Kiểm soát tốt huyết áp có thể ngăn ngừa hơn 500.000 ca tử vong mỗi năm

Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy việc kiểm soát hiệu quả tình trạng huyết áp cao (tăng huyết áp) có thể cứu sống hơn 518.000 người mỗi năm.

Kết quả này được đưa ra sau khi các nhà nghiên cứu thực hiện phân tích mô hình dựa trên dữ liệu y tế từ 20 quốc gia có số ca tử vong do các bệnh không lây nhiễm cao nhất.

Các bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân gây ra khoảng ba trong số năm ca tử vong trên toàn thế giới; trong đó, bệnh tim mạch chiếm tỷ lệ tử vong cao hơn so với các bệnh mãn tính khác như tiểu đường hay ung thư.

Phân tích này nhằm ước tính số lượng sinh mạng có thể được cứu sống thông qua việc tăng cường triển khai sáu biện pháp y tế dự phòng cụ thể: Quản lý tình trạng huyết áp cao; Quản lý nồng độ cholesterol cao bằng thuốc statin; Quản lý lượng đường trong máu cao ở người mắc bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2; Tầm soát ung thư đại tràng; Tầm soát ung thư vú; Tầm soát ung thư cổ tử cung.

Nghiên cứu đã được trình bày tại Hội nghị Khoa học về Tăng huyết áp năm 2026 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association) diễn ra tại Arlington, bang Virginia. Các phát hiện này hiện vẫn chưa trải qua quá trình bình duyệt khoa học.

Huyết áp cao, hay còn gọi là tăng huyết áp, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tử vong do bệnh tim mạch trên toàn cầu. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể gây tổn thương các mạch máu và làm hẹp lòng động mạch, khiến chúng dễ bị tắc nghẽn. Theo thời gian, điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng, chẳng hạn như bệnh mạch vành.

Trong một thông cáo báo chí, bác sĩ Daniel W. Jones – người không tham gia vào nghiên cứu này – cho biết: “Các nghiên cứu trước đây đã khẳng định rằng việc tuân thủ các khuyến nghị dựa trên bằng chứng trong những hướng dẫn mới nhất có thể giúp giảm nguy cơ tử vong do tăng huyết áp, đồng thời giảm nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng khác như suy tim, đột quỵ và chứng sa sút trí tuệ”.

Nghiên cứu đã xem xét những gì?

Trong thông cáo báo chí, tác giả nghiên cứu, bác sĩ và Thạc sĩ Khoa học y tế Scott Pilla, giải thích: “Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã phân tích các dữ liệu hiện có để đánh giá liệu việc mở rộng phạm vi sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phòng ngừa bệnh không lây nhiễm tại 20 quốc gia trên thế giới có thể giúp giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch hay không”.

Các quốc gia được chọn bao gồm cả những nước có thu nhập trung bình cao và thu nhập trung bình thấp.

Các nhà nghiên cứu đã đánh giá việc sử dụng các dịch vụ phòng ngừa dựa trên các hướng dẫn y tế quan trọng, xem xét các mục tiêu sức khỏe và số lượng người đủ điều kiện để tiếp cận các dịch vụ này.

Ví dụ, mục tiêu kiểm soát huyết áp là duy trì mức dưới 140/90 mmHg, trong khi đối tượng đủ điều kiện tầm soát ung thư đại tràng là người trưởng thành từ 45 đến 75 tuổi.

Các nhà nghiên cứu đã tính toán kết quả có thể đạt được mỗi năm nếu mức độ cung cấp các dịch vụ chăm sóc phòng ngừa được nâng cao từ thực trạng hiện tại lên mức bao phủ khoảng 80% số người đủ điều kiện.

Mở rộng điều trị tăng huyết áp giúp “ngăn chặn nhiều ca tử vong nhất”

Bác sĩ Pilla cho biết: “Chúng tôi nhận thấy rằng việc mở rộng điều trị tăng huyết áp cho nhiều người hơn giúp ngăn chặn số ca tử vong nhiều nhất; tiếp theo là việc tăng cường sử dụng thuốc statin để kiểm soát cholesterol cao, cũng như kiểm soát đường huyết ở những người mắc bệnh tiểu đường tuýp 1 hoặc tuýp 2”.

Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ khoảng một trong số năm người trưởng thành bị tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp ở mức dưới 140/90 mmHg.

Ước tính, nếu nâng tỷ lệ tiếp cận chăm sóc phòng ngừa từ 20% lên 80%, có thể ngăn chặn được 518.476 ca tử vong do bệnh tim mạch mỗi năm.

Bên cạnh đó, việc tăng tỷ lệ sử dụng thuốc statin để kiểm soát cholesterol từ 16% lên 80% số trường hợp cần thiết sẽ giúp ngăn chặn khoảng 340.682 ca tử vong; đồng thời, cải thiện việc kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường sẽ giúp ngăn chặn khoảng 309.520 ca tử vong.

Đối với hoạt động tầm soát ung thư, việc tăng cường tầm soát ung thư đại tràng mang lại hiệu quả ngăn chặn tử vong cao nhất. Cụ thể, nếu nâng tỷ lệ này từ 14% lên 80%, ước tính có thể ngăn chặn được 206.767 ca tử vong do ung thư.

Những nơi cần cải thiện thêm

Nghiên cứu cho thấy vẫn còn nhiều phạm vi để bệnh nhân nhận được nhiều hơn các biện pháp chăm sóc phòng ngừa.

Các nhà nghiên cứu tìm được tỷ lệ bệnh nhân đã nhận được mức độ chăm sóc theo khuyến nghị như sau: Bệnh nhân tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp — 20%; Bệnh nhân có mức cholesterol cao được điều trị bằng thuốc statin — 16%; Bệnh nhân tiểu đường có mức đường huyết ở ngưỡng khuyến nghị — 39%, Bệnh nhân thuộc nhóm đối tượng cần sàng lọc ung thư đại tràng đã thực hiện sàng lọc theo khuyến nghị — 14–26%.

Pilla cho biết: “Mặc dù ở tất cả các quốc gia đều tồn tại những khoảng trống đáng kể trong việc sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phòng ngừa cho những tình trạng bệnh lý này, nhưng các quốc gia có thu nhập trung bình thấp vẫn còn nhiều cơ hội để cải thiện; cụ thể là tỷ lệ kiểm soát tăng huyết áp và quản lý cholesterol cao còn thấp, trong khi việc thực hiện các xét nghiệm sàng lọc ung thư vẫn còn rất hạn chế”.

Mặc dù phân tích này làm sáng tỏ những lĩnh vực mà các bác sĩ lâm sàng có thể tập trung cải thiện kết quả điều trị, nhưng nó lại không đưa ra gợi ý cụ thể nào về cách thức mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc phòng ngừa quan trọng.

Các nghiên cứu trong tương lai sẽ cần tìm ra những phương pháp hiệu quả để thu hẹp các khoảng trống này, đồng thời khám phá nhu cầu thực tế tại các quốc gia có mức thu nhập khác nhau.

Khoảng 73% số ca tử vong do các bệnh không lây nhiễm xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp hoặc trung bình; tuy nhiên, phân tích này chưa bao gồm dữ liệu từ các quốc gia có thu nhập thấp.

Dẫu vậy, những phát hiện này cho thấy rõ tầm quan trọng của việc kiểm soát tình trạng tăng huyết áp.

Jones nhận định: “Việc điều trị tăng huyết áp đạt mục tiêu không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn mang lại một cuộc sống khỏe mạnh hơn. Nghiên cứu này nên là động lực để các bác sĩ lâm sàng và bệnh nhân chú trọng hơn vào việc kiểm soát tăng huyết áp một cách phù hợp, thông qua cả các biện pháp thay đổi lối sống lẫn sử dụng thuốc”.

Những rào cản trong tiếp cận chăm sóc y tế

Medical News Today đã trao đổi với bác sĩ đa khoa, Cử nhân Y khoa và Cử nhân Phẫu thuật Opel Baker từ phòng khám Mayfield – người không tham gia vào nghiên cứu này – về những rào cản chính đối với công tác chăm sóc sức khỏe phòng ngừa.

“Tôi cho rằng một trong những rào cản lớn nhất đối với chăm sóc phòng ngừa là việc mọi người thường không cảm thấy mình có vấn đề về sức khỏe, nên họ không thấy được sự cấp thiết của việc đi kiểm tra", Bác sĩ Baker chia sẻ: “Tăng huyết áp là một ví dụ điển hình; bệnh có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, trong khi vẫn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và đột quỵ".

Ông cho biết thêm: “Xét từ góc độ bệnh nhân, khi cơ thể vẫn cảm thấy bình thường, họ dễ dàng xếp việc kiểm tra huyết áp hay các buổi thăm khám sức khỏe định kỳ xuống cuối danh sách ưu tiên".

Chúng tôi cũng đã trao đổi với Bác sĩ Nissi Suppogu – bác sĩ chuyên khoa tim mạch được cấp chứng chỉ hành nghề, đồng thời là Giám đốc Y khoa tại Trung tâm Tim mạch Phụ nữ (Women’s Heart Center) thuộc Viện Tim mạch & Mạch máu MemorialCare tại Trung tâm Y tế Long Beach, Long Beach, California – người cũng không tham gia vào nghiên cứu này.

Bác sĩ Suppogu đồng tình rằng việc thiếu các triệu chứng là một vấn đề then chốt. Bà nói thêm: “Các rào cản khác bao gồm chi phí chăm sóc y tế, khả năng tiếp cận các cơ sở y tế còn hạn chế, và khó khăn trong việc duy trì các thói quen lành mạnh".

Theo Bác sĩ Baker, các bác sĩ lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với dịch vụ chăm sóc phòng ngừa, thông qua việc xác định những đối tượng có nguy cơ và giúp họ hiểu rõ tầm quan trọng của việc can thiệp sớm.

“Xét cho cùng, các biện pháp phòng ngừa cần được thực hiện theo cách dễ dàng, không gây áp lực quá mức. Những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn – như thường xuyên kiểm tra huyết áp, duy trì lối sống năng động và điều chỉnh chế độ ăn uống một cách thực tế – có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể. Thách thức đặt ra là làm sao để những hành động này trở thành một phần trong việc chăm sóc sức khỏe hàng ngày, thay vì chỉ được cân nhắc khi vấn đề sức khỏe đã thực sự phát sinh”, Bác sĩ Baker nói.

Theo Medical News Today