Kiểm toán biến đổi khí hậu: Từ yêu cầu chính sách đến trách nhiệm giải trình quốc gia
Kiểm toán trách nhiệm giải trình khí hậu đang trở thành xu hướng của nhiều cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) trên thế giới nhằm đánh giá hiệu quả thực hiện các cam kết và chính sách khí hậu. Kinh nghiệm quốc tế là cơ sở quan trọng để Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam tham khảo, xây dựng cách tiếp cận và lộ trình kiểm toán phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững.
Kiểm toán biến đổi khí hậu có thể trở thành một đóng góp quan trọng của KTNN đối với quản trị phát triển bền vững. Ảnh: NASA
Biến đổi khí hậu đang trở thành một phép thử quan trọng đối với năng lực quản trị quốc gia. Đây không còn là vấn đề riêng của ngành môi trường mà gắn trực tiếp với tài chính công, đầu tư công, an ninh năng lượng, quản lý tài sản công, an sinh xã hội và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Với cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Việt Nam đang khẩn trương hoàn thiện hệ thống chính sách về tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính, kiểm kê phát thải, thị trường carbon, chuyển dịch năng lượng, kinh tế tuần hoàn, dự án xanh, tài chính xanh và ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).
Đáng chú ý, chính sách khí hậu của Việt Nam đã hình thành một hệ sinh thái tương đối toàn diện, bao gồm các chiến lược quốc gia, đề án triển khai cam kết COP26, quy định về kiểm kê khí nhà kính, thị trường carbon, kế hoạch hành động về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải, điều chỉnh quy hoạch điện và phân loại xanh. Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung ESG cho thấy chính sách đang chuyển từ định hướng chung sang yêu cầu xác định, chứng minh, báo cáo và giám sát cụ thể.
Áp lực thực thi và xu hướng quốc tế về kiểm toán trách nhiệm giải trình khí hậu
Chính sách càng phát triển nhanh, nhu cầu kiểm toán càng lớn. Rủi ro hiện nay không chỉ là thiếu chính sách mà còn là tình trạng thực thi thiếu đồng bộ, dữ liệu chưa đầy đủ, khó chứng minh tính xanh của dự án, chi tiêu khí hậu chưa gắn với kết quả và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải chưa đủ tin cậy. Đây là khoảng trống mà KTNN có thể tham gia với vai trò độc lập, khách quan, hướng tới tăng cường trách nhiệm giải trình.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các SAI đang chuyển từ kiểm toán môi trường truyền thống sang kiểm toán trách nhiệm giải trình khí hậu. ClimateScanner, do SAI Brazil khởi xướng, là công cụ giúp rà soát nhanh hành động khí hậu của Chính phủ theo ba trục: quản trị, chính sách công và tài chính khí hậu; qua đó xác định bức tranh tổng thể trước khi lựa chọn chủ đề kiểm toán chuyên sâu.
Sáng kiến kiểm toán hợp tác về thích ứng với biến đổi khí hậu của Tổ chức Phát triển INTOSAI (IDI) và Nhóm công tác về kiểm toán môi trường của INTOSAI (INTOSAI WGEA) cho thấy, kiểm toán khí hậu không chỉ dừng lại ở câu hỏi "đã có kế hoạch hay chưa" mà còn phải xem xét liệu kế hoạch có dựa trên dữ liệu rủi ro, có bảo đảm nguồn lực, có cơ chế theo dõi kết quả và thực sự làm giảm mức độ dễ bị tổn thương của người dân hay không? Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với Việt Nam, nhất là tại Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực ven biển, miền núi và các đô thị lớn - nơi rủi ro khí hậu đã hiện hữu trong đời sống và ngân sách.
Một số SAI phát triển còn coi biến đổi khí hậu là rủi ro tài khóa. Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ (GAO) nhấn mạnh tác động của thiên tai, hạ tầng bị hư hại, hỗ trợ khẩn cấp và nghĩa vụ ngân sách dài hạn; Cơ quan Kiểm toán Quốc gia Vương quốc Anh (NAO) tập trung vào việc thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0"; trong khi Cơ quan Kiểm toán châu Âu thường kiểm toán khoảng cách giữa tham vọng chính sách và kết quả thực thi. Điểm chung là các SAI không làm thay cơ quan quản lý mà đặt ra các câu hỏi độc lập về điều kiện để chính sách tạo ra kết quả thực chất.
Lộ trình tiếp cận đối với Kiểm toán nhà nước Việt Nam
Đối với KTNN Việt Nam, kiểm toán biến đổi khí hậu có thể được tiếp cận theo ba lớp. Thứ nhất là kiểm toán quản trị khí hậu, bao gồm chiến lược, phân công trách nhiệm, phối hợp liên ngành, cơ chế theo dõi, báo cáo và trách nhiệm giải trình. Thứ hai là kiểm toán dữ liệu và hệ thống thực thi, bao gồm kiểm kê khí nhà kính, dữ liệu phát thải, dữ liệu rủi ro thiên tai, đầu tư công, ngân sách khí hậu và thông tin về dự án xanh, dự án tuần hoàn. Thứ ba là kiểm toán kết quả và tác động, nhằm đánh giá việc giảm phát thải có thực chất hay không, khả năng chống chịu có được cải thiện hay không, nguồn lực có đến đúng vùng rủi ro cao và nhóm dễ bị tổn thương hay không?
Trong giai đoạn đầu, KTNN chưa nên thực hiện ngay các cuộc kiểm toán quá chuyên sâu về kỹ thuật tính toán phát thải quy mô lớn. Hướng đi phù hợp hơn là lựa chọn các chủ đề nền tảng và khả thi như: Chuẩn bị thực hiện thị trường carbon; lồng ghép rủi ro khí hậu trong đầu tư công; tài chính khí hậu và phân loại xanh; xác định, duy trì và báo cáo dự án xanh, dự án tuần hoàn; thích ứng với biến đổi khí hậu tại một số địa phương chịu rủi ro cao.
Để triển khai hiệu quả, KTNN cần xây dựng hướng dẫn kiểm toán biến đổi khí hậu theo hướng thực hành, tránh quá nặng về lý thuyết. Hướng dẫn nên bao gồm ma trận lựa chọn chủ đề, bộ câu hỏi kiểm toán mẫu, tiêu chí kiểm toán, nguồn dữ liệu, phương pháp sử dụng chuyên gia, kiểm tra dữ liệu, đánh giá tác động và mẫu trình bày phát hiện kiểm toán. Đồng thời, cần hình thành đội ngũ kiểm toán viên nòng cốt về khí hậu, kết hợp kiến thức về kiểm toán hoạt động, tài chính công, đầu tư công, môi trường, năng lượng, dữ liệu và công nghệ.
Kiểm toán biến đổi khí hậu cũng cần tránh hai cực đoan: Một là đưa ra các nhận xét chung chung về việc "tăng cường quản lý" nhưng không chỉ ra điểm nghẽn cụ thể; hai là đi quá sâu vào kỹ thuật chuyên ngành đến mức xa rời vai trò của SAI. Kiểm toán trách nhiệm giải trình đòi hỏi KTNN tập trung đánh giá liệu mục tiêu đã được xác định rõ ràng hay chưa, trách nhiệm đã được phân định đầy đủ hay chưa, nguồn lực có đáp ứng yêu cầu hay không, dữ liệu có đáng tin cậy hay không, kết quả có đo lường được hay không và các khuyến nghị có đủ khả thi để cải thiện hiệu quả quản trị hay không?
Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn xây dựng khung chính sách sang tổ chức thực hiện, kiểm toán biến đổi khí hậu có thể trở thành một đóng góp quan trọng của KTNN đối với quản trị phát triển bền vững; qua đó nâng cao tính minh bạch, hiệu quả sử dụng nguồn lực công và bảo đảm các cam kết về khí hậu, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn được chuyển hóa thành những kết quả cụ thể, có thể đo lường và giải trình./.
Tin nóng
Báo cáo Tổng điều tra kinh tế 2026 - Kết quả sơ bộ do Cục Thống kê, Bộ Tài chính công bố mới đây cho thấy diễn biến thu hẹp đồng thời của cả số lượng HTX và số người lao động.
Nằm trong chuỗi các hoạt động cao điểm chào mừng kỷ niệm tròn một năm ngày thành lập tỉnh Vĩnh Long mới, đêm khai mạc Hội chợ xúc tiến thương mại, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và sản phẩm OCOP năm 2026 đã gây ấn tượng với buổi livestream giới thiệu sản phẩm đặc trưng.
Giá vàng thế giới hôm nay (2/7) bật tăng mạnh mẽ, giao dịch ở mức 4.054,7 USD/ounce, trong bối cảnh áp lực lạm phát suy yếu và lực mua bắt đáy gia tăng. Trong nước, giá vàng miếng và vàng nhẫn SJC đồng loạt tăng vọt 2 triệu đồng mỗi lượng, niêm yết lần lượt ở mức 148,4 triệu đồng/lượng và 148,3 triệu đồng/lượng.
'Các cuộc thi kinh doanh hay chương trình Quản trị viên tập sự không kỳ vọng bạn biết tất cả mọi thứ. Điều họ tìm kiếm là những người ham học hỏi, kiên cường và sẵn sàng phát triển', Diệp chia sẻ.
Ngay trước thềm ĐHĐCĐ bất thường, Eximbank tái bổ nhiệm ông Trần Tấn Lộc giữ cương vị quyền Tổng giám đốc.
VinFast triển khai chương trình tặng quà đặc biệt là voucher mệnh giá từ 30 - 60 - 80 triệu đồng cho các chủ sở hữu xe xăng Fadil, Lux A2.0 và Lux SA2.0 mua từ hãng.
Tin mới
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước vừa chính thức chấp thuận cho Công ty Cổ phần Đầu tư F88 chào bán hơn 22 triệu cổ phiếu ra công chúng với mức giá 71.000 đồng/cổ phiếu. Đợt phát hành dự kiến thu về 1.564 tỷ đồng sẽ được doanh nghiệp phân bổ để mở rộng mạng lưới phân phối, đẩy mạnh mảng cho vay cốt lõi và phát triển các dịch vụ tài chính mới, củng cố vị thế trên thị trường cầm cố trị giá hàng tỷ USD.
Trong bối cảnh giá nhà liên tục neo ở mức cao và khả năng sở hữu nhà của đa số người dân ngày càng hạn chế, phát triển nhà ở cho thuê đang được định vị như một trụ cột mới của chính sách nhà ở quốc gia. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm đáp ứng nhu cầu an cư của người dân mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển thị trường nhà ở theo hướng bền vững và bao trùm.
Giới chức tài chính toàn cầu có chung nhận định: AI có thể đảo lộn mọi khía cạnh của nền kinh tế, từ thị trường lao động, tín dụng đến an ninh mạng, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định tài chính toàn cầu.
Tổng thống Lee Jae Myung khẳng định ba siêu dự án quốc gia là động lực đưa toàn bộ Hàn Quốc trở thành 'Thung lũng Silicon phiên bản Hàn,' tạo nền tảng vươn lên trở thành cường quốc công nghệ hàng đầu.
Kinh tế thành phố Đà Nẵng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026 với GRDP ước tăng 9,52% so với cùng kỳ, thuộc nhóm địa phương có mức tăng trưởng cao của cả nước.
Dòng vốn gần 20 triệu tỷ đồng đang chảy trong mạch máu kinh tế không chỉ cần số lượng, mà quan trọng hơn là sự hiệu quả và đúng hướng. Điều mà Ngân hàng Nhà nước đang nỗ lực thực thi qua những cơ chế đặc thù này.
Từ ngày 01/7/2026, việc cấp giấy chứng nhận chủng loại gạo thơm xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh được phân cấp cho địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả của chủ trương này sẽ phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của các địa phương cũng như hiệu quả của cơ chế kiểm tra, hậu kiểm của cơ quan quản lý Trung ương.
Giá xăng dầu hôm nay 2/7/2026 cập nhật mới nhất ghi nhận nhóm xăng giảm mạnh từ 16h. Xăng E5 RON 92-II về 19.730 đồng/lít tại Vùng 1, trong khi dầu WTI tiếp tục lùi sâu.