Khủng hoảng nhà ở đang làm thay đổi châu Âu

Khi công ty môi giới Bourgeois Fincas đăng một căn hộ cho thuê tại Barcelona lên mạng, họ nhận được khoảng 200 yêu cầu chỉ trong vòng một giờ và căn hộ thường được chốt khách chưa đầy một ngày sau đó.

Một bé trai đạp xe ngang qua tiệm làm đẹp tại khu phát triển nhà ở Valdeluz ở phía đông bắc Madrid, Tây Ban Nha. Nguồn: Reuters

Ở các khu ngoại ô nghèo của Barcelona và Madrid, cuộc cạnh tranh còn khắc nghiệt hơn. Các môi giới cho biết từng phòng trọ nhỏ bị tranh giành quyết liệt. Có nơi thậm chí cho thuê theo giờ để các lao động làm ca thay nhau ngủ.

Những hình ảnh đó phản ánh một thực tế ngày càng rõ nét tại châu Âu: nhà ở đang dần trở thành đặc quyền thay vì nhu cầu cơ bản.

Giá nhà trung bình tại Liên minh châu Âu (EU) đã tăng khoảng 60% trong giai đoạn 2015-2025, theo ước tính của Viện nghiên cứu Deutsche Bank (Đức). Tại nhiều thành phố, tiền thuê nhà hiện ngốn hơn 40% mức lương trung bình.

Nhà ở giờ không còn chỉ là vấn đề kinh tế mà đã trở thành một trong những vấn đề chính trị lớn nhất châu Âu. Tại Tây Ban Nha và Hà Lan, khảo sát cho thấy đây là mối quan tâm hàng đầu của công chúng.

Cuộc khủng hoảng hiện nay không đơn giản là giá bất động sản tăng cao. Nó phản ánh sự mất cân đối ngày càng lớn giữa nơi con người muốn sống và khả năng của các nền kinh tế trong việc xây đủ nhà cho họ.

Tây Ban Nha là ví dụ điển hình. Ngân hàng Trung ương nước này ước tính quốc gia châu Âu đang thiếu khoảng 700.000 căn nhà. Số hộ gia đình đã tăng thêm 1,2 triệu kể từ năm 2021, chủ yếu do nhập cư, nhưng mỗi năm Tây Ban Nha chỉ xây chưa tới 90.000 căn nhà mới. Đức và Pháp cũng thiếu hàng trăm nghìn căn nhà mỗi năm.

Trong khi đó, dòng người tiếp tục đổ về các đô thị lớn để tìm việc làm và cơ hội sống tốt hơn. Người nước ngoài tìm mua nhà nghỉ dưỡng tại các thành phố ven biển Địa Trung Hải càng khiến áp lực thêm nặng nề.

Điều đáng nói là châu Âu không hoàn toàn thiếu nhà. Tây Ban Nha vẫn có khoảng 3,8 triệu căn bỏ trống. Nhưng phần lớn nằm ở các vùng nông thôn hoặc thị trấn nhỏ, nơi ít người muốn sinh sống.

Nói cách khác, châu Âu đang thiếu nhà ở đúng nơi người dân cần.

Ở nhiều thành phố lớn, sở hữu nhà ngày càng trở thành lợi thế của thế hệ lớn tuổi đã mua nhà từ nhiều năm trước, trong khi người trẻ gần như không còn khả năng bước chân vào thị trường.

Phản ứng phổ biến nhất của các chính phủ là kiểm soát giá thuê nhà. Đức đã duy trì chính sách này từ lâu. Hà Lan và Tây Ban Nha cũng mở rộng các biện pháp giới hạn giá thuê trong vài năm gần đây.

Về mặt chính trị, đây là lựa chọn dễ hiểu. Khi giá thuê tăng nhanh hơn lương, các chính phủ buộc phải cho thấy họ đang hành động để bảo vệ người dân.

Nhưng kiểm soát giá thuê lại tạo ra một nghịch lý lớn. Chính sách này giúp những người đã thuê được nhà, nhưng thường khiến nguồn cung mới giảm mạnh. Khi không thể cho thuê theo giá thị trường, nhiều chủ nhà chọn bán nhà thay vì tiếp tục cho thuê.

Tại vùng Catalonia ở đông bắc Tây Ban Nha, nơi áp giá trần thuê nhà trong nhiều năm, giá thuê với khách cũ giảm nhưng số hợp đồng thuê mới cũng lao dốc. Người chịu thiệt nhiều nhất thường là người trẻ, người mới nhập cư hoặc những người lần đầu bước vào thị trường nhà ở.

Điều đó phản ánh điểm yếu lớn trong cách châu Âu xử lý khủng hoảng nhà ở: quá tập trung vào phân phối lại nguồn cung hiện có thay vì tạo thêm nguồn cung mới.

Tuy nhiên, xây thêm nhà khó hơn nhiều so với các khẩu hiệu chính trị. Ở nhiều nơi, thủ tục cấp phép kéo dài nhiều năm. Châu Âu cũng thiếu nghiêm trọng lao động xây dựng sau khi bong bóng bất động sản sụp đổ năm 2008. Nhiều công nhân đã rời ngành hoặc chuyển sang các lĩnh vực dịch vụ và du lịch.

Ngành xây dựng của châu lục này còn bị đánh giá là manh mún và kém hiệu quả, trong khi chi phí vật liệu tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị.

Một số chính phủ đã bắt đầu thúc đẩy xây dựng nhà ở công nghiệp hóa và giảm thuế để tăng nguồn cung nhà giá phải chăng. Nhưng tiến độ vẫn chậm hơn nhiều so với nhu cầu thực tế.

Trong khi đó, nhiều nước lại chi mạnh cho trợ cấp nhà ở thay vì đầu tư xây dựng mới. Trong ngắn hạn, trợ cấp có thể giúp một số người bớt áp lực tài chính. Nhưng về dài hạn, nếu không tăng nguồn cung, các khoản hỗ trợ đó chỉ tiếp tục đẩy giá nhà và giá thuê đi lên.

Đó có lẽ là nghịch lý lớn nhất của cuộc khủng hoảng nhà ở châu Âu hiện nay, đó là các chính phủ ngày càng chi nhiều tiền hơn để giúp người dân thuê nhà, trong khi ngày càng ít người đủ khả năng tìm được một căn nhà phù hợp.