Kỳ 2: Nguồn lực nào để Hà Nội bứt phá trong chu kỳ phát triển mới?

>>> Kỳ 1: Những đại công trường "tái thiết" Thủ đô

Thể chế khai thông, phá bế tắc dự án hạ tầng vướng mắc hàng thập kỷ

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, "điểm nghẽn" lớn nhất của các dự án hạ tầng, đô thị tại Hà Nội không nằm ở kỹ thuật, mà ở thể chế và tổ chức thực hiện. Những cái tên như Vành đai 1, Vành đai 2,5 từng kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ, trở thành biểu tượng của sự trì trệ.

Các dự án được đẩy nhanh tiến độ nhờ sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo thành phố qua các đợt thị sát thực địa. (Ảnh: Tạ Hải)

Bước ngoặt xuất hiện khi Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô được ban hành, cùng Luật Thủ đô (sửa đổi), Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được thông qua, tạo "bộ khung" thể chế đồng bộ. Đây là nền tảng quan trọng giúp Hà Nội tháo gỡ các điểm nghẽn lớn như ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, úng ngập, ô nhiễm môi trường.

Từ đây, những dự án "đắp chiếu" nhiều năm bắt đầu chuyển động. Có thể kể đến như tuyến Vành đai 2,5 đoạn Đầm Hồng - QL1A sau nhiều năm "ì ạch" đã tăng tốc và hoàn thành thông xe kỹ thuật chỉ trong hơn 5 tháng.

Anh Nguyễn Văn Huyên, một tài xế công nghệ chia sẻ: "Trước đây qua đoạn này giờ cao điểm là một lần "đánh cược" với thời gian. Có hôm mất cả tiếng đồng hồ. Giờ đường thông thoáng hơn hẳn, chạy xe cũng thuận lợi hơn".

Còn ông Đào Xuân Dũng, người dân khu vực Trịnh Đình Cửu chia sẻ: "Có nằm mơ cũng không nghĩ tuyến đường "đắp chiếu" nhiều năm nay lại rộng thênh thang như bây giờ. Trước đây máy móc nằm ngổn ngang như đống sắt vụn, giờ cảnh quan thay đổi hoàn toàn".

Chia sẻ về thời điểm "căng mình" vì tiến độ, ông Đặng Sỹ Mạnh, Chỉ huy trưởng công trường thuộc nhà đầu tư Hoàng Hà nhớ lại: "Để đảm bảo tiến độ, chúng tôi tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp, làm xuyên ngày đêm. Áp lực lớn nhất là tiến độ thông xe, có những đêm sau khi thảm nhựa phải mở đường cho người dân đi, hỏng lại làm lại từ đầu".

Còn tại tuyến Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, những khu vực từng là "điểm nghẽn" mặt bằng nay đã được giải tỏa, tạo điều kiện để máy móc vào làm việc liên tục.

Theo ông Lê Bá Lương, Phó chỉ huy công trường gói thầu đường Vành đai 1, hiện đơn vị đang huy động tối đa máy móc, thiết bị và hàng trăm nhân lực chia làm 4 mũi thi công để triển khai đồng loạt các hạng mục trên toàn tuyến từ Hoàng Cầu đến Voi Phục.

"Với tiến độ hiện tại, nhà thầu đặt mục tiêu đến cuối tháng 6, sẽ hoàn thành và thông xe kỹ thuật phần tuyến bên trái.

Sau đó, các đơn vị sẽ chuyển sang thi công phía bên phải tuyến đường. Hiện tổng khối lượng thi công của dự án ước đạt khoảng trên 40%.

Dù còn nhiều khó khăn, nhà thầu khẳng định sẽ tiếp tục tập trung nguồn lực, bám sát tiến độ, quyết tâm hoàn thành toàn bộ dự án vào cuối năm theo kế hoạch đề ra", ông Lê Bá Lương khẳng định.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Phan Trường Thành, Trưởng phòng Tài chính Đầu tư (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, các tuyến vành đai không chỉ đơn thuần là những con đường mới, mà đóng vai trò như "xương sống" trong mạng lưới giao thông đô thị.

Trước đây, do thiếu các tuyến kết nối vòng, giao thông Hà Nội thường xuyên quá tải. Khi Vành đai 1 và 2,5 hoàn thiện, lưu lượng sẽ được chia sẻ, giảm áp lực nội đô, đồng thời thúc đẩy giãn dân và phát triển đô thị mới.

Theo ông Thành, tiến độ các dự án được đẩy nhanh nhờ sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo thành phố qua các đợt thị sát thực địa, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, tổ chức lại thi công, tạo động lực cho các nhà thầu tăng tốc.

Loạt dự án chống ngập "cán đích" trước mùa mưa

Không chỉ với hạ tầng giao thông, nhờ những quyết sách đúng đắn, Hà Nội tăng tốc triển khai nhiều dự án cấp, thoát nước, chống ngập úng đô thị gây nhức nhối nhiều năm qua.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, công tác xử lý "điểm nghẽn" úng ngập đang được triển khai đồng bộ từ duy tu hệ thống thoát nước đến đẩy nhanh các dự án khẩn cấp. Thành phố đã phê duyệt nhiều dự án cấp bách, với tổng vốn hàng chục nghìn tỷ đồng, đồng thời tổ chức kiểm tra hiện trường, tháo gỡ vướng mắc, đôn đốc tiến độ liên tục.

Các dự án ngắn hạn đang được triển khai với hàng chục mũi thi công, tập trung hoàn thành các hạng mục chính trước mùa mưa 2026. Nhiều công trình như kênh Thụy Phương, hạ lưu sông Kim Ngưu, các hồ điều hòa và trạm bơm đã đạt khối lượng đáng kể, từng bước nâng cao năng lực tiêu thoát nước.

Nhiều dự án chống ngập khẩn cấp "cán đích" đúng tiến độ. (Ảnh: Kim Thoa)

Riêng các dự án chống ngập khẩn cấp, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm quản lý hạ tầng kỹ thuật TP Hà Nội cho biết, sau khi được giao nhiệm vụ triển khai 3 dự án chống ngập theo lệnh khẩn cấp, chủ đầu tư và các nhà thầu đã huy động tối đa nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công "3 ca, 4 kíp" xuyên lễ, quyết liệt đẩy nhanh tiến độ. Dù gặp nhiều khó khăn như mặt bằng phân tán, vật tư khan hiếm, giá nhiên liệu biến động, các đơn vị vẫn chủ động tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm tiến độ đề ra.

Sau 75 ngày đêm thi công, đến cuối tháng 4/2026, 36/40 hạng mục đã cơ bản hoàn thành, đạt khoảng 95% khối lượng, đủ điều kiện vận hành thử các trạm bơm và hệ thống tiêu thoát nước. Các hạng mục còn lại đang được gấp rút hoàn thiện, phấn đấu hoàn thành toàn bộ dự án trước 15/5/2026 để kịp phục vụ chống úng ngập mùa mưa.

Theo ông Hưng, tiến độ đạt được là nhờ sự chỉ đạo sát sao của thành phố và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan.

Theo ông Trương Hải Long, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, với sự nỗ lực của các đơn vị, các dự án chống ngập khẩn cấp đã cơ bản bảo đảm tiến độ đề ra. Các nhà thầu đã huy động tối đa nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công liên tục, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, qua đó hoàn thành phần lớn hạng mục, sẵn sàng vận hành phục vụ chống úng ngập trước mùa mưa.

"Kích hoạt" nguồn vốn quy mô lớn

Nếu thể chế là "chìa khóa", thì nguồn lực tài chính chính là "nhiên liệu" để vận hành cỗ máy. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng lớn, Hà Nội đang chuyển từ phụ thuộc ngân sách sang huy động đa nguồn lực linh hoạt, bền vững hơn.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho biết: Năm 2026 đánh dấu một giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ của Hà Nội khi quy mô vốn đầu tư công được đẩy lên mức kỷ lục, gắn với hàng loạt dự án trọng điểm trải rộng trên toàn thành phố.

Tổng kế hoạch vốn hiện đạt khoảng 156.000 tỷ đồng, cao hơn gần 1,5 lần so với năm trước. Tuy nhiên, quy mô nguồn lực càng lớn cũng đồng nghĩa với áp lực ngày càng gia tăng đối với năng lực tổ chức thực hiện và tốc độ giải ngân.

Hiện tại, thành phố đặt mục tiêu hoàn tất 100% kế hoạch giải ngân trước ngày 30/9/2026 trong bối cảnh nhiều dự án vẫn vướng mắc ở khâu giải phóng mặt bằng và tiến độ thi công. Khoảng cách giữa kế hoạch và thực tế vì vậy đang trở thành bài toán lớn cần sớm được tháo gỡ.

Nguồn lực tài chính được Hà Nội huy động mạnh mẽ, tạo “đòn bẩy” thúc đẩy loạt dự án hạ tầng, kiến tạo diện mạo đô thị hiện đại. (Ảnh: Kim Thoa)

Trước yêu cầu đó, Hà Nội đang chủ động làm mới khung thể chế và công cụ điều hành. Sở Tài chính và thành phố đang đề xuất và triển khai nhiều cơ chế linh hoạt được đưa vào vận hành, như cho phép khai thác tài sản công để góp vốn, mở rộng hợp tác công - tư (PPP), hay điều chỉnh hệ thống đơn giá, định mức theo sát biến động thị trường. Việc gia tăng quyền chủ động cho các đơn vị đi kèm với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn.

Tạo động lực phát triển bền vững

Ở góc nhìn rộng hơn, chuyên gia Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) cho rằng, Hà Nội đang đứng trước thời điểm bản lề: Tái cấu trúc không gian đô thị, mở rộng cơ hội kinh tế - tài chính và định vị tầm vóc toàn cầu.

Trong bối cảnh hàng loạt "đại công trường" đồng loạt triển khai với quy mô lớn, Hà Nội đang bước vào một chu kỳ phát triển đặc biệt, nơi hạ tầng, quy hoạch và cơ chế huy động nguồn lực cùng lúc được định hình lại.

"Đây không chỉ là sự gia tăng về tốc độ xây dựng, mà phản ánh một quá trình tái cấu trúc sâu sắc mô hình phát triển đô thị, mở ra cơ hội bứt phá về kinh tế - tài chính, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về tầm nhìn chiến lược và năng lực quản trị", ông Huy nhấn mạnh.

Về bài toán nguồn lực ông Huy cho rằng, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách hạn chế, Hà Nội cần chuyển từ tư duy "dựa vào ngân sách" sang xây dựng hệ sinh thái tài chính đô thị đa tầng, linh hoạt và minh bạch.

Theo ông Huy, giải pháp mang tính đột phá là khai thác giá trị đất gắn với hạ tầng. Việc giải phóng mặt bằng theo các trục lớn, sau đó đấu giá và phát triển đô thị hai bên tuyến, sẽ giúp tạo nguồn thu lớn, tái đầu tư cho hạ tầng, thu hút dòng vốn trong và ngoài nước. Đây là cơ chế "tự tài trợ phát triển" đã được chứng minh hiệu quả tại nhiều đô thị.

Bên cạnh đó, trái phiếu đô thị cần được phát triển như một kênh huy động vốn dài hạn. Việc phát hành trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế, gắn với các dự án cụ thể, sẽ giúp đa dạng hóa nguồn lực.

Các chuyên gia nhận định, việc đa dạng hóa nguồn vốn và tăng tính linh hoạt trong huy động tài chính đang giúp Hà Nội chủ động hơn trong triển khai các dự án lớn, tạo động lực tăng trưởng bền vững. (Ảnh: Kim Thoa)

Song song đó, Hà Nội cần tận dụng tín dụng xanh và các nguồn tài chính quốc tế, đặc biệt cho các dự án giao thông công cộng và hạ tầng bền vững. Đồng thời, việc thu hút nhà đầu tư chiến lược có năng lực vận hành và tầm nhìn dài hạn sẽ giúp nâng cao hiệu quả khai thác dự án.

"Tất cả các giải pháp này chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm với cải cách thể chế: minh bạch, ổn định và nâng cao năng lực quản lý. Đây là nền tảng tạo dựng niềm tin - yếu tố then chốt trong huy động vốn quy mô lớn", ông Huy nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng: "Không thể chỉ trông chờ vào ngân sách. Phải huy động tổng hợp các nguồn lực xã hội, trong đó khu vực tư nhân giữ vai trò then chốt.

Nhà nước cần tập trung đầu tư hạ tầng khung, còn doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp biến vốn thành công trình".

Theo ông Chính, nguồn lực xã hội không chỉ đến từ doanh nghiệp trong nước mà còn bao gồm vốn đầu tư nước ngoài, song cốt lõi vẫn là phát huy nội lực của nền kinh tế.

Muốn vậy, thể chế phải đủ thông thoáng, minh bạch để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

"Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn xã hội được khơi thông, doanh nghiệp sẽ là lực lượng trực tiếp chuyển hóa nguồn lực thành các công trình, tạo động lực phát triển đô thị bền vững", ông Chính phân tích.