Kỳ bầu cử của đổi mới và sức nặng từ mỗi lá phiếu

Một trong những sự kiện trọng đại của đất nước trong năm 2026 là cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa 16 và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, VietNamNet có cuộc phỏng vấn bà Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu - Phó chánh văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng bầu cử quốc gia xoay quanh cuộc bầu cử này.

Nhiều đổi mới đáng chú ý

Là người trực tiếp tham gia công tác chuẩn bị bầu cử của Hội đồng Bầu cử quốc gia, bà có thể khái quát những điểm mới đáng chú ý trong kỳ bầu cử lần này?

Kỳ bầu cử lần này có khá nhiều điểm mới so với các nhiệm kỳ trước. Điểm mới đầu tiên là ngày bầu cử diễn ra vào Chủ nhật 15/3, sớm 2 tháng so với các khóa trước.

Bà Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu - Phó chánh văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng bầu cử quốc gia. Ảnh: Phạm Thắng

Dự kiến ngày 22/3 sẽ công bố kết quả bầu cử và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa 16 sẽ diễn ra vào ngày 6/4 để làm công tác nhân sự cùng với nội dung về xây dựng pháp luật. Điều này cho thấy kỳ họp Quốc hội khóa mới diễn ra ngay sau khi công bố kết quả bầu cử chỉ nửa tháng thay vì gần 2 tháng như nhiệm kỳ trước.

Một điểm mới nổi bật và rất đáng chú ý nữa trong kỳ bầu cử lần này là việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong công tác bầu cử. Cụ thể là sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID để lập, cập nhật và quản lý danh sách cử tri. Cách làm này giúp việc quản lý danh sách cử tri chính xác, thống nhất, hạn chế tối đa tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót cử tri.

Thông qua ứng dụng VNeID, cử tri có thể dễ dàng tra cứu khu vực bỏ phiếu, phạm vi tham gia bầu cử cũng như tiếp cận danh sách và thông tin về người ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp trên phạm vi toàn quốc.

Đặc biệt, bên cạnh hình thức đề nghị cấp Giấy chứng nhận để đi bỏ phiếu ở nơi khác bằng bản giấy như trước đây, cử tri còn có thể đề nghị cấp Giấy chứng nhận điện tử trực tiếp trên VNeID, không phải đến UBND cấp xã nơi mình có tên trong danh sách cử tri, qua đó tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Điểm đáng chú ý nữa là luật mới đã mở rộng, đa dạng hóa các hình thức vận động bầu cử. Theo đó, đối với hội nghị tiếp xúc cử tri, ngoài hình thức trực tiếp như trước đây còn có thể tổ chức theo hình thức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến.

Quy định này góp phần tăng cường tính linh hoạt, mở rộng kênh tiếp cận giữa người ứng cử với cử tri, nâng cao hiệu quả tương tác, đồng thời bảo đảm công tác vận động bầu cử được triển khai thông suốt trong trường hợp xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc các tình huống đột xuất trong thời gian bầu cử.

Hội đồng bầu cử quốc gia vừa ký ban hành Nghị quyết danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH khóa 16 theo từng đơn vị bầu cử trong cả nước. Bà có thể cho biết cơ cấu, thành phần của người ứng cử ĐBQH lần này có gì khác so với khóa 15?

Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, so với nhiệm kỳ trước thì cơ cấu, thành phần người được giới thiệu ứng cử ĐBQH có một số điều chỉnh cho phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy vừa qua. Cụ thể, số lượng đại biểu ở các cơ quan Trung ương cũng như số lượng đại biểu chuyên trách ở Trung ương tăng khoảng 10 người, từ 207 lên 217 và giảm tương ứng như vậy ở địa phương, từ 293 xuống 283. Cơ cấu dành cho khối Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng giảm.

Đối với địa phương, số lãnh đạo chủ chốt ở các tỉnh, thành phố kiêm trưởng đoàn ĐBQH giảm từ 63 xuống 34 đại biểu, phù hợp với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Đáng chú ý là cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu (nhiệm kỳ trước tương ứng là 6 và 7).

Cơ cấu ĐBQH lần này cũng bổ sung tỷ lệ hợp lý số đại biểu đại diện cho đội ngũ nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ. Việc này góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người ứng cử được thực hiện theo quy trình hiệp thương nhiều bước, chặt chẽ và dân chủ.

Do đó, có thể khẳng định, việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND được thực hiện rất chặt chẽ, trên cơ sở thống nhất cao giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp nhân dân.

Nhiều ứng viên trẻ tuổi, phần lớn có trình độ trên đại học

Nhưng Tổng Bí thư Tô Lâm cũng lưu ý: “Chúng ta phấn đấu bầu đủ số lượng, cơ cấu đại biểu, nhưng chất lượng đại biểu phải được đặt lên hàng đầu”...

Ngay từ đầu, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử là chất lượng đại biểu. Việc sàng lọc, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ, thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, nhằm lựa chọn được những người thực sự tiêu biểu, có uy tín, năng lực và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là bảo đảm đủ số lượng, đúng cơ cấu nhưng chất lượng đại biểu phải là yếu tố quyết định.

Cùng với đó, công tác hiệp thương phải được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm lựa chọn được những người xứng đáng, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.

Các cấp, các ngành cần tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi công dân đủ điều kiện thực hiện đầy đủ quyền ứng cử, quyền bầu cử theo đúng quy định của luật.

Ngoài ra, chất lượng của đại biểu cũng được thể hiện rõ qua các con số cụ thể.

Danh sách 864 người ứng cử ĐBQH khóa 16 tại 182 đơn vị bầu cử trong cả nước cho thấy có 217 hồ sơ do Trung ương đề cử (25,12%), 643 hồ sơ do địa phương đề cử (74,42%) và 4 trường hợp tự ứng cử (0,46%). Có 392 nữ (chiếm 45,37%), 188 người dân tộc thiểu số (21,76%) và 65 người ngoài Đảng (7,52%).

Trong các ứng viên có 17 người từng ứng cử (1,97%), 235 người tái ứng cử (27,20%) và 612 người ứng cử lần đầu (70,83%).

Cơ cấu độ tuổi cho thấy có rất nhiều ứng viên trẻ tuổi, phần lớn là người có trình độ trên đại học. Cụ thể, có 187 người dưới 40 tuổi (21,64%), 384 người từ 40 đến 50 tuổi (44,44%), 259 người trên 50 đến 60 tuổi (29,98%), 26 người trên 60 đến 65 tuổi (3,01%) và 8 người trên 65 tuổi (0,93%).

Trong 864 ứng viên, 593 người có trình độ trên đại học (68,63%), 261 người trình độ đại học (30,21%) và 10 người dưới đại học (1,16%).

Bên cạnh đó, trong cơ cấu ĐBQH khóa mới cũng tăng tỷ lệ ĐBQH chuyên trách, đảm bảo ít nhất 40%; nâng cao tỷ lệ ĐBQH là nhà khoa học từ 3-5% trong tổng số đại biểu để bảo đảm chuyên môn hóa cao, tính chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội.

Sức nặng của mỗi lá phiếu

Việc tiếp nhận và xử lý đơn thư tố cáo trong quá trình tiếp nhận, thẩm định hồ sơ các ứng cử viên cũng như việc giám sát, kiểm tra công tác bầu cử được tiến hành như thế nào, thưa bà?

Hội đồng Bầu cử quốc gia đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị tổ chức tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo về nhân sự ứng cử, công tác bầu cử kịp thời, khách quan, chính xác, khẩn trương giải quyết dứt điểm các vụ việc.

Các địa phương chú trọng tuyên truyền, giải thích kịp thời những vấn đề mà cử tri, công dân quan tâm ngay từ cơ sở.

Đồng thời, Hội đồng đặc biệt coi trọng công tác giám sát, kiểm tra bầu cử nhằm bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra đúng pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch và an toàn.

Hội đồng đã và đang phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức 16 đoàn giám sát, kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp tại TP Cần Thơ ngày 1/2. Ảnh: VGP

Hoạt động giám sát, kiểm tra được triển khai theo 3 đợt, bao quát toàn bộ quá trình chuẩn bị và tổ chức bầu cử. Cụ thể, đợt 1 gồm 6 đoàn, giám sát tại 13 địa phương, thực hiện từ ngày 5-13/1; đợt 2 gồm 5 đoàn, giám sát tại 11 địa phương từ ngày 4-10/2; đợt 3 gồm 5 đoàn, giám sát tại 10 địa phương từ ngày 2-10/3, tập trung vào giai đoạn cao điểm trước ngày bầu cử.

Đến thời điểm hiện nay, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã hoàn thành giám sát, kiểm tra đợt 1 và kết thúc giám sát, kiểm tra đợt 2, với tổng số 24 tỉnh, thành phố đã được giám sát, kiểm tra.

Qua giám sát, kiểm tra đến thời điểm này chưa ghi nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị liên quan đến công tác bầu cử và người ứng cử tại các địa phương đã được giám sát.

Để mỗi lá phiếu của cử tri thể hiện được hết quyền năng của mình, bầu ra được những ĐBQH xứng đáng nhất, những vấn đề cần lưu ý trong cuộc bầu cử lần này là gì?

Theo tôi, trước hết mỗi cử tri cần nhận thức được rằng tham gia bầu cử là dịp để cử tri phát huy đầy đủ quyền làm chủ của công dân, trực tiếp lựa chọn những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân trong Quốc hội và HĐND các cấp.

Mỗi lá phiếu không chỉ thể hiện quyền lợi của cử tri mà còn là trách nhiệm chính trị quan trọng, khẳng định vai trò trung tâm của nhân dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Vì vậy, mỗi cử tri cần phát huy hết quyền năng của mình qua mỗi lá phiếu.

Trên tinh thần đó, Hội đồng Bầu cử quốc gia xác định công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cử tri là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Hội đồng đã chỉ đạo các cơ quan, tổ chức liên quan tăng cường tuyên truyền để cử tri hiểu đầy đủ quyền và nghĩa vụ bầu cử của mình; chủ động tìm hiểu thông tin về cuộc bầu cử, về danh sách, tiểu sử, chương trình hành động của những người ứng cử tại địa phương, qua đó vận động cử tri tham gia bầu cử với tinh thần trách nhiệm cao, lựa chọn đúng những người đủ đức, đủ tài, có uy tín và năng lực.

Hội nghị hiệp thương lần thứ 3 bầu cử ĐBQH khóa 16. Ảnh: Quang Vinh

Cùng với đó, Hội đồng thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc việc tổ chức thực hiện toàn bộ các khâu trong quy trình bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm chặt chẽ, công khai, minh bạch và dân chủ. Từ các bước hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, đến việc tổ chức bỏ phiếu, kiểm phiếu, xác định kết quả bầu cử và xác định người trúng cử đều phải được thực hiện nghiêm túc, chính xác, đúng trình tự, thủ tục luật định, qua đó bảo đảm sự lựa chọn của cử tri được tôn trọng và phản ánh trung thực qua lá phiếu.

Bên cạnh đó, Hội đồng cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, góp phần củng cố niềm tin của cử tri và nhân dân đối với cuộc bầu cử.

Mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu cao vai trò tiên phong, gương mẫu, không chỉ thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ bầu cử của mình mà còn tích cực vận động gia đình, người thân và nhân dân cùng tham gia bầu cử, tạo không khí phấn khởi, đồng thuận xã hội, góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra thành công tốt đẹp.

Qua đó, cử tri lựa chọn được những ĐBQH và đại biểu HĐND thực sự là người đại diện trung thành của nhân dân, nói tiếng nói của dân, lo việc của dân, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, đúng như tinh thần Tổng Bí thư đã nhấn mạnh.

Thu Hằng