Kiến tạo chuỗi giá trị từ vốn văn hóa bản địa

Đổi mới sáng tạo, nâng tầm sản phẩm

Làng gốm Phù Lãng có lịch sử gần 800 năm vốn nổi tiếng với dòng gốm men da lươn mang vẻ đẹp mộc mạc, thâm trầm, không thể trộn lẫn. Tuy nhiên, để một làng nghề truyền thống tiếp tục phát triển và tiếp cận được những nhóm khách hàng hiện đại thì đổi mới là yêu cầu tất yếu.

Các mẫu xe ô tô gỗ do anh Trương Văn Đạo chế tác góp phần kể câu chuyện về nghề mộc Phù Khê.

Từ vốn nguyên liệu tự nhiên của địa phương, những người thợ gốm Phù Lãng không ngừng học hỏi, tiếp thu kỹ thuật mới nhằm nâng cao chất lượng, giá trị thẩm mỹ và sức cạnh tranh của sản phẩm. Cùng với những cơ sở lâu năm như gốm Nhung, gốm Ngọc, gốm Đức Thịnh… ngày càng có nhiều người trẻ được đào tạo bài bản tham gia làm mới làng nghề. Họ nhạy bén với thị hiếu, mạnh dạn sáng tạo, tích cực phát triển mở rộng thị trường, tạo sức sống mới cho làng nghề truyền thống mà vẫn giữ được bản sắc vốn có.

Hiện nay, ngoài những sản phẩm quen thuộc như chum, vại, tiểu quách, lọ hoa, lộc bình, gốm Phù Lãng còn có thêm nhiều mẫu mã mới như: Gốm mỹ nghệ, tranh gốm, đèn gốm, tượng, phù điêu, con giống… Nổi bật là dòng sản phẩm nhỏ gọn, tinh tế, giàu tính ứng dụng như dụng cụ cắm hoa, đồ dùng ăn uống, đồ gia dụng và gốm cao cấp. Sự đa dạng về kiểu dáng và công năng giúp gốm Phù Lãng vượt ra khỏi không gian sử dụng truyền thống, trở thành sản phẩm trang trí, quà tặng và đồ dùng phù hợp với đời sống hiện đại.

Không chỉ đổi mới sản phẩm, nhiều cơ sở sản xuất gốm Phù Lãng còn chủ động liên kết với doanh nghiệp lữ hành, mở không gian tham quan, giới thiệu quy trình sản xuất và tổ chức trải nghiệm làm gốm. Qua đó, du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được khám phá câu chuyện, kỹ thuật cùng những giá trị văn hóa phía sau mỗi sản phẩm.

Nếu các nghệ nhân, người thợ lành nghề ở Phù Lãng dựa vào đất, lửa và kỹ thuật của nghề gốm cổ truyền để đổi mới, sáng tạo đa dạng sản phẩm, thì anh Trương Văn Đạo (sinh năm 1991) quê ở Phù Khê lại mở hướng đưa kỹ nghệ mộc vào không gian internet, mạng xã hội và sáng tạo nội dung số. Bộ sưu tập hơn 30 chiếc ô tô bằng gỗ của anh không chỉ tạo ra dòng sản phẩm khác biệt, mà còn trở thành chất liệu kể câu chuyện về nghề mộc Phù Khê. Những video ghi lại quá trình chế tác xe ô tô được anh chia sẻ trên mạng xã hội đã thu hút hàng tỷ lượt xem, khiến đông đảo công chúng trong nước và quốc tế phải trầm trồ, thán phục. Chàng thợ mộc này còn nuôi khát vọng thiết kế không gian làng nghề trở thành điểm đến du lịch, nơi du khách có thể trực tiếp xem người thợ chế tác, trải nghiệm nghề và tìm cảm hứng sáng tạo. Mục tiêu này đã được anh cụ thể hóa trong đề án "Làng Mộc kỳ quan - Du lịch trải nghiệm nghề mộc" và xuất sắc đạt giải Nhất tại Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Bắc Ninh năm 2025 (nay là thành phố Bắc Ninh).

Thiết lập hệ sinh thái thuận lợi cho doanh nghiệp

Từ làng nghề Phù Lãng đến ý tưởng "Làng mộc kỳ quan" đã cho thấy khả năng thích ứng của những người đang trực tiếp nắm giữ nghề truyền thống. Khi người làm nghề ngày càng nhạy bén với thị trường và công nghệ số, làng nghề thủ công truyền thống không chỉ là nơi sản xuất mà trở thành không gian sáng tạo, nghệ nhân chính là chủ thể sáng tạo và di sản trở thành nguồn nguyên liệu cho những sản phẩm văn hóa và các dịch vụ mới.

Khi người làm nghề ngày càng nhạy bén với thị trường và công nghệ số, làng nghề thủ công truyền thống không chỉ là nơi sản xuất mà trở thành không gian sáng tạo, nghệ nhân chính là chủ thể sáng tạo và di sản trở thành nguồn nguyên liệu cho những sản phẩm văn hóa và các dịch vụ mới.

Cùng hướng tới việc kết nối các giá trị văn hóa bằng công nghệ, nhóm sinh viên Đặng Thị Linh Chi và Nguyễn Văn Phi ở xã Tân Chi lại mang đến ý tưởng về nền tảng số "Web và app tinh hoa văn hóa Kinh Bắc". Không hướng tới một website bán đặc sản hay một ứng dụng du lịch đơn thuần, nhóm tác giả mong muốn tạo nền tảng kết nối văn hóa - câu chuyện - du lịch trải nghiệm - sản phẩm địa phương. Trên nền tảng đó, người dùng có thể khám phá một địa điểm, trải nghiệm một làng nghề, tìm hiểu nghệ nhân, mua sản phẩm địa phương và chia sẻ câu chuyện của riêng mình.

Tác giả Đặng Thị Linh Chi chia sẻ: "Chúng tôi không muốn tạo ra một app mà người dùng vào để mua sản phẩm rồi rời đi, mà là một không gian khiến họ bước vào để khám phá, đi để trải nghiệm, chia sẻ để lan tỏa và quay lại để tiếp tục khám phá Kinh Bắc. Mong Nhà nước tạo điều kiện và mở cánh cửa kết nối, còn chúng tôi sẽ cố gắng biến những nguồn lực văn hóa đó thành những sản phẩm số gần gũi, hiện đại và có khả năng tiếp cận được với thế hệ trẻ".

Theo các chuyên gia về công nghiệp văn hóa, để sự sáng tạo phát triển thành các dòng sản phẩm, dịch vụ văn hóa có sức cạnh tranh trên thị trường cần thiết lập một hệ sinh thái thuận lợi hơn cho doanh nghiệp văn hóa, từ chính sách tài chính, thuế, ưu đãi đầu tư đến các cơ chế hỗ trợ phù hợp; gia tăng hàm lượng văn hóa trong sản phẩm, mở rộng thị trường và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa. Khi các mắt xích từ khâu sáng tạo, sản xuất, truyền thông, du lịch đến tiêu dùng được kết nối, vốn văn hóa truyền thống sẽ có cơ hội chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Đó là dư địa để Bắc Ninh phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo hôm nay.