Kinh tế đồng bằng sông Cửu Long: 'Chuyển mùa' bằng hệ sinh thái doanh nghiệp

Đồng bằng sông Cửu Long: Trách nhiệm lớn, nguồn lực nhỏ

Đầu tư không tương xứng với vai trò, vị thế, đóng góp của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một nghịch lý kéo dài nhiều năm.

Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL công bố cuối tuần rồi trình bày hai bức tranh tương phản. Vùng châu thổ Tây Nam bộ đóng góp trên 50% sản lượng lúa, 65% sản lượng thủy sản, 70% sản lượng trái cây, và trên 90% sản lượng gạo xuất khẩu.

Hình ảnh chợ Vị Thanh (xã Vị Thanh 1, tỉnh Cần Thơ - Hậu Giang trước đây) được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như chợ Chồm Hổm hay chợ nông thôn. Ảnh: Nguyễn Minh Tú

Về giá trị kim ngạch xuất khẩu, ĐBSCL mang lại hơn 50% thặng dư thương mại quốc gia. Gánh vác thêm trọng trách an ninh lương thực quốc gia nhưng tỷ trọng tổng đầu tư cho vùng ngày càng giảm trong giai đoạn 2000 -2024.

Tỷ lệ đầu tư/GRDP giảm từ 40% năm 2015 xuống 27% năm 2014, khiến tỷ trọng của ĐBSCL trong tổng đầu tư giảm từ 13% xuống 9%. Số lượng doanh nghiệp của vùng ghi nhận sụt giảm nghiêm trọng, từ 25% cả nước năm 2000 rớt xuống 7% năm 2024. Giảm về lượng thì đã đành, trong khi đó chất lại chưa được cải thiện. Phần lớn là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và thiếu năng lực, động lực mở rộng quy mô.

Thể trạng khu vực kinh tế tư nhân trong vùng còn được biểu hiện qua khả năng hấp thụ tín dụng. Tốc độ tăng dư nợ tín dụng thấp hơn tốc độ tăng huy động vốn, lần lượt là 84 ngàn tỉ đồng (2,67% mức tăng dư nợ cả nước) và 96 ngàn tỉ đồng (3,57% mức tăng huy động cả nước). Đáng lưu ý là dư nợ tín dụng nông nghiệp hướng đến xuất khẩu chỉ chiếm 8% tổng dư nợ nông nghiệp, chưa đi vào những mắt xích có tính hỗ trợ, tạo ra giá trị gia tăng như chế biến sâu, kho lạnh, công nghệ, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi xanh và nâng cấp chuỗi giá trị. Nội lực yếu, ngoại lực cũng hạn chế nhiều mặt. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) năm 2025 chỉ đạt 1 tỉ USD, tương đương 2,45% vốn đăng ký. Dòng vốn ngoại tập trung vào những ngành thâm dụng lao động hoặc dự án năng lượng đơn lẻ nên hiệu ứng lan tỏa không đáng kể.

Bối cảnh thế giới không thuận lợi đối với kinh tế ĐBSCL. Tăng trưởng toàn cầu 2025 chậm lại. Bất ổn địa chính trị gia tăng. Cuộc chiến Nga - Ukraine chưa hạ nhiệt, thì lại xuất hiện thêm “điểm nóng” Trung Đông (đã leo thang thành chiến tranh từ cuối tháng 2.2026). Làn sóng bảo hộ phân mảnh thương mại quốc tế. Cánh cửa cơ hội đối với ĐBSCL bị thu hẹp nhưng yêu cầu nâng cấp lại tăng, chẳng hạn như chuyển đổi xanh (ESG, CBAM) là giấy thông hành bắt buộc ở những thị trường xuất khẩu cao cấp. TS Vũ Thành Tự Anh, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cũng là người đảm nhận vị trí Kinh tế trưởng trong nhóm nghiên cứu Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL 5 năm liên tiếp, nói: “Mô hình cũ, dựa trên khai thác tài nguyên, lao động giản đơn, hàm lượng chế biến thấp, và mô hình kinh doanh cũ đã tới hạn. Nếu không chuyển đổi kịp thời, chúng ta sẽ trở thành nạn nhân, bị cơn sóng thần quét sạch”.

Còn tiếp...

Thượng Tùng ghi