Kiến tạo một xã hội Huế kỷ cương, văn minh từ nền tảng văn hóa và con người

Du khách tham quan di sản Huế  

Đặt trong bối cảnh Huế đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ đầu năm 2025, Kế hoạch 90-KH/TU có ý nghĩa vượt ra ngoài một chương trình quản lý xã hội thông thường. Đó có thể xem là một bước định hình mô hình xã hội Huế trong giai đoạn phát triển mới: hiện đại nhưng giàu bản sắc, kỷ cương nhưng nhân văn, phát triển kinh tế nhưng không đánh đổi văn hóa, môi trường và chất lượng sống.

Từ quản lý đến kiến tạo xã hội

Điểm đáng chú ý trong Kế hoạch là cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Thành ủy yêu cầu gắn phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, con người, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, an ninh con người và bảo vệ môi trường; không để xã hội giàu lên về vật chất nhưng “nghèo” về văn hóa, đạo đức và niềm tin.

Mục tiêu của Huế cũng được xác định khá cao: xây dựng thành phố trở thành một trong những địa phương đi đầu cả nước về giải pháp quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển, đồng thời phát huy đặc trưng đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan, thân thiện môi trường và thông minh.

Điều quan trọng là những khái niệm tưởng như định tính đã được chuyển thành những chỉ số có thể đo lường. Huế phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; trên 95% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, trên 90% tổ dân phố, thôn đạt danh hiệu văn hóa; tuổi thọ trung bình khoảng 75,5 tuổi; HDI khoảng 0,8; tỷ lệ hộ nghèo dưới 0,3%; trên 70% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội… Đằng sau những con số ấy là một quan niệm phát triển rất rõ: thành tựu cuối cùng không chỉ nằm ở những công trình được xây dựng hay những chỉ tiêu kinh tế đạt được, mà phải được phản ánh trong chất lượng sống, sự an toàn, niềm tin và hạnh phúc của người dân.

Phụ lục Kế hoạch cụ thể hóa thành 58 chỉ tiêu, nhiệm vụ, xác định cơ quan chủ trì, phối hợp, thời gian thực hiện, kết quả, sản phẩm và nguồn lực. Đây là cơ sở quan trọng để khắc phục tình trạng nghị quyết đúng nhưng tổ chức thực hiện thiếu đầu mối hoặc khó kiểm chứng kết quả.

 Gia đình hạnh phúc là nền tảng xây dựng xã hội ổn định, phồn vinh.

Văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng

Trong tổng thể Kế hoạch, ngành văn hóa có một vị trí đặc biệt.

Bởi muốn xây dựng xã hội kỷ cương bền vững thì không thể chỉ dựa vào chế tài. Kỷ cương cao nhất phải dần trở thành kỷ cương tự giác; pháp luật phải từng bước chuyển hóa thành văn hóa ứng xử; những điều đúng đắn phải trở thành thói quen của cộng đồng.

Kế hoạch nhấn mạnh việc tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa cốt lõi, giá trị di sản văn hóa Huế gắn với phát triển kinh tế và du lịch; xây dựng nếp sống văn minh trong gia đình, cộng đồng, trường học, cơ quan, doanh nghiệp; bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, giá trị văn hóa đặc sắc địa phương.

Đối với một đô thị di sản như Huế, đây không phải vấn đề phụ trợ mà chính là lợi thế cốt lõi. Vì vậy, ngành văn hóa cần đi trước trong việc cụ thể hóa hệ giá trị của con người Huế trong thời kỳ mới. Đó là những phẩm chất đã được tích lũy từ lịch sử nhưng cần được diễn giải bằng ngôn ngữ của xã hội hiện đại: nhân ái, thanh lịch, hiếu học, tôn trọng cộng đồng, ứng xử có văn hóa, trách nhiệm với di sản và môi trường, thân thiện với du khách, văn minh trên không gian mạng.

Đồng thời, cần nhìn lại các danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “tổ dân phố văn hóa”, “thôn văn hóa” theo hướng thực chất hơn. Mục tiêu trên 95% gia đình và trên 90% tổ dân phố, thôn đạt chuẩn chỉ thực sự có ý nghĩa khi danh hiệu phản ánh chất lượng đời sống văn hóa chứ không đơn thuần là tỷ lệ hoàn thành.

Đặc biệt, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở cần trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng thực sự. Nghị quyết 18-NQ/TW đặt mục tiêu 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Với Huế, nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, không gian di sản, trung tâm văn hóa - thể thao không nên chỉ là “cơ sở vật chất”, mà phải trở thành nơi hình thành và lan tỏa lối sống văn minh.

Trải nghiệm, giáo dục giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ. 

Giáo dục phải tạo ra công dân của xã hội mới

Nếu văn hóa kiến tạo hệ giá trị thì giáo dục chính là con đường bền vững nhất để những giá trị ấy trở thành phẩm chất con người.

Kế hoạch dành một nhóm nhiệm vụ quan trọng cho xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới, trong đó yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng, lịch sử, văn hóa dân tộc; kết hợp giáo dục tri thức với đạo đức, lối sống, thẩm mỹ, thể chất, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp và ý thức công dân. Điều đó đặt ngành giáo dục trước một yêu cầu lớn hơn việc truyền thụ kiến thức. Nhà trường phải góp phần đào tạo công dân của một xã hội kỷ cương và văn minh. Một học sinh giỏi kiến thức nhưng thiếu ý thức pháp luật, thiếu kỹ năng sống, thờ ơ với cộng đồng, ứng xử thiếu văn hóa trên mạng xã hội thì chưa thể xem là sản phẩm trọn vẹn của giáo dục.

Với Huế, giáo dục địa phương còn có lợi thế đặc biệt để đưa di sản, lịch sử, văn hóa Huế vào quá trình hình thành nhân cách. Khi học sinh hiểu giá trị của một ngôi đình, một dòng sông, một di tích, một làn điệu dân ca, một nghề truyền thống hay cách ứng xử đặc trưng của quê hương, các em sẽ có ý thức gìn giữ thành phố bằng trách nhiệm nội tại chứ không chỉ bởi những quy định hành chính.

Kế hoạch còn yêu cầu bảo đảm đủ lớp, đủ trường, đủ giáo viên, đủ sách giáo khoa và thiết bị dạy học; giáo dục đạo đức, lối sống phải gắn chặt giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Đây chính là nền móng lâu dài để hình thành “trật tự tự thân” mà Nghị quyết Trung ương hướng tới.

Giám sát, điều hành đô thị thông minh tại Hue IOC.

Mỗi sở, ngành phải là một mắt xích của quản trị xã hội

Xây dựng xã hội văn minh rõ ràng không phải việc riêng của ngành văn hóa hay giáo dục.

Công an thành phố giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm, xây dựng môi trường sống an toàn. Kế hoạch đặt mục tiêu giảm hằng năm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đồng thời triển khai nhiều đề án liên quan phòng chống ma túy, an ninh con người, cơ sở dữ liệu và quản trị xã hội.

Ngành y tế phải chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, nâng cao sức khỏe toàn dân; ngành lao động và an sinh xã hội phải bảo đảm mạng lưới an sinh bao trùm, chăm lo người có công, người nghèo, người cao tuổi, trẻ em và những nhóm dễ bị tổn thương.

Các cơ quan quản lý xây dựng, môi trường, giao thông phải làm cho khái niệm “văn minh” hiện hữu trong từng tuyến phố, khu dân cư, không gian công cộng: giảm ô nhiễm, hạn chế ngập úng, bảo đảm mỹ quan, an toàn giao thông và trật tự đô thị. Đây chính là những tiêu chí người dân cảm nhận hằng ngày, chứ không phải những khái niệm trừu tượng.

Trong khi đó, chính quyền các cấp phải giữ vai trò trung tâm trong chuyển đổi từ quản lý sang quản trị và phục vụ. Kế hoạch yêu cầu xây dựng chính quyền số, chính quyền điện tử gắn với hoạt động của UBND thành phố và cấp xã; đổi mới quản trị trên nền tảng dữ liệu, tăng tương tác giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp.

Cốt lõi của chuyển đổi số không phải là có thêm bao nhiêu phần mềm mà là người dân có được phục vụ nhanh hơn, minh bạch hơn, thuận tiện hơn hay không.

Cơ sở là nơi kiểm chứng nghị quyết

Một điểm rất đáng lưu ý là Kế hoạch dành trách nhiệm cụ thể cho đảng ủy các xã, phường: xây dựng kế hoạch sát thực tiễn địa phương và hoàn thành trong tháng 9/2026. Điều này rất quan trọng. Bởi cuối cùng, xã hội kỷ cương hay chưa không thể chỉ nhìn từ các báo cáo cấp thành phố, mà phải được kiểm chứng ở khu dân cư có sạch không, đường phố có an toàn không, thủ tục hành chính có thuận lợi không, cán bộ cơ sở có gần dân không, người yếu thế có được quan tâm không, tranh chấp có được giải quyết từ sớm không và người dân có tin tưởng vào chính quyền hay không…

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội vì vậy phải phát huy vai trò vận động, giám sát, phản biện và đặc biệt là khơi dậy tinh thần tự quản của cộng đồng. Một xã hội thực sự văn minh không phải xã hội mà mọi việc đều chờ chính quyền xử lý, mà là xã hội có khả năng tự điều chỉnh trên nền tảng pháp luật, đạo đức, văn hóa và trách nhiệm cộng đồng.

Ký kết truyền thông Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình tại Sở Văn hóa. 

Cần một cơ chế phối hợp thực chất

Thách thức lớn nhất của Kế hoạch 90-KH/TU không nằm ở việc xác định nhiệm vụ mà ở khả năng phối hợp thực hiện 58 nhiệm vụ ấy như một chỉnh thể thống nhất.

Nếu ngành văn hóa chỉ lo danh hiệu văn hóa, giáo dục chỉ lo trường lớp, công an chỉ lo an ninh trật tự, y tế chỉ lo khám chữa bệnh, môi trường chỉ lo thu gom rác... thì mỗi ngành có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình nhưng mục tiêu kiến tạo một xã hội mới chưa chắc đã đạt được.

Vì vậy, cần thiết lập cơ chế theo dõi liên ngành bằng những chỉ số cụ thể, công khai kết quả định kỳ và lấy mức độ hài lòng của người dân làm một thước đo quan trọng.

Báo chí, truyền thông trong quá trình này cần làm tốt vai trò phổ biến chính sách, lan tỏa điển hình, phản ánh những vấn đề từ thực tiễn và tạo cầu nối giữa chính quyền với người dân. Nghị quyết Trung ương cũng xác định rõ vai trò của báo chí, xuất bản, truyền thông và các nền tảng số trong giáo dục pháp luật, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội.

Nhưng truyền thông chỉ là một mắt xích. Chủ thể quyết định vẫn là cả hệ thống chính trị và mỗi người dân.

Vì vậy, Kế hoạch 90-KH/TU cần được nhìn nhận như một chương trình kiến tạo xã hội dài hạn của Huế. Đích đến không phải là hoàn thành 58 đầu việc trên giấy, mà là tạo ra những thay đổi người dân có thể cảm nhận được: thành phố an toàn hơn, đường phố văn minh hơn, môi trường sạch hơn, trường học nhân văn hơn, bộ máy phục vụ tốt hơn, cộng đồng gắn kết hơn và con người sống có trách nhiệm hơn.

Với một thành phố có chiều sâu văn hóa đặc biệt như Huế, đó cũng là con đường hợp lý nhất để phát triển trong thời kỳ mới: lấy văn hóa làm nền tảng, lấy giáo dục làm căn cơ, lấy pháp luật làm trụ cột, lấy quản trị hiện đại làm phương thức và lấy chất lượng sống, niềm tin, hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo.

Khi những mục tiêu ấy chuyển hóa thành nếp sống hằng ngày của mỗi gia đình, trường học, cơ quan và cộng đồng, “kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển” sẽ không còn chỉ là những mục tiêu trong nghị quyết, mà trở thành “phẩm chất” của xã hội Huế và sức mạnh nội sinh cho thành phố phát triển bền vững trong một giai đoạn lịch sử mới.