Kiểm kê, di dời hiện vật di tích: Bảo vệ di sản văn hóa cộng đồng

Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ bảo đảm an toàn di vật, cổ vật, đồ thờ tự và những giá trị văn hóa gắn với cộng đồng được đặt ra như một yêu cầu đặc biệt quan trọng. Bởi đây không đơn thuần là kiểm kê tài sản, mà là hành trình gìn giữ ký ức văn hóa của cộng đồng trong chặng đường mới.

Bảo đảm an toàn, khoa học

Ngô Thôn (xã Gia Bình) là một trong 4 thôn nằm trong diện bàn giao mặt bằng sớm để phục vụ xây dựng khu vực APEC thuộc Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Tại đây có bốn công trình tôn giáo, tín ngưỡng gồm đình, chùa, nhà thờ họ và nhà thờ Công giáo.

Đình Ngô Thôn (xã Gia Bình) trước khi di dời.

Những ngày đầu tháng 6, tại đình và chùa Ngô Thôn, tổ công tác của Bảo tàng Bắc Ninh số 1 và số 2 đã phối hợp cùng chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tiến hành khảo sát, kiểm kê, phân loại và di dời hiện vật di tích. Không khí làm việc diễn ra khẩn trương nhưng hết sức thận trọng.

Đối với từng di tích, từng pho tượng, từng đạo sắc phong, các cán bộ chuyên môn đều đo đạc, ghi chép, chụp ảnh, đánh số, lập hồ sơ hiện trạng trước khi thực hiện di dời... Được biết, đình làng Ngô Thôn thờ tam vị thần, trong đó có ngài Cường Bạo đã có công đánh đuổi giặc Ân, 6 lần được phong Thánh và 18 đạo sắc phong.

Mỗi mái đình, ngôi chùa, nhà thờ không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ lịch sử làng xã, phong tục tập quán và ký ức của bao thế hệ cư dân. Bởi vậy, việc di dời di tích để phục vụ phát triển không đơn thuần là dịch chuyển những hiện vật mà còn là quá trình gìn giữ giá trị tinh thần đã được bồi đắp qua thời gian.

Ông Nguyễn Văn Hoa, Trưởng ban khánh tiết đình làng Ngô Thôn cho biết: “Qua khảo sát, tổ kiểm kê đã thống kê nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đang được lưu giữ như tượng, hoành phi, câu đối, ngai thờ, chuông đồng, khánh đá, lư hương... Đây không chỉ là những hiện vật mang giá trị vật chất mà còn chứa đựng đời sống tâm linh, niềm tin và ký ức của nhiều thế hệ người dân Ngô Thôn”.

Xã Gia Bình có 11 di tích nằm trong phạm vi di dời, trong đó có 4 di tích cấp tỉnh. Có 8 di tích thuộc 4 thôn: Ngô Thôn, Mỹ Thôn, Thủ Pháp và Lương Pháp nằm trong phạm vi khu vực APEC cần di dời sớm.

Theo ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Bình, địa phương luôn xác định việc bảo vệ di sản văn hóa là trách nhiệm quan trọng song hành cùng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Chính quyền xã đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đồng thời phát huy vai trò, uy tín của các bậc cao niên nhằm tạo sự thống nhất, đồng thuận trong Nhân dân. Xã Gia Bình đã bố trí toàn bộ trụ sở UBND xã Đại Bái cũ làm nơi bảo quản tạm thời hiện vật, cổ vật của các di tích.

Không gian tín ngưỡng, tôn giáo từ lâu đã trở thành nơi gửi gắm niềm tin, đạo lý và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Mỗi mái đình, ngôi chùa, nhà thờ không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ lịch sử làng xã, phong tục tập quán và ký ức của bao thế hệ cư dân. Bởi vậy, việc di dời di tích để phục vụ phát triển không đơn thuần là dịch chuyển những hiện vật mà còn là quá trình gìn giữ giá trị tinh thần đã được bồi đắp qua thời gian.

Giữ gìn hiện vật, bảo tồn ký ức

Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có tổng số 33 di tích nằm trong phạm vi di dời để phục vụ Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, trong đó 11 di tích thuộc địa bàn xã Gia Bình và 22 di tích thuộc xã Lương Tài.

Đến nay, các di tích nằm trong khu vực bàn giao mặt bằng sớm để xây dựng khu vực APEC đã cơ bản hoàn thành công tác kiểm kê, phân loại và tổ chức di dời hiện vật. Bảo tàng Bắc Ninh số 1 và số 2 là cơ quan chuyên môn được giao nhiệm vụ trực tiếp hướng dẫn, giám sát toàn bộ quá trình thực hiện.

Tổ công tác của Bảo tàng Bắc Ninh số 2 cùng cán bộ và Nhân dân Ngô Thôn thảo luận việc di dời hiện vật tại đình làng.

Ông Nguyễn Hữu Mạo, Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh số 2 cho biết: Công tác di dời được triển khai theo quy trình nhiều bước chặt chẽ, từ khảo sát hiện trạng, lập sơ đồ vị trí từng hiện vật đến chụp ảnh, đánh số, mã hóa và lập hồ sơ chi tiết. Các sắc phong, thần phả, sách cổ được bảo quản trong dụng cụ chuyên dụng, có chống ẩm và chống cháy.

Các cổ vật bằng đồng, đá được bọc lót nhiều lớp để hạn chế va đập. Những hiện vật có kích thước lớn như tượng thờ, hoành phi, câu đối, bia đá được gia cố bằng khung bảo vệ và vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng... Mỗi di tích, mỗi hiện vật đều được kiểm đếm và lập hồ sơ chi tiết để phục vụ cho việc phục dựng sau này.

Song song với việc kiểm kê, đóng gói và vận chuyển hiện vật, các nghi lễ truyền thống như lễ cáo yết, lễ an vị tạm thời và lễ hoàn nguyên cũng được tổ chức với sự tham gia của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh cùng các bậc cao niên địa phương.

Theo kế hoạch, sau khi các công trình tín ngưỡng hoàn thành xây dựng tại vị trí mới, toàn bộ hiện vật, đồ thờ sẽ được hoàn trả đúng nguyên trạng, đúng vị trí theo sơ đồ bài trí ban đầu dưới sự giám sát của cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và đại diện cộng đồng dân cư. Đây không chỉ là cam kết về mặt kỹ thuật mà còn là sự bảo đảm cho tính liên tục của đời sống văn hóa, tín ngưỡng của mỗi thôn làng, đồng thời khẳng định trong hành trình phát triển, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn luôn được trân trọng, bảo vệ, giữ gìn.