Kinh tế tuần hoàn: Động lực xanh cho ngành công nghiệp

Tái chế – trụ cột của kinh tế tuần hoàn

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết, việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Báo cáo của Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) tại Hội thảo "Chiến lược và giải pháp phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp" do Bộ Công Thương tổ chức vào cuối tháng 3/2026 cho thấy, tái chế và tái sử dụng chất thải không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là động lực phát triển một ngành kinh tế mới - ngành công nghiệp môi trường, đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Điểm thu gom rác tái chế tại Phường Phan Chu Trinh - TP. Hà Nội

Thực tế cho thấy, trong khi tài nguyên thiên nhiên ngày càng suy giảm, chi phí xử lý chất thải tăng cao, thì việc coi chất thải là “tài nguyên thứ cấp” đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất công nghiệp. Từ góc nhìn này, các giải pháp công nghệ tái chế, tái sử dụng đang dần trở thành mắt xích trung tâm trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thanh Phương – Chuyên viên chính - Cục Kỹ thuật An toàn và Môi trường Công nghiệp cho biết: Theo quy định tại Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, tái sử dụng chất thải là việc sử dụng lại trực tiếp hoặc sau sơ chế, trong khi tái chế là quá trình áp dụng công nghệ để thu hồi các thành phần có giá trị từ chất thải. Hai hoạt động này không chỉ giúp giảm lượng chất thải phát sinh mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu mới cho sản xuất.

“Từ thực tiễn triển khai cho thấy mối quan hệ hai chiều giữa tái chế chất thải và phát triển ngành công nghiệp môi trường. Một mặt, nhu cầu tái chế tạo ra thị trường cho các công nghệ, thiết bị môi trường; mặt khác, sự phát triển của ngành công nghiệp môi trường lại cung cấp giải pháp kỹ thuật để nâng cao hiệu quả tái chế. Đây chính là nền tảng để hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp”, bà Phương chia sẻ.

Những lợi ích của tái chế, tái sử dụng chất thải là rất rõ ràng. Trước hết, giúp giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, hạn chế khai thác nguyên liệu nguyên sinh. Đồng thời, doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí đầu vào và chi phí xử lý chất thải. Quan trọng hơn, việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về sản phẩm tái chế như GRS (Tiêu chuẩn tái chế toàn cầu) đang trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Toàn bộ tro xỉ của Nhiệt điện Duyên Hải được sử dụng cho san lấp và làm vật liệu xây dựng

Không dừng lại ở đó, xu hướng tiêu dùng xanh đang buộc các doanh nghiệp phải thay đổi. Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới đã yêu cầu sản phẩm phải chứa tỷ lệ nhất định nguyên liệu tái sinh. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu không chuyển đổi sang sản xuất tuần hoàn, doanh nghiệp sẽ tự loại mình khỏi cuộc chơi toàn cầu.

Công nghệ mở lối cho công nghiệp môi trường

Theo bà Nguyễn Thanh Phương, chìa khóa để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn chính là ứng dụng công nghệ tái chế và tái sử dụng chất thải trong từng ngành công nghiệp.

Hiện nay, một số hãng lớn như Cocacola; Tokyo life, Canifa, Uniqlo… có yêu cầu sử dụng sản phẩm phải có tỷ lệ nguyên liệu tái sinh (tái chế) như: trong chai nhựa phải có 30% nhựa tái sinh, 70% nhựa nguyên sinh; hay trong sản phẩm áo polo phải có từ 20-30% sợi tái sinh từ bã café hay bamboo, 70% từ sợi cotton truyền thống. Trong các yêu cầu này thì nguyên liệu tái sinh (tái chế) là sản phẩm của ngành công nghiệp môi trường.

Bà Nguyễn Thanh Phương khẳng định, đây chính là động lực quan trọng để phát triển công nghiệp môi trường thành một ngành kinh tế mới để có thể đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030 theo định hướng của Đảng và Chính phủ và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng cạn kiệt theo định hướng phát triển bền vững.

Toàn bộ săm lốp thải bỏ được Công ty TNHH cơ khí Hùng Thảo (xã Tân Yên, tỉnh Bắc Ninh) tái sử dụng cho xe rùa phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Ảnh: Thu Hường

Đơn cử như, trong lĩnh vực hóa chất và phân bón, nhiều doanh nghiệp đã bước đầu chuyển hóa chất thải thành tài nguyên. Điển hình, lượng thạch cao phospho phát sinh lớn đã được tái chế thành phụ gia xi măng, vật liệu san lấp, vừa giảm tồn chứa, vừa tạo nguồn thu mới.

Cùng với đó, các nhà máy phân đạm đã triển khai hệ thống thu hồi CO₂, biến khí thải thành sản phẩm thương mại phục vụ ngành thực phẩm và công nghiệp. Mỗi năm, hàng chục nghìn tấn CO₂ được thu hồi, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Ở lĩnh vực cao su, việc tái chế lốp xe thải thành các sản phẩm như gạch cao su, vật liệu cách âm, mặt đường đàn hồi không chỉ giảm áp lực chất thải mà còn tạo ra dòng sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao. Trong khi đó, các cải tiến công nghệ sản xuất như chuyển đổi nguyên liệu, tối ưu lò nung đã giúp giảm tiêu hao năng lượng, giảm phát thải ngay từ đầu vào....

Gạch không nung được sản xuất từ xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải. Ảnh: Thu Hường

Một điểm sáng khác là việc tái chế tro, xỉ từ các nhà máy nhiệt điện. Với hàng chục triệu tấn phát sinh mỗi năm, tro xỉ đã được sử dụng làm vật liệu xây dựng, phụ gia xi măng, góp phần thay thế tài nguyên khoáng sản tự nhiên. Tỷ lệ tiêu thụ tro xỉ ngày càng tăng cho thấy hiệu quả của các chính sách và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực này.

Có thể thấy, tái chế và tái sử dụng chất thải không chỉ dừng lại ở giải pháp kỹ thuật, mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Khi chất thải được “tái định nghĩa” thành tài nguyên, một ngành công nghiệp mới – ngành công nghiệp môi trường được hình thành, tạo ra việc làm, thu hút đầu tư và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Quan trọng hơn, mô hình kinh tế tuần hoàn giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường. Khi phụ thuộc vào nguyên liệu tái chế, doanh nghiệp sẽ giảm rủi ro về giá nguyên liệu đầu vào, đồng thời gia tăng tính linh hoạt trong sản xuất.