Kiểm soát chặt chẽ bếp ăn tập thể, nhất là bếp ăn trường học dành cho trẻ em

Bếp ăn tập thể trở thành "vùng trũng" trong quản lý an toàn thực phẩm

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Châu Quỳnh Dao, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang bày tỏ lo ngại trước quy định miễn cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh, chỉ yêu cầu cam kết và nộp cho chính quyền địa phương quản lý.

Theo đại biểu, vi khuẩn, nấm mốc hay hóa chất độc hại tồn dư không phân biệt bếp ăn có đăng ký kinh doanh hay không. Trong khi đó, nhiều bếp ăn tập thể phục vụ hàng trăm, hàng nghìn suất ăn mỗi ngày cho học sinh và công nhân.

Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Dẫn số liệu, đại biểu cho biết ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm 22,1% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới 84,4%. Năm 2025, các trường học tự nấu ghi nhận 11 vụ ngộ độc khiến 650 học sinh nhập viện; tại nhà máy, xí nghiệp có 13 vụ, khiến 900 công nhân phải nghỉ việc điều trị.

Trong 10 tháng năm 2026, khối trường học tiếp tục ghi nhận 8 vụ với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; các doanh nghiệp tự tổ chức nấu ăn xảy ra 9 vụ, liên quan đến 700 công nhân.

Đại biểu cho rằng việc miễn giấy chứng nhận có thể khiến bếp ăn tập thể trở thành "vùng trũng" trong quản lý an toàn thực phẩm. Đại biểu kiến nghị cân nhắc bãi bỏ quy định miễn cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp này; đồng thời luật hóa cơ chế giám sát giữa các bên, cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc tự ý cắt giảm chi phí bữa ăn.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang phát biểu

Cũng góp ý về dự án Luật, đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ đề nghị bổ sung các tiêu chí kỹ thuật bắt buộc về kiểm soát vật tư đầu vào, chất lượng nguồn nước tưới tiêu, nuôi trồng đối với cơ sở sản xuất nhỏ lẻ.

Đối với quy định giao UBND cấp xã tiếp nhận thông báo của các cơ sở nhỏ lẻ, đại biểu kiến nghị chính quyền địa phương phải chủ trì phối hợp với hợp tác xã, hội nông dân và tổ chức giám sát cộng đồng, định kỳ lấy mẫu kiểm tra xác suất các chỉ tiêu kỹ thuật.

Đại biểu cũng đề nghị luật hóa nguyên tắc "một sản phẩm - một khâu - một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm đến cùng"; đồng thời cá thể hóa trách nhiệm pháp lý của cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp khi để xảy ra điểm nóng về thực phẩm bẩn, lò mổ chui hoặc ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng kéo dài.

Đại biểu Tô Ái Vang cho rằng quy định tần suất kiểm tra an toàn thực phẩm không quá một lần trong năm tại khoản 8 Điều 57 có thể hạn chế hoạt động quản lý. Đại biểu đề nghị bỏ giới hạn này đối với bếp ăn trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các cơ sở có nguy cơ cao; tăng cường hậu kiểm đột xuất dựa trên phân tích nguy cơ và phản ánh của người dân.

Đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ phát biểu

Về chế tài, đại biểu kiến nghị xử phạt nghiêm các hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại, làm giả hồ sơ thực phẩm; nghiên cứu bổ sung hình thức cấm vĩnh viễn cá nhân, chủ sở hữu vi phạm thành lập hoặc quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Theo đại biểu, an toàn thực phẩm không chỉ là chuyện miếng ăn hằng ngày mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi và sự phát triển bền vững của đất nước. Luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giải quyết được những điểm nghẽn từ thực tiễn, bảo vệ sức khỏe hơn 100 triệu người dân Việt Nam.

Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ từ sớm

Thay mặt cơ quan soạn thảo giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bô Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010, đến nay đã gần 16 năm.

Đây là đạo luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến từng người dân, từng gia đình, ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa trên thị trường.

Quá trình xây dựng, sửa đổi luật được xác định là nhiệm vụ khó khăn bởi lĩnh vực này có hàm lượng chuyên môn sâu, phạm vi quản lý rộng và nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đã tập trung lắng nghe ý kiến chuyên gia, các cơ quan, ban, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện dự thảo.

Bộ trưởng Bô Y tế Đào Hồng Lan giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi luật phải bám sát sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là triển khai Nghị quyết 72 về các giải pháp đột phá trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân. 

Từ yêu cầu đó, công tác quản lý an toàn thực phẩm cần đổi mới tư duy, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa, thay vì chỉ bị động xử lý hậu kiểm khi sản phẩm kém chất lượng, bị thổi phồng công dụng đã lưu hành trên thị trường và gây hại cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính. Theo tinh thần Nghị quyết 184 của Chính phủ, việc xây dựng luật phải chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế; vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch cho doanh nghiệp.

Về mô hình quản lý nhà nước, Bộ trưởng cho biết thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế được giao làm cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tại địa phương, UBND các cấp thực hiện quản lý thống nhất một đầu mối.

Tuy nhiên, các bộ chuyên ngành vẫn tiếp tục thực hiện chức năng quản lý theo chuỗi. Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý các khâu ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ; Bộ Công Thương quản lý lưu thông, phân phối theo thẩm quyền. Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối thống nhất và quy định các ngưỡng giới hạn an toàn đối với tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất... Theo Bộ trưởng, chúng ta không thể chuyển toàn bộ việc quản lý nuôi tôm, cá, chăn nuôi gia súc, gia cầm sang cho Bộ Y tế.

Giải thích về việc thống nhất một đầu mối nhưng vẫn cần nhiều bộ, ngành tham gia, Bộ trưởng cho rằng đặc thù Việt Nam khác với một số quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, nơi có lực lượng thanh tra an toàn thực phẩm chuyên trách lên tới hàng nghìn, thậm chí gần 10.000 người.

Trong bối cảnh đẩy mạnh tinh giản biên chế, không thể thành lập bộ máy riêng cồng kềnh mà cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành và chính quyền các cấp.

Đối với kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu, Bộ trưởng cho biết dự thảo thiết kế 3 phương thức gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc thực phẩm nhưng không gây ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu.

Kiểm soát chặt chẽ bếp ăn tập thể

Về công tác hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật đã bổ sung các quy định cụ thể, trong đó cơ chế hậu kiểm dựa trên phân tích dữ liệu tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Điều 57 bổ sung quy định về kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm, bảo đảm tính linh hoạt, không bị giới hạn cứng nhắc bởi quy định kiểm tra định kỳ một lần mỗi năm.

Đối với thức ăn đường phố và hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, Bộ trưởng khẳng định việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Trách nhiệm giám sát, kiểm tra trực tiếp được giao cho chính quyền địa phương cơ sở.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý

Về ghi nhãn thực phẩm, dự thảo tiếp tục kế thừa quy định tại nghị định của Chính phủ về ghi nhãn hàng hóa, đồng thời cập nhật tiêu chuẩn Codex đối với cảnh báo dị ứng và công bố khuyến cáo dinh dưỡng. Hệ thống dữ liệu, truy xuất nguồn gốc cũng được thực hiện đồng bộ với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các nghị định về truy xuất nguồn gốc có hiệu lực trong thời gian tới.

Đặc biệt, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, cơ quan soạn thảo sẽ bổ sung quy định làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các bếp ăn tập thể, nhất là bếp ăn trường học dành cho trẻ em.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh công tác an toàn thực phẩm là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp. Nếu chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách, trong khi mỗi chi cục tại địa phương chỉ có vài chục người, thì chắc chắn không thể hoàn thành nhiệm vụ. Bộ Y tế mong muốn nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương.