Khung giờ cao điểm kéo dài, gánh nặng cho sinh hoạt và sản xuất

Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ gia tăng chi phí, rủi ro vận hành và phát sinh khiếu nại nếu áp dụng khi hạ tầng chưa sẵn sàng

Linh hoạt điều chỉnh theo mùa

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Quyết định quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia, với điểm mới đáng chú ý là đề xuất thay đổi khung giờ cao điểm theo mùa, thay vì cố định quanh năm như hiện hành.

Theo phương án này, trong các tháng từ tháng 1 đến tháng 4 và từ tháng 9 đến tháng 12, khung giờ cao điểm được xác định từ 14h đến 19h, áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, tổng cộng 5 giờ mỗi ngày. Trong khi đó, vào giai đoạn nắng nóng cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8, giờ cao điểm được chia thành hai khoảng rõ rệt: từ 14h30 đến 16h30 và từ 19h30 đến 22h30, cũng với tổng thời lượng 5 giờ mỗi ngày; riêng Chủ nhật không bố trí giờ cao điểm.

Khung giờ thấp điểm tiếp tục được duy trì ổn định từ 0h đến 6h tất cả các ngày trong tuần (6 giờ), còn lại là giờ bình thường, tương ứng 13 giờ/ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy và 18 giờ/ngày đối với Chủ nhật.

So với quy định hiện hành – trong đó giờ cao điểm tập trung vào buổi sáng (9h30-11h30) và buổi chiều (17h-20h) – phương án mới thể hiện sự dịch chuyển rõ rệt của phụ tải sang buổi chiều và kéo dài sang buổi tối, đặc biệt trong mùa nắng nóng…

Việc thiết kế khung giờ theo mùa, theo Bộ Công Thương, khi giá điện giờ cao điểm cao hơn, người sử dụng có xu hướng chuyển dịch phụ tải sang giờ thấp điểm hoặc giờ bình thường, qua đó giảm áp lực cho hệ thống điện vào các thời điểm căng thẳng.

Nỗi lo chi phí điện gia tăng

Tuy nhiên, chính sự dịch chuyển này lại khiến nhiều người dân, nhất là nhóm làm việc giờ hành chính, bày tỏ lo ngại rõ rệt. Thực tế, phần lớn người lao động đi làm cả ngày, thời gian sử dụng điện tập trung vào buổi tối, từ sau 18h đến khoảng 22h cho các nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, sinh hoạt gia đình, học tập của con cái và sử dụng thiết bị làm mát.

Với đề xuất khung giờ cao điểm kéo dài đến 22h30 trong mùa hè, nhiều ý kiến cho rằng gần như toàn bộ khung giờ sinh hoạt chính của gia đình sẽ rơi vào giờ có giá điện cao nhất. Điều này đồng nghĩa với việc rất khó để các hộ gia đình điều chỉnh hành vi sử dụng điện nhằm tiết kiệm chi phí, bởi họ không thể chuyển các nhu cầu thiết yếu sang nửa đêm (giờ thấp điểm từ 0h đến 6h).

Chị Nguyễn Thiện Thanh (trú tại ngách 20/17 phố Mạc Thái Tông, phường Cầu Giấy) chia sẻ, trong bối cảnh thu nhập của nhiều lao động chưa phục hồi hoàn toàn, việc chi phí sinh hoạt có nguy cơ tăng thêm là áp lực đáng kể. “Đi làm cả ngày, tối về mới dùng điện nhiều mà lại rơi vào giờ cao điểm thì gần như không có cách nào giảm tiền điện”, Chị Nguyễn Thiện Thanh nêu quan điểm.

Đáng chú ý, không ít lao động trong các lĩnh vực dịch vụ, sản xuất nhỏ, kinh doanh cá thể… cho biết, họ đang phải đối mặt với nhiều khó khăn về việc làm và thu nhập. Chị Lê Thị Hoa, chủ quán bún phở gà tại khu tái định cư N05A Nguyễn Thị Thập (phường Thanh Xuân) lo ngại, nếu giá điện tăng do rơi vào khung giờ cao điểm, chi phí sinh hoạt sẽ càng bị “bào mòn”, trong khi khả năng cắt giảm nhu cầu sử dụng điện là rất hạn chế.

Không chỉ người dân, cộng đồng doanh nghiệp cũng bày tỏ nhiều băn khoăn trước đề xuất này. Đại diện một số doanh nghiệp sản xuất cho biết, việc thay đổi khung giờ theo mùa có thể làm xáo trộn kế hoạch sản xuất, đặc biệt với các ngành sử dụng điện lớn như dệt may, chế biến, cơ khí…

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, chủ một cơ sở may gia công (phường Long Biên) cho biết, khi khung giờ cao điểm rơi vào buổi chiều và kéo dài đến tối, doanh nghiệp buộc phải cân nhắc điều chỉnh ca kíp, thậm chí chuyển một phần hoạt động sang ban đêm để tránh chi phí điện cao, kéo theo chi phí lao động và vận hành tăng lên.

Với các doanh nghiệp dịch vụ như nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại – lo ngại còn rõ nét hơn, bởi đây chính là nhóm hoạt động cao điểm vào buổi tối. Việc phần lớn thời gian kinh doanh trùng với giờ cao điểm điện đồng nghĩa chi phí đầu vào tăng, trong khi khả năng tăng giá dịch vụ để bù đắp là không dễ trong bối cảnh sức mua còn yếu.

Một số doanh nghiệp cũng lo ngại tính ổn định của chính sách. Nếu khung giờ thay đổi theo mùa, thậm chí nhiều lần trong năm, doanh nghiệp sẽ phải liên tục cập nhật, điều chỉnh kế hoạch sản xuất – kinh doanh, làm tăng chi phí quản trị và rủi ro sai sót. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn hạn chế về nguồn lực quản lý, đây có thể là thách thức không nhỏ.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng bày tỏ quan ngại rằng chi phí điện tăng có thể ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm, từ đó làm giảm sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động.

Ưu tiên ổn định, có lộ trình

Góp ý đối với dự thảo, EVN cho rằng việc điều chỉnh khung giờ sử dụng điện, đặc biệt theo mùa với tần suất thay đổi nhiều lần trong năm, sẽ tác động trực tiếp đến hệ thống đo đếm điện năng với quy mô rất lớn.

Hiện nay, toàn hệ thống có khoảng 1,25 triệu công tơ áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng, trong đó gần 1 triệu công tơ bán lẻ cho khách hàng. Đây là khối lượng thiết bị khổng lồ, liên quan trực tiếp đến công tác đo đếm, tính toán hóa đơn và thanh toán điện năng.

Tuy nhiên, chỉ một phần công tơ có khả năng hỗ trợ cấu hình linh hoạt nhiều biểu giá theo thời gian hoặc theo mùa. Phần lớn thiết bị hiện đang được cài đặt theo khung giờ cố định. Do đó, nếu thay đổi khung giờ, sẽ phải tiến hành cấu hình lại công tơ thông qua hai hình thức: cài đặt từ xa qua hệ thống hoặc trực tiếp tại hiện trường.

Theo tính toán sơ bộ, riêng tại một số đơn vị quy mô lớn như Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), thời gian hoàn tất việc cài đặt lại công tơ theo khung giờ mới có thể kéo dài tới khoảng 90 ngày. Nếu áp dụng cơ chế điều chỉnh theo mùa (2 lần/năm), khối lượng công việc phát sinh sẽ rất lớn, đòi hỏi phải đồng bộ dữ liệu giữa công tơ với hệ thống thu thập dữ liệu đo đếm từ xa, hệ thống quản lý khách hàng và tính hóa đơn cùng các hệ thống liên quan.

EVN cảnh báo, việc triển khai đồng loạt trên phạm vi rộng, lại thực hiện nhiều lần trong năm, sẽ làm gia tăng áp lực về chi phí, nhân lực, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro sai sót. Những sai lệch trong đo đếm hoặc tính toán hóa đơn có thể dẫn đến khiếu nại từ khách hàng, thậm chí phát sinh tranh chấp, ảnh hưởng đến uy tín ngành điện và vận hành toàn hệ thống.

Từ thực tế đó, EVN kiến nghị trước mắt chưa áp dụng khung giờ theo mùa, mà nên duy trì một khung giờ thống nhất trong năm để bảo đảm tính ổn định và giảm thiểu rủi ro.

Theo đề xuất của EVN, giờ cao điểm sẽ được xác định từ 17h30 đến 22h30 các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy (5 giờ), kéo dài hơn so với quy định hiện hành (đến 20h), nhưng đồng thời loại bỏ khung giờ cao điểm buổi sáng (9h30-11h30). Chủ nhật không bố trí giờ cao điểm. Giờ thấp điểm vẫn giữ từ 0h đến 6h hằng ngày, còn lại là giờ bình thường.

EVN cho rằng phương án này vẫn bảo đảm mục tiêu điều tiết phụ tải, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách hàng, nhất là các doanh nghiệp sản xuất có thể tổ chức hoạt động liên tục vào ban ngày – phù hợp với thời gian phát điện của các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời.

Về đối tượng áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng, EVN đề xuất tiếp tục thực hiện theo Thông tư số 60/2025/TT-BCT, tập trung vào các khách hàng sản xuất, kinh doanh có quy mô lớn (sử dụng máy biến áp từ 25 kVA trở lên hoặc sản lượng điện trung bình từ 2.000 kWh/tháng), cùng các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp và tổ hợp thương mại, dịch vụ.

Đáng chú ý, EVN nhấn mạnh rằng việc điều chỉnh khung giờ dù theo phương án nào đều có thể mang lại lợi ích nếu khách hàng chủ động thay đổi thói quen sử dụng điện. Khi dịch chuyển phụ tải sang giờ thấp điểm hoặc giờ bình thường, hóa đơn tiền điện có thể giảm, đồng thời góp phần giảm chi phí chung của hệ thống, hạn chế phải huy động các nguồn điện giá cao, nâng cao độ an toàn vận hành.

Ở góc độ chuyên gia, đại diện Hiệp hội Năng lượng nhận định rằng việc áp dụng khung giờ theo mùa là xu hướng hợp lý, nhưng cần cân nhắc kỹ về thời điểm triển khai. Nếu thực hiện quá nhanh khi hạ tầng đo đếm và quản lý dữ liệu chưa sẵn sàng, chi phí xã hội có thể lớn hơn lợi ích mang lại. Ngược lại, nếu trì hoãn quá lâu, hệ thống điện sẽ tiếp tục chịu áp lực phụ tải cao vào buổi chiều tối, buộc phải huy động nguồn điện chi phí cao, làm tăng giá thành toàn hệ thống.

Vì vậy, nhiều chuyên gia đề xuất lộ trình hai bước. Trước mắt, áp dụng khung giờ cố định như kiến nghị của EVN để bảo đảm ổn định, giảm thiểu rủi ro trong triển khai. Về trung hạn, từng bước nâng cấp hạ tầng công tơ thông minh, hoàn thiện hệ thống dữ liệu và quản lý, tiến tới áp dụng khung giờ linh hoạt theo mùa, thậm chí theo thời gian thực.