho thuê đất cho doanh nghiệp trước đây là chưa đúng thẩm quyền và quy định, bởi Ban Quản lý chỉ là đơn vị sự nghiệp (không có chức năng quản lý nhà nước về đất đai như Ban Quản lý Khu công nghệ cao).

Để khắc phục, UBND tỉnh Cà Mau đang triển khai giải pháp đàm phán với doanh nghiệp liên quan nhằm xử lý hài hòa quyền lợi, trách nhiệm, thu hồi các quyết định chưa đúng và làm lại quy trình. Do thủ tục phức tạp, tiến độ xử lý bị kéo dài. Đến ngày 6/5, Sở Tài chính đã trình danh mục các dự án mời gọi đầu tư năm 2026 tại Khu Nông nghiệp để trình HĐND tỉnh thông qua.

Danh mục 5 dự án bao gồm: Trình diễn quy trình nuôi tôm siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao; nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao kết hợp trình diễn thiết bị phụ trợ; trình diễn sản xuất giống tôm; trình diễn thức ăn trong nuôi tôm công nghệ cao; trình diễn vi sinh trong nuôi tôm công nghệ cao.

"Trong 11 tháng, tỉnh đã ban hành 11 văn bản chỉ đạo 12 đầu công việc liên quan đến Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu. Mặc dù một số công việc đã hoàn thành, nhưng nhiều nhiệm vụ quan trọng như việc xây dựng quy chế phối hợp giữa các sở, ngành vẫn còn chậm", ông Lê Văn Sử cho biết.

(Còn tiếp)