Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI: Xây dựng bộ máy, hoàn thiện thể chế, quyết tâm hành động

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 ngày 15-3-2026 vừa qua đã thành công rất tốt đẹp. Điểm nổi bật nhất của cuộc bầu cử lần này là sự tham gia đông đảo, trách nhiệm và đầy niềm tin của cử tri cả nước. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 99,70% - mức cao nhất từng được ghi nhận.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước, đại biểu Quốc hội khóa XV tham gia Chương trình tại trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Đặc biệt, không có đơn vị bầu cử nào phải bầu lại; 500 đại biểu Quốc hội đã được bầu đủ, đồng thời HĐND cấp tỉnh và cấp xã trong cả nước cũng được bầu đủ theo quy định. Những con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả tổ chức, mà sâu xa hơn là phản ánh niềm tin chính trị, ý thức công dân và tinh thần làm chủ của nhân dân đối với Nhà nước và chế độ.

Hôm nay, ngày 6-4 là một ngày đặc biệt, ngày kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới khai mạc, mở ra dấu mốc quan trọng cho nhiệm kỳ mới. Đây không chỉ là kỳ họp kiện toàn tổ chức bộ máy, nhân sự cấp cao của Nhà nước, mà còn định hình những quyết sách lớn về lập pháp và phát triển kinh tế - xã hội trong 5 năm tới.

Kỳ họp lần này chia làm 2 đợt, đợt 1 từ hôm nay đến hết ngày 12-4, đợt 2 từ ngày 20 đến 25-4. Quốc hội sẽ dành khoảng 2,5 ngày cho công tác nhân sự; xem xét 8 dự án luật, 1 nghị quyết và 5 nhóm nội dung lớn về kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách. Đặc biệt, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được xem xét thông qua ngay trong đợt 1 của kỳ họp này, được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội với những cơ chế đặc thù, vượt trội.

Để cùng phân tích sâu hơn về những nội dung trọng tâm, cũng như kỳ vọng chính sách từ Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, với chủ đề: “Xây dựng bộ máy, hoàn thiện thể chế, quyết tâm hành động”, Chương trình thời sự đặc biệt hôm nay có sự tham gia trao đổi trực tiếp tại trường quay S1 của GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước - chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu, tham gia hoạch định chính sách và cũng là đại biểu Quốc hội hai khóa liên tiếp.

Ngoài ra, chương trình còn có sự kết nối trực tiếp với điểm cầu tại Nhà Quốc hội với khách mời là ông Nguyễn Ngọc Việt, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội.

Kỳ họp thứ nhất đặt nền tảng cho cả nhiệm kỳ

Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI hôm nay chính thức khai mạc là dấu mốc mở đầu cho một nhiệm kỳ mới của Quốc hội và cũng là kỳ họp mang tính định hướng cho toàn bộ hoạt động của Quốc hội trong 5 năm tới, đặt nền móng cho tiếp tục đổi mới thể chế, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát, xem xét và quyết định các vấn đề quan trọng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Trao đổi tại chương trình, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước, đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội không chỉ kiện toàn bộ máy lãnh đạo Nhà nước mà còn thể chế hóa các định hướng lớn từ Đại hội Đảng, xác lập nền tảng pháp lý cho phát triển đất nước trong 5 năm tới.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước, đại biểu Quốc hội khóa XV. Ảnh: Phạm Hùng

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Quốc hội là cơ quan lập pháp có nhiệm vụ quan trọng trong việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng thành hệ thống pháp luật, bảo đảm phù hợp với tâm tư, nguyện vọng và ý chí của nhân dân. Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI có ý nghĩa đặc biệt khi triển khai thể chế hóa những định hướng lớn từ Đại hội XIV của Đảng.

Tại kỳ họp này, Quốc hội quyết định việc hình thành bộ máy lãnh đạo cao nhất của Nhà nước, bảo đảm sự phân công của Đảng được cụ thể hóa và đi vào thực tiễn. Đồng thời, các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong 5 năm tới cũng được xác lập thành nghị quyết, tạo cơ sở pháp lý cho quá trình tổ chức thực hiện.

"Chương trình xây dựng luật và định hướng lập pháp của cả nhiệm kỳ cũng sẽ được thông qua ngay từ kỳ họp đầu tiên. Vì vậy, kỳ họp thứ nhất không chỉ mang tính khởi đầu mà còn đặt nền tảng, định hướng và tạo “đường ray” cho toàn bộ hoạt động của Quốc hội và sự vận hành của đất nước trong nhiệm kỳ", GS.TS Hoàng Văn Cường nói.

Kỳ họp "kiến tạo", xác lập các định hướng phát triển cho giai đoạn mới

Kỷ nguyên phát triển mới thực sự bắt đầu trên nền của bộ máy đủ mạnh, thể chế đủ thông suốt, kỷ cương đủ nghiêm và quyết tâm hành động đủ lớn. Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vừa có tính phát lệnh, vừa có tính kiến tạo.

Trao đổi về vấn đề này, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, kỳ họp thứ nhất chính là điểm khởi đầu cho toàn bộ hoạt động của nhiệm kỳ, nơi định hình các quyết sách lớn. Quan trọng hơn, kỳ họp này cần thể hiện đầy đủ tinh thần của một bộ máy mới - năng động, hiệu quả và có khả năng thích ứng với xu thế phát triển của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo.

GS.TS Hoàng Văn Cường trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, trong bối cảnh hiện nay, việc thiết kế và vận hành một bộ máy đủ mạnh, đủ linh hoạt có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu bứt phá phát triển đất nước. Không chỉ Quốc hội, mà toàn bộ hệ thống - từ Chính phủ đến các cơ quan liên quan - đều phải được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, với các nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể được thể chế hóa trong các nghị quyết.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, việc tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử đạt tới 99,7% cùng với cơ cấu gần 500 đại biểu Quốc hội cho thấy niềm tin rất lớn của nhân dân. Chính niềm tin ấy, cùng với sự khởi đầu bài bản, sẽ là nền tảng quan trọng để Quốc hội và cả hệ thống chính trị hoàn thành tốt các mục tiêu đã đề ra.

Đổi mới tư duy lập pháp ngay từ kỳ họp đầu nhiệm kỳ

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, yêu cầu trọng tâm của kỳ họp thứ nhất là thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, định hướng lớn của Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, qua đó tạo nền tảng cho cả nhiệm kỳ phát triển.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, nội dung quan trọng hàng đầu là công tác cán bộ. Đây không chỉ là việc kiện toàn tổ chức bộ máy mà còn là quá trình lựa chọn, sàng lọc để bảo đảm tính kế thừa và phát triển. Bộ máy cần hội tụ những nhân tố vừa có kinh nghiệm, am hiểu thực tiễn, đóng vai trò “cầu nối” kế tục thành quả của các giai đoạn trước, vừa có những nhân tố mới, tạo động lực đổi mới, bứt phá.

GS.TS Hoàng Văn Cường. Ảnh: Phạm Hùng

Bên cạnh đó, kỳ họp thứ nhất cần xác lập các mục tiêu phát triển mang tính thách thức cho giai đoạn 5 năm tới. Trong đó, yêu cầu đặt ra là duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế - xã hội ở mức cao, đồng thời giải quyết hài hòa các cân đối lớn của nền kinh tế.

Đặc biệt, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh phương châm xuyên suốt là “phát triển để ổn định” và “ổn định là điều kiện để phát triển”. Đây không chỉ là định hướng mà còn là nguyên tắc điều hành cần được thể chế hóa thành các chính sách cụ thể, khả thi.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp ngay từ đầu nhiệm kỳ.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, các công cụ pháp lý, định hướng luật pháp không thể chậm trễ mà phải được đưa ra ngay trong kỳ họp đầu tiên. Những vấn đề cấp thiết, quan trọng cần được xem xét, quyết định kịp thời, thay vì chờ đợi các kỳ họp sau. Điều này thể hiện tinh thần chủ động, hành động sớm để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dẫn chứng việc dự kiến thông qua ngay các đạo luật quan trọng như Luật Thủ đô (sửa đổi) là minh chứng rõ nét cho tinh thần này, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, việc ban hành sớm các chính sách lớn không chỉ tạo hành lang pháp lý mà còn mở đường cho các địa phương, đặc biệt là Hà Nội, triển khai các nhiệm vụ ngay từ đầu nhiệm kỳ.

GS.TS Hoàng Văn Cường cũng khẳng định, kỳ họp thứ nhất không chỉ mang ý nghĩa khởi đầu về mặt tổ chức mà còn định hình phong cách làm việc của Quốc hội và bộ máy nhà nước trong cả nhiệm kỳ. Đó là tinh thần đổi mới, năng động, sáng tạo và quyết liệt trong hành động. Nếu thực hiện tốt ngay từ đầu, đây sẽ là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan lập pháp, hành pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Công tác nhân sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng tại kỳ họp thứ nhất

Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội sẽ thực hiện bầu, phê chuẩn số lượng lớn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Quốc hội sẽ bầu Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bầu Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Tổng Kiểm toán nhà nước.

Quốc hội cũng phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm đối với các chức danh, như: Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, thành viên Chính phủ cùng một số chức danh khác thuộc thẩm quyền. Tổng thể số lượng nhân sự được Quốc hội bầu và phê chuẩn tại kỳ họp thứ nhất là 39 chức danh liên quan đến toàn bộ các vị trí lãnh đạo cấp cao của Nhà nước ở Trung ương và bảo đảm kiện toàn đồng bộ các thiết chế theo nhiệm kỳ mới. Đây là một trong những nội dung trọng tâm, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của kỳ họp thứ nhất.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước, đại biểu Quốc hội khóa XV trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Khẳng định công tác nhân sự tại kỳ họp là thông điệp chính trị mạnh mẽ về sự kế thừa, ổn định và phát triển của đất nước trong giai đoạn 2026-2031, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng: Một trong nhiệm vụ quan trọng nhất của kỳ họp thứ nhất đấy chính là bầu ra bộ máy cao nhất của Nhà nước, đó là 39 vị trí chủ chốt, quan trọng nhất trong bộ máy của Nhà nước. "Việc quyết định chọn ra được những người như thế nào, năng động sáng tạo, năng lực ra sao, bộ máy đó được tổ chức tinh gọn như thế nào, hiệu lực, hiệu quả như thế nào, chính là quyết định ở kỳ họp thứ nhất này", GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết.

Trao đổi sâu hơn về vấn đề này, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng: Thứ nhất, cán bộ chính là nhân tố cốt lõi quyết định sự thành công trong thực hiện các nhiệm vụ. Thứ hai, khi làm tốt công tác cán bộ, quyết định được bộ máy với đội ngũ những nhà lãnh đạo có năng lực, sẽ tạo được niềm tin trong nhân dân và bạn bè quốc tế, từ đó, sẽ được huy động được các nguồn lực để phát triển đất nước.

"Do đó, yếu tố cán bộ và con người sẽ là then chốt quyết định việc huy động nguồn lực phát triển của đất nước, đặc biệt là huy động được toàn bộ sức mạnh của cả hệ thống chính trị khi vận hành bộ máy những năm tới", GS.TS Hoàng Văn Cường nêu quan điểm.

Quốc hội số - tiền đề để đại biểu thực hiện tốt hơn chức năng lập pháp

Kỳ họp lần này đổi mới mạnh mẽ phương thức và cách tổ chức. Kỳ họp diễn ra sớm 3 tháng so với thông lệ các nhiệm kỳ trước, tổ chức linh hoạt 2 đợt và đặc biệt sẽ ứng dụng công nghệ số trong biểu quyết, thảo luận.

Trao đổi về vấn đề này, GS.TS Hoàng Văn Cường khẳng định, có thể nhìn thấy rất rõ những bước đi, từ công tác bầu cử cho đến chương trình hành động của đại biểu Quốc hội đều thể hiện sự thay đổi lớn.

GS.TS Hoàng Văn Cường trao đổi tại Chương trình thời sự trực tiếp sáng 6-4. Ảnh: Phạm Hùng

GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết, thông thường trước đây, sau Đại hội Đảng, Quốc hội khóa cũ sẽ họp kỳ cuối để bầu ra bộ máy các cơ quan quyền lực nhà nước, thường diễn ra vào khoảng tháng 3, tháng 4. Sau đó đến tháng 5 mới tiến hành bầu cử Quốc hội khóa mới, đến tháng 7 kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới sẽ được tổ chức. Ở nhiệm kỳ này, ngay sau Đại hội Đảng, đã tiến hành bầu cử Quốc hội sớm hơn, vào tháng 3, tức là sớm hơn trước đây khoảng 2 tháng. Chính việc triển khai nhanh, hiệu quả như vậy nên ngay trong tháng 4 đã có thể tiến hành kiện toàn bộ máy lãnh đạo, không còn phải tổ chức kỳ họp của Quốc hội khóa cũ như trước.

"Điều đó thể hiện rất rõ tinh thần quyết tâm, quyết liệt theo đúng tinh thần của Đại hội Đảng, tức là không chậm một ngày, không lỡ một tuần, không để trôi qua một tháng. Như vậy có thể thấy, tinh thần đổi mới là rất rõ nét", GS.TS Hoàng Văn Cường nêu quan điểm.

GS.TS Hoàng Văn Cường cũng nhận định, cả nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số trên tất cả lĩnh vực, Quốc hội cũng không nằm ngoài xu thế này. Ngay từ đầu nhiệm kỳ đã định hướng xây dựng Quốc hội số, và tại kỳ họp này, có thể thấy rõ việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của Quốc hội. Những yếu tố này sẽ tạo tiền đề để các đại biểu Quốc hội thực hiện tốt hơn chức năng lập pháp, rà soát chính sách, đưa ra ý kiến một cách hiệu quả, toàn diện hơn, đồng thời hạn chế được những bất cập như mâu thuẫn, chồng chéo trong các quy định của pháp luật nếu chỉ làm việc theo phương thức thủ công.

"Từ những tiền đề đó, tôi cho rằng đây không chỉ là những bước đi mang tính kỹ thuật, mà còn là biểu hiện rõ nét của quyết tâm và ý chí trong việc xây dựng khuôn khổ pháp luật, định hình các định hướng pháp lý. Chính khuôn khổ này sẽ tạo nền tảng cho hoạt động của Quốc hội trong suốt nhiệm kỳ, cũng như cho việc tổ chức thực thi pháp luật trong thời gian tới", GS.TS Hoàng Văn Cường nhận định.

Xác lập nền tảng điều hành kinh tế - xã hội

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, ngoài nhiệm vụ quan trọng là bầu ra bộ máy quản lý Nhà nước, kỳ họp sẽ đưa ra các chỉ tiêu, mục tiêu về phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong 5 năm tới. Từ mục tiêu này, Chính phủ, các cơ quan xây dựng chương trình hành động, kế hoạch thực hiện các mục tiêu về kinh tế - xã hội mà Quốc hội sẽ thông qua tại kỳ họp này.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển bứt phá, đặc biệt là mục tiêu phát triển hai con số. Do đó, Nghị quyết của Quốc hội về mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội sẽ phải chỉ ra đạt hai con số ở những phương diện nào. Không phải chỉ tốc độ tăng trưởng, mà hàng loạt các chỉ tiêu kinh tế - xã hội khác đi kèm để thể hiện sự phát triển đồng bộ.

Bên cạnh đó là những yếu tố quan trọng như kế hoạch về tài chính, ngân sách, đầu tư công..., làm thế nào để cân đối được toàn bộ hoạt động về tài chính quốc gia, ổn định, lành mạnh và an toàn; đáp ứng được các mục tiêu phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội.

Như vậy, những cân đối về mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cũng phải được thể hiện ngay trong Nghị quyết tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Đó là đề ra các chỉ tiêu cao nhưng phải có tính khả thi, khoa học và toàn diện. Từ đó, mới bảo đảm mục tiêu thực hiện thành công. Chính vì vậy, kỳ họp thứ nhất sẽ đặt đường ray, nền tảng cho định hướng phát triển của cả đất nước trong nhiệm kỳ tới.

Trách nhiệm lớn lao

Tham dự kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, ông Nguyễn Ngọc Việt, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội nhấn mạnh, trách nhiệm trước cử tri, vai trò hoàn thiện thể chế và quyết tâm thực hiện sứ mệnh phát triển đất nước trong nhiệm kỳ mới.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, việc tham dự kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI là niềm vinh dự lớn, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm nặng nề trước cử tri và nhân dân Thủ đô. Kỳ họp diễn ra ngay sau thành công của Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trong bối cảnh cán bộ, đảng viên và cử tri đặt nhiều kỳ vọng vào công cuộc phát triển đất nước trong thời gian tới.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội. Ảnh: Tuấn Phong

Quốc hội khóa XVI tiếp tục thực hiện các quan điểm đổi mới, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị "về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới". Với trách nhiệm, sứ mệnh của mình, Quốc hội trở thành điểm tựa về thể chế để hiện thực hóa khát vọng phát triển.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho biết, theo báo cáo của Ủy ban Bầu cử quốc gia, 500 đại biểu Quốc hội đã được cử tri cả nước tín nhiệm bầu chọn. Các đại biểu bước vào nhiệm kỳ mới với tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng thực hiện trọng trách trước nhân dân.

Chính sách phải từ "hơi thở" cuộc sống

Tại Nhà Quốc hội, trước phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã trao đổi với ông Nguyễn Ngọc Việt, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội về cảm nhận khi lần đầu được bầu làm đại biểu Quốc hội và tâm thế khi bước vào nhiệm kỳ với nhiều quyết tâm đổi mới, hành động, hiệu quả.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, Quốc hội đang ngày càng đổi mới, thực chất hơn, với việc xác định rõ các chính sách phải xuất phát từ hơi thở cuộc sống. Là cán bộ trưởng thành từ cơ sở, ông Nguyễn Ngọc Việt cho biết, sẽ vận dụng những kiến thức, trải nghiệm thực tiễn để thực hiện tốt nhất vai trò đại biểu Quốc hội, tham gia đóng góp xây dựng thể chế, chính sách sát với thực tiễn.

Trong đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đặc biệt quan tâm đến việc tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy để vận hành thông suốt, nhất là trong bối cảnh đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cùng với đó là hoàn thiện các cơ chế, chính sách hướng đến người dân, như giải quyết các vấn đề liên quan đến giải phóng mặt bằng, bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển của người dân và doanh nghiệp.

Một nội dung quan trọng khác là xây dựng các chính sách nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa, góp phần phục vụ phát triển chung của đất nước.

"Trong kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, dự kiến thông qua 8 dự án luật và 1 nghị quyết, trong đó có dự án Luật Thủ đô, vì vậy, việc đóng góp ý kiến để hoàn thiện các chính sách càng có ý nghĩa quan trọng, bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển", đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nói.

Trao quyền chủ động cho cơ sở, thúc đẩy phát triển từ xã, phường

Chia sẻ với chương trình tại điểm cầu Nhà Quốc hội, với cương vị là Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa, đại biểu Quốc hội khóa XVI Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho Thủ đô tiếp tục nhận được sự quan tâm đặc biệt của Trung ương, thể hiện qua các chủ trương lớn mang tính định hướng chiến lược.

Tại kỳ họp này, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét, thông qua dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), trong đó các quy định của Luật sẽ tạo động lực cho cấp cơ sở xã, phường tại Hà Nội

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đống Đa Nguyễn Ngọc Việt trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tại điểm cầu Nhà Quốc hội. Ảnh:Tuấn Phong

Bộ Chính trị và Trung ương đã ban hành Nghị quyết 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để Quốc hội xem xét, thảo luận và dự kiến thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), tạo nền tảng pháp lý cho các cơ chế, chính sách đặc thù.

Điểm cốt lõi của dự thảo Luật, theo đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, không nằm ở việc trao “đặc quyền” cho Thủ đô, mà là giao “sứ mệnh” phát triển. Thủ đô Hà Nội được xác định là địa bàn đi đầu, đóng vai trò dẫn dắt, thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, từ đó tạo cơ sở thực tiễn để Quốc hội nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng ra các địa phương khác. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý và phát triển, chuyển từ cơ chế xin - cho sang chủ động trao quyền gắn với trách nhiệm.

Đáng chú ý, tinh thần xuyên suốt của Luật Thủ đô (sửa đổi) là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền một cách triệt để và toàn diện. Trung ương không chỉ trao quyền cho thành phố, mà còn đặt ra yêu cầu Hà Nội tiếp tục phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ xuống cấp cơ sở. Điều này mở ra không gian chủ động rất lớn cho chính quyền xã, phường trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Nguyễn Ngọc Việt, với đội ngũ cán bộ cơ sở, đây là nội dung được đặc biệt kỳ vọng. Khi được trao quyền rõ ràng, cụ thể, cấp xã, phường sẽ có điều kiện chủ động quyết định những vấn đề sát với thực tiễn địa bàn, từ quản lý đô thị, phát triển kinh tế đến bảo đảm an sinh xã hội. Việc rút ngắn các tầng nấc trung gian cũng giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, đồng thời tăng tính linh hoạt trong xử lý các vấn đề phát sinh.

Quan trọng hơn, việc phân cấp mạnh mẽ không chỉ dừng ở quản lý hành chính mà còn hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện, lấy người dân làm trung tâm. Các quyết định ở cơ sở sẽ gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm lợi ích thiết thực và hạnh phúc của nhân dân. Đây cũng là thước đo quan trọng đánh giá hiệu quả của quá trình phân cấp, phân quyền.

Từ góc độ thực tiễn, đại biểu Quốc hội khóa XIV Nguyễn Ngọc Việt cũng cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), nếu được thông qua, sẽ tạo động lực mới cho hệ thống chính trị cơ sở tại Hà Nội, góp phần thúc đẩy phát triển đồng bộ, bền vững, đồng thời khẳng định vai trò tiên phong, dẫn dắt của Thủ đô trong tiến trình đổi mới và phát triển của cả nước.

Tạo ra khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển, bứt phá của Thủ đô

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu phải có những cách tiếp cận mới trong xây dựng các quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi) khác với Luật Thủ đô hiện hành.

Trao đổi vấn đề này, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, Thủ đô có vai trò dẫn dắt đối với sự phát triển của cả nước. Điều này thể hiện trên rất nhiều phương diện, trong đó có vấn đề về thể chế. Luật Thủ đô 2024 đã đưa ra nhiều cơ chế vượt trội, thể chế bứt phá. Và chính từ bứt phá đó tạo nên thành công ở Hà Nội.

GS.TS Hoàng Văn Cường trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

“Thủ đô là cả một vùng Thủ đô, có sự liên quan, dẫn dắt, kết nối với nhau, do đó cần phải có một thể chế để phân công, phối hợp, huy động nguồn lực. Hơn nữa, chúng ta đang trong giai đoạn bứt phá, phát triển về khoa học công nghệ, sáng tạo. Trong khi Thủ đô phải đi đầu về đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ... Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này kỳ vọng những tư tưởng mới, yêu cầu mới sẽ được tích hợp để thực sự tạo ra khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển, bứt phá của Thủ đô. Đồng thời, đây cũng là sự thể hiện rất rõ: Trao quyền cho Thủ đô để phát triển, để quyết định sự dẫn dắt của Thủ đô đối với sự phát triển của đất nước", GS.TS Hoàng Văn Cường khẳng định.

Cơ chế, chính sách dành cho Thủ đô phải có tính lan tỏa, dẫn dắt

GS.TS Hoàng Văn Cường trao đổi tại Chương trình thời sự trực tiếp sáng 6-4. Ảnh: Phạm Hùng

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66 và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), dự thảo Luật tập trung phân quyền cho thành phố quyết định theo hướng phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố; đồng thời, bảo đảm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành liên quan và trách nhiệm giải trình của chính quyền Thủ đô trong thực hiện các cơ chế, chính sách, thẩm quyền được giao.

Trao đổi về vấn đề này, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, tinh thần đổi mới của pháp luật hiện nay là luật không quy định quá chi tiết, cụ thể mà quy định theo nguyên tắc, xác định các yêu cầu, đồng thời, trao quyền cho chủ thể thực hiện.

Trước đây, pháp luật thường cụ thể, gần như “cầm tay chỉ việc”, vì vậy, làm giảm tính năng động, sáng tạo. Còn hiện nay, luật đặt ra yêu cầu, việc tổ chức thực hiện để đạt được các yêu cầu đó là của địa phương, của cơ quan thực thi. Chính điều này tạo ra sự năng động và sáng tạo.

Đặc biệt, đối với những địa phương cần có thể chế vượt trội, đặc thù như Thủ đô, yêu cầu về một khuôn khổ pháp lý phù hợp càng trở nên rõ nét. Có thể hình dung, pháp luật giống như một “tấm áo”, phải phù hợp với sự phát triển của “cơ thể”, không thể dùng một “tấm áo chung” cho tất cả.

Trước đây, khi xây dựng luật hoặc nghị quyết riêng cho từng địa phương, chúng ta thường thiết kế chi tiết, tức là “may sẵn một chiếc áo” cho địa phương đó. Ban đầu có thể phù hợp, nhưng chỉ sau một thời gian phát triển, khi điều kiện thay đổi, “cơ thể” thay đổi, “tấm áo” đó không còn phù hợp, buộc phải sửa đổi, bổ sung.

Vì vậy, tinh thần hiện nay là không quy định cụ thể, không “may sẵn chiếc áo”, mà trao quyền, trao công cụ, trao thể chế để địa phương tự xây dựng khuôn khổ phát triển của mình. Nhờ đó, công cụ pháp luật sẽ có tính thích ứng cao, luôn được đổi mới, đồng thời, phát huy được tính sáng tạo, trách nhiệm của cơ quan quản lý, của cán bộ, cũng như huy động được sức mạnh của nhân dân.

Chúng ta cũng thấy rằng, Thủ đô không phải là một địa phương như các tỉnh, thành phố khác, mà là trung tâm đầu não của cả nước. Vì vậy, các cơ chế, chính sách dành cho Thủ đô không chỉ để phát triển một địa phương, mà còn phải có tính lan tỏa, dẫn dắt.

Điều này thể hiện rõ tinh thần: Thủ đô vì cả nước, cả nước vì sự phát triển của Thủ đô. Do đó, thể chế cho Thủ đô không chỉ là câu chuyện riêng của Hà Nội, mà phải huy động được sự tham gia của các địa phương, các cơ quan Trung ương.

Luật Thủ đô vì vậy sẽ quy định rõ vai trò chủ động, sáng tạo, tự quyết của Thủ đô; đồng thời xác định trách nhiệm của các bộ, ngành trong việc tạo điều kiện, kiểm tra, giám sát, định hướng, để sự phát triển năng động đó không đi chệch khỏi mục tiêu chung của cả nước. Đồng thời, phải huy động được các địa phương, đặc biệt là vùng Thủ đô và các địa phương trên cả nước, tham gia vào quá trình phát triển, huy động nguồn lực cho Thủ đô.

Do đó, Luật Thủ đô không chỉ dành riêng cho Thủ đô, mà đúng nghĩa là thể chế cho Thủ đô của cả nước, nhằm dẫn dắt, tạo động lực và đóng vai trò đầu tàu phát triển.

Luật Thủ đô tạo ra sự phát triển cho Hà Nội, lan tỏa các địa phương khác

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Thủ đô có những yếu tố rất đặc thù so với các đô thị khác. Ví dụ, các đô thị khác, tỉnh khác thì đô thị và nông thôn là hai thể chế khác nhau. Nhưng đối với Thủ đô Hà Nội, những vùng được gọi là đô thị và những vùng được gọi là nông thôn đều phải thực hiện những thể chế, tiêu chuẩn riêng của Thủ đô.

GS.TS Hoàng Văn Cường trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Nông thôn của Hà Nội cũng là những nông thôn mang đặc trưng của Thủ đô. Mô hình phát triển hiện nay là "Phố ở trong làng" và "Làng ở trong phố". Tức là không có sự phân biệt đô thị với nông thôn, đó là sự khác biệt, đối lập và điều này chỉ Thủ đô mới có. Điều đó cho thấy, cần sự phát triển toàn diện, khác biệt, tạo ra hình mẫu cả về đô thị và nông thôn.

Và muốn có hình mẫu đó thì phải có thể chế rất mạnh và có sức hút rất lớn. Có sức hút để các nhà đầu tư không chỉ hướng vào trung tâm thành phố, trung tâm phát triển, mà cả những vùng nông thôn của Thủ đô để đầu tư phát triển trên toàn thành phố. Đó là cơ chế, thể chế rất đặc biệt và những đô thị khác dựa vào để phát triển, lan tỏa chứ không phải cạnh tranh.

Bên cạnh đó, Thủ đô có những nguồn lực, thế mạnh hết sức đặc thù mà các địa phương khác không thể có được. Ví dụ như vị thế của Thủ đô đã tạo ra sức hấp dẫn, tạo ra sức hút mà các địa phương khác không có. Cùng với đó, những yếu tố như văn hóa, văn hiến, văn vật của Thủ đô không ở đâu có được. Và chính những yếu tố đó là những nguồn lực đặc thù. Những nguồn lực này tạo ra sức hút lớn, tạo sức mạnh cho phát triển. Trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này đã thể chế để khai thác những nguồn lực nội tại vốn có của Thủ đô.

Theo lãnh đạo Quốc hội, Luật Thủ đô trao quyền cho Hà Nội không có nghĩa là mang tiền, mang nguồn lực từ nơi khác đến để đầu tư cho Thủ đô, mà chính là tạo cơ chế để khai thác các nguồn lực, sức mạnh vốn có của Thủ đô để tạo sức mạnh phát triển. Do đó, sức mạnh của Thủ đô chính là khai thác các nguồn lực, các nội lực và nội lực này mang đặc trưng rất riêng, chỉ Thủ đô mới có.

Ngoài ra, Thủ đô không phải một địa phương. Thủ đô của cả nước và định hướng phát triển cho Thủ đô không chỉ tại Thủ đô mà lan tỏa cả vùng, cả nước. Nên trong quy hoạch Thủ đô, quy hoạch của vùng và thể chế hóa thành luật, phải thể hiện rất rõ phân công, trách nhiệm, phân bổ không gian phát triển. Thủ đô làm gì, các địa phương khác làm gì, sự quan hệ tương tác với nhau như thế nào, mối quan hệ ra sao?

“Thể chế trong Luật Thủ đô tạo ra một cực phát triển, tạo ra đầu tàu phát triển để lôi kéo, thu hút các khu vực khác phát triển theo mà không sợ sự cạnh tranh giữa các đô thị hay tạo ra mâu thuẫn, mất lợi thế của phát triển Thủ đô cũng như các địa phương bên cạnh”, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Ba yếu tố quyết định hiệu quả thực thi Luật Thủ đô

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, để Luật Thủ đô đi vào cuộc sống cần bảo đảm ba yếu tố then chốt: Đội ngũ cán bộ tiên phong, cơ chế trao quyền rõ ràng và sự đồng thuận, tham gia tích cực của nhân dân.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, đường lối, thể chế cho phát triển đã rõ ràng, mạnh mẽ, nhưng điểm yếu lâu nay nằm ở khâu thực thi. Việc thực thi hiệu quả hay không phụ thuộc hết vào yếu tố con người, đặc biệt là đội ngũ cán bộ. Luật Thủ đô và các cơ chế đã có, song để đi vào cuộc sống, cán bộ Hà Nội phải thực sự tiên phong, có năng lực vượt trội, tư duy sáng tạo, khả năng dẫn dắt và tinh thần cải cách mạnh mẽ hơn so với mặt bằng chung.

GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước, Đại biểu Quốc hội Khóa XV. Ảnh: Phạm Hùng

Ngoài ra, cùng với yêu cầu về con người, cơ chế vận hành của Thủ đô phải năng động, cải cách hành chính phải đi trước. Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều vướng mắc, nhất là trong giải phóng mặt bằng đã được tháo gỡ nhờ sự quyết liệt trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện.

Yếu tố thứ hai là trao quyền cho Thủ đô. Trao quyền không phải là tùy ý mà là quyền tự quyết định phương thức, cách thức hành động. Trong đó, HĐND thành phố giữ vai trò rất quan trọng trong việc tạo lập khuôn khổ, bảo đảm tính minh bạch, công bằng và thống nhất trong tổ chức thực hiện. Vai trò, trách nhiệm và năng lực quyết định của HĐND thành phố Hà Nội vì thế phải cao hơn, khác biệt hơn.

GS.TS Hoàng Văn Cường cũng cho rằng, yếu tố quyết định cuối cùng là người dân. Đường lối đúng, cán bộ quyết tâm nhưng nếu người dân không đồng thuận thì khó đạt kết quả. Khi cơ chế, chính sách bảo đảm lợi ích thiết thực cho người dân, tạo điều kiện để người dân được hưởng lợi từ sự phát triển sẽ hình thành sự đồng thuận và sức mạnh chung. “Nếu thực hiện tốt cả ba yếu tố này, Luật Thủ đô mới sẽ tạo ra động lực đột phá cho sự phát triển của Hà Nội”, GS.TS Hoàng Văn Cường bày tỏ.