Kiến tạo hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn và bền vững

Đây là những nội dung đã được đề cập đến tại Hội thảo - Triển lãm về tài chính số trong quản lý ngân sách Nhà nước năm 2026 (Vietnam Digital Finance 2026 - VDF-2026), diễn ra ngày 24-9.

Từ “có dữ liệu” sang tạo giá trị từ dữ liệu

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính Nguyễn Việt Hà cho rằng chuyển đổi số ngành tài chính đang đứng trước một bước chuyển quan trọng.

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính Nguyễn Việt Hà cho biết, giai đoạn 2026-2030, chuyển đổi số ngành tài chính cần tiến thêm một bước là lấy dữ liệu làm nguồn lực. Ảnh: NT

Theo đó, nếu giai đoạn trước tập trung nhiều vào số hóa quy trình, xây dựng hệ thống và đưa dịch vụ lên môi trường số, thì giai đoạn 2026-2030 cần tiến thêm một bước: Lấy dữ liệu làm nguồn lực, lấy kết nối và chia sẻ làm phương thức, lấy AI và công nghệ số làm công cụ, lấy hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Đây cũng là lý do dữ liệu được đặt ở vị trí trung tâm trong định hướng chuyển đổi số mới của ngành Tài chính.

Hiện ngành Tài chính quản lý không gian dữ liệu lớn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, tài sản công, doanh nghiệp, đầu tư, thống kê, bảo hiểm xã hội...

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Việt Hà, vấn đề không chỉ nằm ở việc ngành Tài chính đang sở hữu bao nhiêu dữ liệu, mà quan trọng hơn là dữ liệu có đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được hay không. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, giá trị không còn dừng ở việc lưu trữ hay phục vụ một nghiệp vụ riêng lẻ, mà có thể trở thành nguồn lực cho phân tích, dự báo, hoạch định chính sách và hỗ trợ ra quyết định.

Nói cách khác, trọng tâm chuyển đổi số đang dịch chuyển từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu sang khai thác giá trị của dữ liệu.

Đây cũng là vấn đề được Đại tá Hà Nam Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) nhấn mạnh tại sự kiện. Theo Đại tá Hà Nam Trung, dữ liệu phải thực sự trở thành hạ tầng nền tảng, là công cụ cốt lõi cho phân tích, dự báo và điều hành của toàn bộ hệ sinh thái tài chính số.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: NT

Ngành Tài chính cần chuyển từ trạng thái “có cơ sở dữ liệu” sang “khai thác tối đa giá trị từ dữ liệu”. Việc khai thác và tái sử dụng dữ liệu tài chính cũng được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

AI không chỉ là công cụ thử nghiệm

Cùng với dữ liệu, AI là trụ cột thứ hai được quan tâm trong chuyển đổi số ngành tài chính.

Theo lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, AI đang mở ra những phương thức mới trong phân tích, dự báo, tự động hóa và hỗ trợ ra quyết định. Tuy nhiên, với đặc thù của lĩnh vực tài chính, yêu cầu đặt ra không phải là ứng dụng AI bằng mọi giá mà phải xác định đúng những bài toán AI có thể tạo ra giá trị.

Theo các đại biểu, ứng dụng AI không bằng mọi giá mà phải xác định đúng những bài toán AI có thể tạo ra giá trị. Ảnh: NT

“AI phải giải quyết được bài toán thực tế, tạo ra hiệu quả có thể đo lường và được triển khai trên nền dữ liệu tin cậy, có khả năng kiểm soát, giải trình và bảo đảm an toàn”, ông Nguyễn Việt Hà nêu.

Cách tiếp cận này cho thấy AI đang được nhìn nhận không đơn thuần như một công nghệ bổ sung cho các hệ thống hiện hữu, mà hướng tới việc hình thành năng lực AI của toàn ngành Tài chính.

Từ dữ liệu thuế, hải quan, ngân sách, kho bạc đến chứng khoán, doanh nghiệp và các lĩnh vực tài chính khác, nguồn dữ liệu lớn có thể tạo nền tảng cho các bài toán phân tích, nhận diện xu hướng, dự báo và tự động hóa.

Tuy nhiên, hiệu quả của AI phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dữ liệu. Dữ liệu thiếu chính xác, không đồng nhất hoặc không có khả năng kết nối sẽ hạn chế đáng kể giá trị của các mô hình AI.

Bởi vậy, các chuyên gia cho rằng, muốn AI hoạt động hiệu quả phải có dữ liệu chất lượng; ngược lại, AI có thể trở thành công cụ quan trọng để khai thác giá trị từ khối dữ liệu ngày càng lớn của ngành Tài chính.

Một vấn đề khác được đặt ra tại VDF-2026 là làm thế nào để kết nối và khai thác dữ liệu trên quy mô lớn nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro.

Đại tá Hà Nam Trung cho rằng hệ sinh thái tài chính số phải được hình thành trên nền tảng kết nối, khai thác đa nguồn dữ liệu theo mô hình an toàn và có kiểm soát chặt chẽ.

Đặc biệt, an ninh, an toàn, quản lý, giám sát và kiểm toán dữ liệu cần được thiết kế ngay từ bước khởi đầu và duy trì trong toàn bộ vòng đời dữ liệu.

Quan điểm này càng có ý nghĩa khi dữ liệu tài chính ngày càng được kết nối rộng hơn và AI ngày càng tham gia sâu hơn vào các quy trình phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Theo ông Nguyễn Việt Hà, chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số; đổi mới phải đi cùng kiểm soát rủi ro; khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu.

Như vậy, bài toán của ngành tài chính không chỉ là mở rộng khả năng kết nối dữ liệu mà còn phải xây dựng được một hệ sinh thái dữ liệu tin cậy, có khả năng kiểm soát và bảo vệ xuyên suốt.