Kiểm toán chỉ ra bất cập trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công tại Bộ Giáo dục và Đào tạo

Qua kiểm toán, Đoàn kiểm toán thuộc KTNN chuyên ngành III đã chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý tài chính công, tài sản công tại Bộ GDĐT. Ảnh: N.Lộc

Đây là một số bất cập được chỉ ra trong cuộc kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công năm 2024; Chuyên đề việc quản lý, sử dụng sắp xếp lại và xử lý nhà, đất theo Nghị định số 167/2017/NĐ-CP ngày 31/12/2017 và Nghị định số 67/2021/NĐ-CP ngày 15/7/2021 tại Bộ GDĐT.

Cuộc kiểm toán do Kiểm toán nhà nước (KTNN) chuyên ngành III thực hiện và hoàn thành năm 2025.

Kết quả kiểm toán cho thấy, Bộ GDĐT và các đơn vị trực thuộc được kiểm toán cơ bản đã thực hiện theo quy định của Nhà nước, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng, Luật Giáo dục đại học và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học và các văn bản hướng dẫn có liên quan trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công năm 2024; Bộ GDĐT và các đơn vị trực thuộc đã báo cáo, kê khai, đề xuất phương án sắp xếp lại, xử lý các cơ sở nhà, đất theo quy định.

Bất cập về cơ chế, chính sách

Bên cạnh những kết quả đạt được, qua kiểm toán, KTNN cũng phát hiện, chỉ ra bất cập về cơ chế, chính sách gây ảnh hưởng đến công tác quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ của ngành giáo dục.

Đơn cử, khoản 6 Điều 10 Thông tư số 14/2024/TT-BGDĐT ngày 31/10/2024 của Bộ GDĐT đang quy định về xác định giá dịch vụ, đào tạo: “6. Chi phí khác gồm các loại thuế khác theo quy định, tiền thuê đất và các khoản phí, lệ phí khác”. Tuy nhiên, việc Bộ GDĐT chưa có văn bản hướng dẫn loại thuế nào không được tính vào giá dịch vụ đào tạo dẫn đến còn đơn vị xây dựng định mức làm cơ sở xác định giá dịch vụ, đào tạo có kết cấu cả chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) 2% trên doanh thu. Điều này là chưa đúng quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Thuế TNDN.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 1 Điều 1 của Quyết định số 30/2021/QĐ-TTg quy định: “Căn cứ số biên chế được cơ quan có thẩm quyền giao trên cơ sở vị trí việc làm và cơ cấu công chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc của từng Bộ, cơ quan trung ương”; đối tượng lao động hợp đồng được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 1 chương I phụ lục Nguyên tắc tiêu chí và định mức quy định: Định mức phân bổ theo tiêu chí biên chế quy định tại điểm b nêu trên đã bao gồm: “...Chi tiền lương, tiền công lao động và chi hoạt động cho các đối tượng hợp đồng lao động làm công việc thừa hành, phục vụ theo quy định”. Tuy nhiên đối tượng công chức của Bộ Quốc phòng biệt phái để thực hiện nhiệm vụ tại Bộ GDĐT (thực hiện theo vị trí việc làm) chưa được quy định tại Quyết định số 30/2021/QĐ-TTg.

Còn nhiều hạn chế trong công tác quản lý tài chính công, tài sản công tại Bộ GDĐT. Ảnh: ST

Đối với công tác kiểm định chất lượng chương trình liên kết đào tạo với nước ngoài, theo quy định tại khoản 25 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 7 Điều 45) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học số 34/2018/QH14, các chương trình liên kết đào tạo phải được kiểm định ngay sau khi có khóa sinh viên tốt nghiệp.

Trên thực tế, việc tổ chức liên kết đào tạo với nước ngoài có sự khác biệt về chương trình đào tạo (chương trình đào tạo tích hợp, chương trình của đối tác nước ngoài...), về địa điểm đào tạo, giảng viên...dẫn đến việc thực hiện kiểm định chương trình đào tạo đối với một số trường hợp không thực hiện được. Đồng thời, Bộ GDĐT chưa có văn bản hướng dẫn về việc kiểm định chương trình đào tạo liên kết với nước ngoài trong từng trường hợp cụ thể để triển khai thực hiện theo quy định.

Giải ngân vốn đầu tư công chậm, chi ngân sách còn sai sót

Theo đánh giá của Đoàn kiểm toán về chi đầu tư phát triển tại Bộ GDĐT, việc lập, phân bổ vốn cho các dự án chưa sát với tình hình thực hiện; tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp; phê duyệt một số dự án còn thiếu nội dung về dự kiến phân bổ nguồn vốn sử dụng theo tiến độ; công tác thiết kế - dự toán, thẩm tra, thẩm định còn hạn chế, thừa thiếu về khối lượng; một số gói thầu chậm tiến độ so với hợp đồng ban đầu, phải gia hạn thời gian thực hiện hợp đồng.

Trong công tác thương thảo và ký kết hợp đồng: Chủ đầu tư ký hợp đồng tư vấn ủy thác quản lý dự án với giá trị phần trăm trên tổng số chi phí quản lý dự án theo định mức chưa có cơ sở, chưa căn cứ theo tiêu chí cụ thể; một số Trường chưa lập Kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn từ nguồn thu hợp pháp để đầu tư, chưa được Bộ GDĐT phê duyệt kế hoạch đầu tư hằng năm (năm 2024) theo quy định.

Ngoài ra, căn cứ theo Quyết định phê duyệt dự án, hình thức quản lý dự án là Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành (Bộ GDĐT), chủ đầu tư và Ban quản lý dự án ký hợp đồng ủy thác quản lý dự án là cách thức không được quy định tại Nghị định số 15/2021/NĐ-CP ngày 03/3/2021 của Chính phủ. Tuy nhiên, đến nay chưa có hướng dẫn cụ thể về việc thực hiện đối với hình thức quản lý dự án là Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành (kể cả khi Nghị định số 175/2024/NĐ-CP ngày 30/12/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng được ban hành có hiệu lực từ ngày 31/12/2024 thay thế Nghị định số 15/2021/NĐ-CP).

Đối với chi thường xuyên, một số đơn vị chưa thuyết minh chi tiết số sinh viên hiện có làm cơ sở rà soát, xác định nhu cầu, phân bổ, giao dự toán; phân bổ dự toán kinh phí không thường xuyên một số nội dung chi đã có trong định mức phân bổ dự toán chi quản lý nhà nước theo Quyết định số 30/2021/QĐ-TTg chưa phù hợp, số tiền 42,35 tỷ đồng; cắt giảm chi hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước so với dự toán năm 2023 thiếu 7,94 tỷ đồng so với quy định do mới chỉ cắt giảm 2,5% mức chỉ hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước của các đơn vị nhóm 3;

Bộ thực hiện “cắt giảm, tiết kiệm 5% chi thường xuyên năm 2024 theo Nghị quyết số 119/NQ-CP ngày 07/8/2024 của Chính phủ chưa đầy đủ; phương án phân bổ kinh phí cấp bù sư phạm cho 23 cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trực thuộc Bộ chưa thuyết minh rõ tiêu thức phân bổ” - Kết quả kiểm toán nêu rõ.

Nhà, đất công - quản lý thiếu chặt chẽ, sắp xếp chậm

Giai đoạn 2018-2024, Bộ GDĐT có 88 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi, đối tượng sắp xếp lại và xử lý theo Nghị định số 167/2017/NĐ-CP và Nghị định số 67/2021/NĐ-CP phải lập phương án đề xuất Bộ Tài chính phê duyệt.

Đến thời điểm kiểm toán, 78 cơ sở nhà, đất chưa thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục sắp xếp lại, xử lý nhà, đất theo quy định; công tác tổng hợp báo cáo cơ sở nhà, đất thuộc đối tượng phải sắp xếp chưa đầy đủ, chính xác; một số đơn vị do công tác quản lý trước đây chưa chặt chẽ dẫn đến tình trạng một số cá nhân, hộ gia đình sử dụng trái phép hoặc lấn chiếm đất và tranh chấp, khiếu kiện kéo dài từ nhiều năm, nhưng đến nay chưa được xử lý dứt điểm theo quy định; còn một số cơ sở nhà, đất sử dụng kém hiệu quả hoặc không sử dụng.

Từ đó, KTNN kiến nghị Bộ GDĐT phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và các Bộ, ngành có liên quan đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng đối với phần diện tích còn lại, có giải pháp tháo gỡ vướng mắc liên quan đến khiếu nại; xây dựng kế hoạch tổng thể về sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc phạm vi quản lý, xác định rõ lộ trình, thời gian thực hiện, đảm bảo đúng quy định hiện hành; đồng thời chỉ đạo quyết liệt, hướng dẫn các đơn vị thực hiện rà soát, báo cáo, kê khai đầy đủ đảm bảo chính xác, đủ hồ sơ pháp lý…

Có biện pháp thu hồi đất của các hộ dân còn bị lấn chiếm, tranh chấp, khiếu kiện để bàn giao đất, mặt bằng cho các đơn vị quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật; chỉ đạo các đơn vị rà soát lại các cơ sở nhà, đất đang bỏ trống, không sử dụng, sử dụng không hiệu quả để có các biện pháp xử lý, ngăn ngừa lãng phí tài sản công.

Chấn chỉnh bất cập trong công tác quản lý tài chính, tài sản công

Từ các phát hiện kiểm toán, KTNN kiến nghị Bộ GDĐT và các đơn vị được kiểm toán chấn chỉnh, rút kinh nghiệm đối với các hạn chế, bất cập.

Trong đó, đối với chi đầu tư phát triển, Bộ GDĐT cần có giải pháp thu hồi số tạm ứng quá hạn theo quy định pháp luật; có phương án xử lý đối với phần vốn của Dự án không được kéo dài, chỉ đạo chủ đầu tư có phương án xử lý đảm bảo không xảy ra nợ đọng xây dựng cơ bản; chỉ đạo chủ đầu tư phối hợp với nhà thầu và các đơn vị có liên quan, xác định nguyên nhân chậm tiến độ của các gói thầu và xử lý theo quy định; khẩn trương thẩm tra, phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành theo quy định đối với những hồ sơ quyết toán dự án hoàn thành đã được chủ đầu tư trình; rà soát, đôn đốc các các chủ đầu tư lập, trình hồ sơ quyết toán theo quy định đối với những dự án đã hoàn thành.

Đồng thời chấn chỉnh tình trạng một số trường không thực hiện báo cáo đầy đủ về xây dựng kế hoạch vốn đầu tư, báo cáo tình hình giải ngân vốn đầu tư từ nguồn thu hợp pháp; công tác lập, trình phê duyệt chủ trương đầu tư và dự án đầu tư; công tác lựa chọn nhà thầu, thương thảo, ký hợp đồng và điều chỉnh hợp đồng; công tác quản lý tiến độ, chất lượng các gói thầu; quản lý chi phí; công tác đăng ký nhu cầu vốn chưa sát với thực tế.

Đối với chi thường xuyên và thu chi hoạt động sự nghiệp, dịch vụ, Bộ cần chỉ đạo đơn vị chức năng thực hiện nghiêm túc việc lập, phân bổ, giao dự toán; cắt giảm, tiết kiệm 5% chi thường xuyên năm 2024 theo đúng Nghị quyết số 119/NQ-CP ngày 07/8/2024 của Chính phủ.

Đặc biệt, cần “chấm dứt việc sử dụng tài sản công vào mục đích cho thuê, liên doanh liên kết khi chưa có đề án theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công” - kết luận kiểm toán nêu rõ.

Trên cơ sở các phát hiện kiểm toán, KTNN đã kiến nghị Bộ GDĐT chấn chỉnh các tồn tại, hạn chế. Ảnh: Phố Hiến

Kiến nghị kiểm toán của KTNN cũng nêu rõ: Bộ GDĐT cần xây dựng và ban hành văn bản hướng dẫn xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật áp dụng trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo làm căn cứ cho các cơ sở giáo dục đại học xây dựng định mức riêng.

Ban hành hướng dẫn các đơn vị xây dựng quy trình, thẩm định ban hành định mức và phương pháp định giá dịch vụ giáo dục, đào tạo theo quy định tại Thông tư số 14/2024/TT-BGDĐT, trong đó hướng dẫn rõ chi phí thuế TNDN không có trong cấu thành giá dịch vụ giáo dục đào tạo để đảm bảo tuân thủ các quy định hiện hành./.

N.LỘC