Kinh tế tư nhân Việt Nam bước vào giai đoạn bứt phá

Sức bật của khu vực tư nhân sau giai đoạn khó khăn

Ngày 15/5, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 cùng Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy nhiều cải cách lớn về bộ máy hành chính và thể chế nhằm tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế.

Theo báo cáo, đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Năm 2025 ghi nhận mức kỷ lục khoảng 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tăng 27,4% so với năm 2024; 85,7% doanh nghiệp đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, cho thấy niềm tin phục hồi mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn kéo dài từ năm 2023 - 2024.

Báo cáo năm nay được xây dựng trên cơ sở khảo sát 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Cuộc khảo sát được đánh giá là một trong những nghiên cứu toàn diện và có chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm qua.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, VCCI cũng chỉ ra bốn “điểm nghẽn” lớn của khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện nay, gồm thị trường đầu ra, khả năng tiếp cận vốn, tính minh bạch chính sách và chi phí không chính thức. Có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với các năm trước. Trong khi đó, 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ các khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Ngoài ra, chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách, còn hơn một nửa phải theo dõi thông tin qua mạng xã hội để cập nhật dự thảo văn bản. Khoảng 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh.

Phát biểu tại lễ công bố, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn “phòng thủ”, đang tích lũy nội lực để bước vào giai đoạn tăng trưởng mới nếu những “điểm nghẽn” về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12 - 18 tháng tới.

Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, để hiện thực hóa mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Cách tiếp cận mới cho cải cách môi trường kinh doanh

Trong Báo cáo năm nay, VCCI chính thức giới thiệu phiên bản PCI 2.0 và lần đầu công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI). PCI 2.0 được tái cấu trúc với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, tập trung đánh giá toàn diện hơn về môi trường kinh doanh và năng lực điều hành của chính quyền địa phương. Các tiêu chí bao gồm gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo.

Khác với các năm trước, VCCI không công bố bảng xếp hạng cụ thể mà phân nhóm chất lượng điều hành theo 6 cấp độ nhằm phản ánh sát thực tế hơn trong bối cảnh các địa phương thực hiện sáp nhập hành chính. Theo kết quả công bố, năm địa phương dẫn đầu nhóm chất lượng điều hành “Tốt” gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh.

Trong đó, Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Đà Nẵng đứng đầu về Gia nhập thị trường; Hải Phòng có 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước; Phú Thọ đứng thứ hai toàn quốc về Tiếp cận nguồn lực; Còn Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

Đối với Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI), đây là bộ chỉ số mới gồm 23 tiêu chí, tập trung đo lường hiệu quả phát triển thực chất của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. Kết quả thí điểm BPI năm 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu là TP Hồ Chí Minh với 5,67 điểm, Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc nâng cấp PCI và lần đầu triển khai BPI cho thấy định hướng chuyển từ đo lường môi trường kinh doanh sang đánh giá hiệu quả phát triển thực chất của khu vực kinh tế tư nhân. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, nhằm tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của doanh nghiệp Việt Nam khi cạnh tranh và hội nhập ngày càng sâu rộng.