Kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp công nghệ số

Hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng

Tốc độ trưởng thành nhanh chóng

Trong định hướng phát triển đất nước, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là động lực chủ chốt, là “chìa khóa vàng” để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển vào năm 2045.

Tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược diễn ra vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh đến định hướng, doanh nghiệp là trung tâm thực hiện ứng dụng, thương mại hóa công nghệ, là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đồng thời yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, khả năng thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tế công nghệ số đã trở thành hạ tầng của tăng trưởng, năng suất và đổi mới sáng tạo. Cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam không chỉ là nhà cung cấp giải pháp mà còn là lực lượng kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế. Bà Nguyễn Thị Thu Giang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam cho rằng, hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng. Các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ, mà còn từng bước tạo ra các nền tảng, giải pháp và sản phẩm có khả năng giải quyết những bài toán lớn của quốc gia và khu vực.

Kỳ vọng này hoàn toàn có cơ sở, bởi trong năm 2025, quy mô kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 39 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 17%, thuộc nhóm nhanh nhất Đông Nam Á. Tỷ trọng kinh tế số hiện đã vượt 14% GDP. Doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số năm 2025 đạt khoảng 198 tỷ USD, với hơn 75.000 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động. Tổng vốn đầu tư tư nhân vào lĩnh vực công nghệ đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, tăng mạnh so với năm trước; trong đó, vốn đầu tư cổ phần tư nhân đạt mức cao kỷ lục khoảng 4 tỷ USD và vốn đầu tư mạo hiểm tăng khoảng 28%. Nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính, dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ xanh tiếp tục thu hút mạnh mẽ các quỹ đầu tư và nhà đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của công nghệ số cũng đi kèm với những áp lực khổng lồ về mặt tài chính và rủi ro thị trường, tạo ra không ít rào cản cho sự lớn mạnh của doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, công nghệ số cũng là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian dài và mức độ chấp nhận rủi ro cao. Các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp ước tính cần ít nhất 5 tỷ đồng mỗi tháng để duy trì hoạt động. Con số này có thể tăng gấp đôi nếu có các dự án nghiên cứu mới. Do đó, khơi thông dòng vốn cho khoa học công nghệ là yếu tố quyết định, để đưa những sản phẩm từ phòng thí nghiệm, ra đến thị trường.

Một rào cản lớn khác nằm ở sự chênh lệch tư duy trên thị trường vốn. Bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital cũng nêu một thực tế, nhiều startup công nghệ lớn của Việt Nam vẫn đang trì hoãn kế hoạch niêm yết hoặc cân nhắc IPO ở nước ngoài do khoảng cách về tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước. Chủ doanh nghiệp thường kỳ vọng được định giá dựa trên tiềm năng tăng trưởng, công nghệ và khả năng mở rộng, trong khi nhiều nhà đầu tư truyền thống tại Việt Nam vẫn ưu tiên lợi nhuận hay tài sản hiện hữu.

Muốn gỡ khó, các bên cần hợp lực

Do đó, Việt Nam cần phát triển thêm nguồn vốn có khẩu vị rủi ro cao hơn, đặc biệt là dòng vốn quốc tế dành cho doanh nghiệp công nghệ số tăng trưởng. Đồng thời, thị trường cũng cần một hệ sinh thái hỗ trợ startup từ giai đoạn tăng trưởng đến IPO, thay vì chỉ dừng ở các vòng gọi vốn ban đầu.

Ngoài ra, một trong những điểm còn thiếu hiện nay là cơ chế kết nối hiệu quả giữa thị trường vốn tư nhân và thị trường đại chúng. Việc phát triển các kênh thoái vốn và niêm yết thuận lợi sẽ giúp hình thành chu trình vốn hoàn chỉnh cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, qua đó tạo thêm động lực cho dòng vốn đầu tư dài hạn vào các doanh nghiệp công nghệ số. Trong đó, Quỹ Đầu tư Mạo hiểm Quốc gia của Việt Nam triển khai theo Nghị định 264/2025/NĐ-CP có thể trở thành công cụ quan trọng để thu hút thêm nguồn lực xã hội cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và hỗ trợ hình thành các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn trong tương lai, một chuyên gia nhận định.

Ông Lê Tấn Cận, Thứ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, Bộ Tài chính đang tích cực hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn theo hướng minh bạch, hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư cho khoa học công nghệ và các mô hình hợp tác công - tư nhằm huy động hiệu quả nguồn lực cho đổi mới sáng tạo. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần xây dựng môi trường thuận lợi để thu hút các dòng vốn dài hạn vào các ngành công nghệ chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa chia sẻ, hiện nay số lượng doanh nghiệp công nghệ số hoạt động trên địa bàn tỉnh vẫn còn hạn chế, trong khi yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng về số lượng, mà còn phải nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh Khánh Hòa đã triển khai nhiều cơ chế như hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn thông qua các quỹ khoa học công nghệ, quỹ đổi mới sáng tạo; hỗ trợ xúc tiến đầu tư, thương mại hóa sản phẩm công nghệ; đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp địa phương với các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo lớn.

Bên cạnh sự đồng hành, kiến tạo cơ chế từ Chính phủ và các nhà đầu tư, để thực sự vươn tầm và khẳng định vị thế, bản thân các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam cũng cần có sự chuyển mình mạnh mẽ từ bên trong. Theo đó, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo tài chính minh bạch, áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS). Thay vì chỉ chạy đua nghiên cứu các công nghệ lõi tốn kém nhưng khó ứng dụng, doanh nghiệp nên tập trung tạo ra các sản phẩm có tỷ lệ nội địa hóa cao, giải quyết trực tiếp bài toán tăng năng suất lao động cho các ngành kinh tế truyền thống như nông nghiệp, sản xuất, hay y tế. Khả năng thương mại hóa nhanh sẽ giúp doanh nghiệp tự tạo ra dòng tiền để nuôi dưỡng các dự án R&D dài hạn.