Kiến nghị của người dân phải được phản hồi đúng thời hạn

Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận tại tổ 3 chiều 21/10. Ảnh: Lâm Hiển

Rõ thời hạn phản hồi, minh bạch các khoản đóng góp

Góp ý dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) đánh giá việc dự thảo bổ sung quyền của công dân được phản hồi về việc tiếp nhận, xử lý, tiếp thu, giải trình ý kiến, kiến nghị, đề xuất là điểm mới tích cực.

ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Tuy vậy, các quy định bảo đảm quyền này mới dừng ở mức nguyên tắc như "xác định rõ trách nhiệm", "phản hồi", "trả lời kịp thời". Dự thảo chưa xác định phản hồi trong thời hạn bao lâu, đầu mối nào chịu trách nhiệm khi kiến nghị liên quan nhiều cơ quan và hệ quả khi không phản hồi.

Đại biểu nhận xét, thiếu thời hạn thì khó đánh giá việc thực hiện và khó xác định trách nhiệm. Trong khi đó, chính dự thảo đã quy định thời hạn 15 ngày để thông báo kết quả giải quyết kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.

Trên cơ sở đó, đại biểu Hoàng Văn Tuyên đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 7 quy định về thời hạn phản hồi đối với chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhà nước. Chẳng hạn, việc thông báo tiếp nhận được thực hiện trong 3 ngày làm việc; việc chuyển kiến nghị không thuộc thẩm quyền và thông báo cho người kiến nghị trong 5 ngày làm việc; việc trả lời trong thời hạn 15 ngày, đối với vụ việc phức tạp không quá 30 ngày. Trường hợp luật khác đã quy định thời hạn thì áp dụng theo quy định của luật đó.

Báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ đã nêu việc bổ sung nguyên tắc phản hồi “theo thời hạn luật định” và cơ chế đầu mối phối hợp. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã yêu cầu làm rõ thời hạn phản hồi. Tuy nhiên, các nội dung này chưa được thể hiện trong dự thảo trình Quốc hội. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, bảo đảm những nội dung đã báo cáo tiếp thu được thể hiện đầy đủ.

Bên cạnh quyền được phản hồi, đại biểu Hoàng Văn Tuyên lưu ý quy định công dân có nghĩa vụ “chấp hành quyết định của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động”. Quy định này cần được cân nhắc kỹ, bởi dự thảo đang đặt ra nghĩa vụ chấp hành mà không kèm điều kiện.

Đại biểu cho rằng, nghĩa vụ chấp hành chỉ nên áp dụng đối với quyết định đã có hiệu lực, được ban hành đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và không trái pháp luật. Yêu cầu này càng cần được làm rõ, vì quyết định của cộng đồng dân cư về mức đóng góp, thu, chi các khoản đóng góp trong phạm vi thôn, tổ dân phố có hiệu lực ngay từ ngày biểu quyết thông qua, không qua bước công nhận.

Từ đó, đại biểu Hoàng Văn Tuyên đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 6 theo hướng trên; đồng thời, bổ sung nguyên tắc quyết định của cộng đồng dân cư không được đặt ra khoản thu bắt buộc trái pháp luật. Kết quả thu, chi các khoản huy động Nhân dân đóng góp cần công khai ít nhất 6 tháng một lần, để người dân trực tiếp theo dõi, giám sát.

ĐBQH Trần Lan Phương (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đồng quan điểm, ĐBQH Trần Lan Phương (TP. Hải Phòng) cho rằng, khi đặt quy định về quyền quyết định mức đóng góp của cộng đồng dân cư cạnh nghĩa vụ chấp hành của công dân, có nguy cơ hiểu quyết định về mức đóng góp khi có hiệu lực đồng nghĩa với việc từng hộ đều phát sinh nghĩa vụ phải nộp. Việc cộng đồng thống nhất chủ trương sửa đường, lắp đèn chiếu sáng hay cải tạo nhà sinh hoạt cộng đồng là cần thiết, nhưng khác với quyền đặt ra nghĩa vụ tài chính bắt buộc.

“Một hộ có hoàn cảnh khó khăn, hộ không sử dụng công trình ở mức độ tương tự hoặc hộ có ý kiến khác vẫn có quyền lựa chọn tham gia đóng góp tự nguyện; không thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ chỉ vì không đóng theo mức được biểu quyết”, đại biểu phân tích.

Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị bổ sung quy định: việc cộng đồng dân cư thông qua chủ trương, mức vận động đóng góp không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với các khoản có tính chất tự nguyện. Việc huy động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng đóng góp phải được công khai, minh bạch.

Bảo đảm quyền giám sát khi thay đổi cơ chế

Quan tâm đến quyền được phản hồi, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) nêu rõ, một kiến nghị của người dân có thể liên quan đồng thời đến đất đai, xây dựng, môi trường và dịch vụ công. Nếu chỉ quy định trách nhiệm chung, có thể xảy ra tình trạng mỗi cơ quan trả lời một phần, chuyển đến nhiều nơi nhưng không có đầu mối tổng hợp kết quả. Vì vậy, cần xác lập rõ trách nhiệm trong từng khâu tiếp nhận, phân loại, chuyển đúng thẩm quyền, thông báo và theo dõi kết quả, trong đó xác định đầu mối chủ trì đối với vấn đề liên quan nhiều cơ quan.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cách diễn đạt “trên 50% Nhân dân có ý kiến” khi xác định trách nhiệm giải trình. Cần xác định tỷ lệ này được tính trên tổng số người được lấy ý kiến, số người thực tế tham gia hay số đại diện hộ gia đình. Quy định này cũng không được dẫn đến cách hiểu rằng chỉ khi ý kiến không được tiếp thu chiếm trên 50% thì cơ quan quyết định mới phải giải trình.

“Ý kiến thiểu số có căn cứ pháp lý hoặc chỉ ra nguy cơ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp vẫn phải được xem xét và giải trình phù hợp”, đại biểu nhấn mạnh.

Liên quan đến Ban Thanh tra nhân dân, dự thảo quy định Ban Thanh tra nhân dân ở cơ quan, đơn vị không có tổ chức Công đoàn chấm dứt hoạt động khi luật có hiệu lực. Đại biểu cho rằng, cần làm rõ quyền giám sát được tiếp tục thực hiện bằng cơ chế nào, nhất là khi phản ánh liên quan trực tiếp đến người đứng đầu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị thể hiện trong luật những bảo đảm thiết yếu: chủ thể tiếp nhận hoặc đại diện giám sát; quyền tiếp cận thông tin phục vụ giám sát; trách nhiệm trả lời; cơ chế chuyển đến cấp có thẩm quyền khi nội dung liên quan người đứng đầu và biện pháp bảo vệ người thực hiện quyền giám sát hợp pháp. Đồng thời, quy định chuyển tiếp cần bảo đảm kiến nghị đang xử lý được giải quyết liên tục, không yêu cầu người kiến nghị thực hiện lại từ đầu.