Kinh tế bạc từ những mái nhà trong Thành phố
Phát triển kinh tế bạc ở Thành phố Hồ Chí Minh có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất gần gũi: Khi cha mẹ già yếu, người dân có thể tìm được dịch vụ chăm sóc đáng tin cậy, vừa túi tiền mà vẫn duy trì công việc của mình hay không? Từ chuyện mỗi gia đình, câu trả lời sẽ mở ra hướng đi cho cả Thành phố.

Chăm sóc người cao tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: NHẬT THÀNH)
Thành phố Hồ Chí Minh được lựa chọn trong nhóm 5 địa phương làm điểm phát triển mô hình kinh tế bạc. Đây là cơ hội để Thành phố đưa những nhu cầu của một xã hội sống lâu hơn vào chính sách phát triển, từ chăm sóc sức khỏe, việc làm đến tổ chức không gian đô thị. Với đặc điểm của Thành phố Hồ Chí Minh, hướng đi ấy càng có ý nghĩa khi gắn được sự an tâm của từng gia đình với sức phát triển của nền kinh tế.
Hãy hình dung một gia đình có cha mẹ lớn tuổi, con cái làm việc theo ca. Khi ông bà còn khỏe, cuộc sống tương đối ổn định. Nhưng chỉ một đợt bệnh kéo dài cũng có thể khiến mọi sắp xếp đảo lộn. Thuê người chăm sóc thì lo chi phí, chất lượng; tự chăm sóc lại khó giữ trọn giờ làm. Có khi người con đang ở độ tuổi lao động sung sức nhất phải giảm việc, thậm chí nghỉ việc, để ở nhà với cha mẹ.
Nhìn từ đó, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi còn giúp giữ việc làm và thu nhập cho người thân của họ. Khoản đầu tư vào lĩnh vực này có thể mang lại lợi ích cho cả hai thế hệ. Đây là cơ sở để Thành phố đưa kinh tế bạc vào bài toán năng suất, lao động và an sinh, thay vì giới hạn trong phạm vi chăm sóc tuổi già.
Thành phố đã có những bước chuẩn bị. Tháng 10/2026, Thành phố Hồ Chí Minh đã phê duyệt đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo hướng chăm sóc đa tầng, lấy gia đình và cộng đồng làm nền tảng. Vấn đề tiếp theo là làm sao để người dân biết nơi tìm đến, hiểu dịch vụ mình được hưởng và có khả năng sử dụng khi cần.
Mô hình chăm sóc ban ngày tại Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp, cùng điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng ở phường Tân Hưng, đem lại những kinh nghiệm ban đầu đáng quan tâm. Từ các mô hình này, Thành phố có thể đánh giá nhu cầu thực tế để từng bước hình thành mạng lưới chăm sóc gần nơi cư trú, kết nối với y tế cơ sở và dịch vụ hỗ trợ tại nhà.
Tuy vậy, nhân rộng không có nghĩa là mỗi nơi cùng xây một trung tâm giống nhau. Gia đình công nhân có thể cần giờ tiếp nhận phù hợp với ca làm và phương án đưa đón. Người già sống trong hẻm nhỏ, đi lại khó khăn có thể cần nhân viên đến nhà. Ở khu vực dân cư phân tán, đội chăm sóc lưu động có khi hữu ích hơn một cơ sở cố định. Chất lượng phục vụ bắt đầu từ việc hiểu người dân đang vướng ở đâu.
Cũng nên phân biệt nơi sinh hoạt, giao lưu với cơ sở tiếp nhận người cần hỗ trợ ăn uống, vận động hoặc theo dõi sức khỏe. Mỗi loại hình đòi hỏi nhân lực, trang thiết bị và trách nhiệm khác nhau. Sự tận tâm của cộng đồng rất đáng quý, nhưng không thể thay thế chuyên môn trong những công việc liên quan trực tiếp đến sức khỏe. Muốn dịch vụ bền vững, nghề chăm sóc người cao tuổi phải được đào tạo bài bản và trả công tương xứng.

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: NHẬT THÀNH)
Khó khăn lớn hơn nằm ở khả năng chi trả. Nhu cầu có thể rất lớn, nhưng người cần chăm sóc nhất chưa chắc đủ tiền sử dụng dịch vụ. Ngược lại, cơ sở cung ứng cũng khó giữ nhân viên và duy trì chất lượng nếu nguồn thu bấp bênh. Đây là chỗ chính sách công có thể tạo sự kết nối giữa nhu cầu của người dân với khả năng đáp ứng của thị trường.
Thành phố Hồ Chí Minh có thể nghiên cứu hỗ trợ dựa trên hoàn cảnh kinh tế và mức độ cần chăm sóc. Người khó khăn được hỗ trợ nhiều hơn; gia đình có điều kiện cùng chia sẻ chi phí; các dịch vụ theo nhu cầu được phát triển với tiêu chuẩn rõ ràng. Thay vì hỗ trợ chung cho cơ sở, có thể thí điểm đặt hàng những gói chăm sóc cụ thể, xác định ai được phục vụ, phục vụ những gì và chất lượng được kiểm tra ra sao.
Ngay từ đầu, mỗi mô hình nên tính được chi phí bình quân, phần ngân sách hỗ trợ, phần gia đình đóng góp và khả năng duy trì sau thí điểm. Nếu sử dụng mặt bằng công, giá trị hỗ trợ ấy cũng cần được tính đến khi đánh giá hiệu quả. Làm rõ những khoản này sẽ giúp thành phố lựa chọn mô hình có thể nhân rộng, tránh tình trạng hoạt động tốt trong thời gian được ưu tiên nguồn lực nhưng khó duy trì về sau.
Với doanh nghiệp, điều quan trọng là có thể dự tính được điều kiện hoạt động và khả năng thu hồi vốn. Tiêu chuẩn minh bạch, thủ tục phù hợp, cơ chế thanh toán ổn định sẽ tạo cơ sở để họ đầu tư dài hạn. Từ dịch vụ chăm sóc, cơ hội còn mở sang thiết bị hỗ trợ vận động, cải tạo nhà ở, dinh dưỡng và công nghệ phục vụ sinh hoạt. Đây là hướng phát triển sản phẩm, việc làm mới mà Thành phố Hồ Chí Minh có thể khuyến khích trên cơ sở nhu cầu đã được khảo sát.
Bên cạnh thị trường dịch vụ, Thành phố còn một nguồn lực đáng chú ý là kinh nghiệm của những người đã nghỉ hưu. Kỹ sư, nhà giáo, người quản lý hay thợ lành nghề có thể tiếp tục đóng góp nếu gặp đúng công việc. Chỉ lập danh sách chuyên gia hoặc vận động tham gia chung chung sẽ khó phát huy được nguồn lực ấy.
Nên bắt đầu từ những việc doanh nghiệp đang cần giải quyết. Một cơ sở sản xuất muốn giảm hàng lỗi, một doanh nghiệp nhỏ cần chuẩn hóa quy trình, một trường nghề muốn tăng thời lượng thực hành đều có thể tìm đến người giàu kinh nghiệm. Hợp tác theo nhiệm vụ, có thời hạn, thù lao và kết quả cụ thể sẽ thiết thực hơn những lời kêu gọi đóng góp.
Các hiệp hội doanh nghiệp, trường nghề và tổ chức chuyên môn có thể làm đầu mối kết nối. Nếu có hỗ trợ công, nguồn lực nên ưu tiên cho những nhiệm vụ như cải tiến sản xuất, đào tạo lao động trẻ hoặc truyền lại kỹ năng nghề. Qua đó, kinh nghiệm của thế hệ trước được tiếp nối trong công việc hôm nay, góp phần nâng năng suất cho doanh nghiệp.
Tất nhiên, tiếp tục làm việc phải là lựa chọn phù hợp với sức khỏe và nguyện vọng. Không thể đánh đồng người nhận tư vấn vì yêu nghề với người phải làm việc nặng vì thiếu tiền sinh sống. Chính sách tốt mở thêm cơ hội cống hiến, đồng thời bảo đảm người cần nghỉ ngơi có thể an lòng. Giá trị của tuổi già cũng không chỉ nằm ở thu nhập, mà còn ở sự gắn bó gia đình, gìn giữ nếp sống và đóng góp cho cộng đồng.
Để những hướng đi ấy thành hiện thực, Thành phố Hồ Chí Minh có thể lựa chọn địa bàn thí điểm theo đặc điểm dân cư, chẳng hạn khu dân cư lâu đời, khu vực tập trung lao động công nghiệp và nơi dân cư phân tán. Mỗi nơi thử cách phục vụ phù hợp, nhưng cùng được đánh giá bằng những tiêu chí thống nhất. Trách nhiệm điều phối, kinh phí và đầu mối giải quyết vướng mắc cũng nên được xác định ngay từ đầu.
Điều đáng đo nhất là cuộc sống người dân thay đổi ra sao. Gia đình có giảm được chi phí, thời gian chăm sóc? Người cao tuổi có duy trì sinh hoạt độc lập tốt hơn? Người thu nhập thấp có sử dụng được dịch vụ? Nhân viên chăm sóc có được đào tạo và hưởng thu nhập xứng đáng? Những kết quả ấy sẽ cho biết mô hình nào hiệu quả, điểm nào cần điều chỉnh trước khi mở rộng.
Kinh tế bạc sẽ có chỗ đứng vững chắc ở Thành phố Hồ Chí Minh khi giúp giải quyết được những nỗi lo đang hiện diện trong từng mái nhà, đồng thời tạo thêm việc làm và phát huy kinh nghiệm của người dân. Thành phố đã là nơi nhiều người tìm đến khi trẻ để học tập, làm việc và lập nghiệp. Bước phát triển tiếp theo là để họ có thể an tâm gắn bó khi về già, được chăm sóc lúc yếu sức và được trân trọng dù còn hay không còn khả năng lao động. Đó cũng là một thước đo gần gũi mà sâu sắc về chất lượng phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/kinh-te-bac-tu-nhung-mai-nha-trong-thanh-pho-post1003954.html
