Kỷ luật học đường: Cần sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình

Chị Hồ Thị Mỹ Lên (phường Thanh Khê) và con trai trong một chuyến dã ngoại. Ảnh: KHUÊ TRUNG

Kỷ luật để học sinh biết tự điều chỉnh

Trong môi trường học đường, các vi phạm như đi học muộn, mặc sai đồng phục, dùng điện thoại không đúng quy định hay chưa hoàn thành nhiệm vụ học tập tuy không lớn, song cách người lớn ứng xử trước những hành vi ấy lại mang ý nghĩa lâu dài.

Cô Hồ Thị Thảo Nguyên, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học -THCS-THPT Anh Quốc, cho rằng mục tiêu của kỷ luật không phải nhằm khiến học sinh sợ hãi, mà giúp các em biết tự giác, sống có trách nhiệm và từng bước tự điều chỉnh hành vi. Vì vậy, việc xử lý cần bảo đảm tính công bằng, nhất quán, minh bạch và gắn liền với giải pháp khắc phục.

Không xem nhẹ lỗi nhỏ nhưng cũng không hình sự hóa lỗi nhỏ” là nguyên tắc cốt lõi cần được giữ vững trong giáo dục. Theo cô Nguyên, học sinh cần được phổ biến quy định, hiểu rõ vì sao quy định ấy cần thiết và được hướng dẫn cách sửa sai. Khi đã xác định rõ hành vi vi phạm, nhà trường phải giữ vững chuẩn mực chung, không vì phụ huynh phản ứng mạnh mà nhân nhượng.

Dẫu vậy, giữ nguyên tắc không đồng nghĩa với cứng nhắc. Giáo viên cần tìm hiểu hoàn cảnh, lắng nghe học sinh và lựa chọn cách nhắc nhở phù hợp, giúp các em nhận thức rõ trách nhiệm thay vì chỉ cảm thấy bị phạt.

Thạc sĩ Võ Hữu Hiếu, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Kỹ năng sống Phoenix, cũng nhấn mạnh kỷ luật tích cực phải đặt tính công bằng song hành cùng sự nhân văn. Quy tắc nên được giải thích rõ trước khi áp dụng; khi xảy ra vi phạm, người lớn cần tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh và phân tích rõ hệ quả của hành vi.

Theo ông, “Ai cũng có sai, nhưng điều quan trọng là phải biết sai, nhận sai và sửa sai”. Một hình thức kỷ luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh nhận ra điều cần thay đổi và trao cho các em cơ hội sửa mình.

Khi cha mẹ muốn bảo vệ con bằng mọi giá

Trên thực tế, không ít giáo viên gặp trở ngại khi nhắc nhở học sinh bởi phụ huynh cho rằng con mình bị đối xử thiếu công bằng. Thậm chí có trường hợp cha mẹ phản ứng gay gắt ngay khi nghe con kể mà chưa trao đổi với giáo viên hay kiểm chứng đầy đủ sự việc.

Xuất phát từ tâm lý muốn bảo vệ con, cuộc đối thoại giữa gia đình và nhà trường đôi khi lại biến thành cuộc tranh cãi đúng - sai căng thẳng.

Tiến sĩ xã hội học Phạm Đi lý giải, nhiều cha mẹ có xu hướng xem con cái như một phần nối dài của bản thân nên dễ cảm thấy tổn thương khi con bị phê bình.

Nỗi lo con bị dán nhãn, đối xử bất công cùng nguồn thông tin chưa đầy đủ cũng có thể khiến phụ huynh nảy sinh tâm lý phòng vệ. Tình thương là điều tự nhiên, nhưng nếu tình thương luôn đi kèm việc chối bỏ sai sót của con, trẻ sẽ khó lòng học cách chịu trách nhiệm.

Cũng theo ông Phạm Đi, sự bao bọc thái quá có thể làm suy giảm bản lĩnh đối diện thất bại, sự tự tin, khả năng điều tiết cảm xúc và tính độc lập của trẻ. Khi không phải trải nghiệm những hệ quả tương ứng với hành vi, các em sẽ thiếu cơ hội rèn luyện kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, tự điều chỉnh và sửa chữa sai lầm.

Điều đáng lo ngại không nằm ở việc cha mẹ lên tiếng bảo vệ con, mà ở chỗ người lớn có thể vô tình gieo vào suy nghĩ của trẻ rằng chỉ cần được bênh vực thì không cần chịu trách nhiệm.

Chị Hoàng Thị Thanh, phụ huynh có hai con đang theo học trung học phổ thông ở khu vực Hòa Khánh, chia sẻ khi nghe con kể về việc bị nhắc nhở, chị luôn giữ bình tĩnh lắng nghe con trước rồi mới trao đổi với giáo viên để xác minh.

Theo chị, bảo vệ con không đồng nghĩa với việc bênh vực trong mọi tình huống. “Bảo vệ là giúp con nhận ra lỗi và sửa lỗi; bao bọc quá mức là che chắn cho con ngay cả khi con sai”. Cách ứng xử ấy vừa giúp cha mẹ thấu hiểu con, vừa giữ được niềm tin cậy với nhà trường.

Cô Hồ Thị Thảo Nguyên cho rằng khi phụ huynh chưa đồng thuận với cách xử lý, giáo viên nên xem đó là cơ hội phối hợp thay vì một cuộc đối đầu. Nhà trường cần chủ động lắng nghe, cung cấp thông tin cụ thể, kiểm tra lại diễn biến và giải thích rõ căn cứ xử lý.

Phụ huynh cũng cần dành thời gian nghe từ hai phía, tránh vội vã kết luận chỉ từ một lời kể. Sự tôn trọng lẫn nhau không làm giảm vai trò của gia đình hay nhà trường, mà giúp mỗi bên thực hiện tốt hơn trách nhiệm giáo dục.

Đồng hành để trẻ trưởng thành

Từ góc nhìn của học sinh, phương thức nhắc nhở cũng quan trọng không kém nội dung kỷ luật. Nguyễn Phú Hưng, học sinh lớp 10/8, Trường THPT Liên Chiểu, chia sẻ rằng việc bị phê bình trước tập thể dễ khiến học sinh ngượng ngùng, song các em sẽ sẵn sàng tiếp nhận nếu giáo viên giải thích rõ lỗi sai và hướng dẫn cách khắc phục.

Theo Hưng, học sinh cần chịu trách nhiệm về hành vi của mình, nhưng không nên bị bẽ mặt hay quy chụp. Khi con mắc lỗi, cha mẹ nên lắng nghe đa chiều; nếu con sai, điều cần thiết là động viên con sửa chữa chứ không bênh vực bằng mọi giá.

Hoàng Thị Ngọc Hà, học sinh lớp 10/13, Trường THPT Thanh Khê, cho rằng đôi khi học sinh chỉ kể với cha mẹ phần khiến bản thân ấm ức mà chưa nói hết toàn bộ diễn biến sự việc.

Vì vậy, phụ huynh nên bình tĩnh hỏi thêm và trao đổi với giáo viên trước khi đưa ra kết luận. Hà nhìn nhận sự khác biệt giữa bảo vệ và bao bọc nằm ở thái độ trước lỗi lầm: bảo vệ là hỗ trợ, chỉ dẫn để con tiến bộ; bao bọc là che chắn cho cả những hành vi chưa đúng. Khi mắc lỗi, học sinh cần biết nhận lỗi, xin lỗi, khắc phục và nỗ lực không tái phạm.

Những chia sẻ ấy cho thấy kỷ luật học đường chỉ thực sự hiệu quả khi học sinh được nhìn nhận như những người đang học cách làm người lớn. Một lời nhắc riêng tế nhị, một cuộc trò chuyện điềm tĩnh hay một nhiệm vụ khắc phục phù hợp đôi khi có sức giáo dục lớn hơn nhiều so với sự trách phạt nặng nề.

Dẫu vậy, sự thấu hiểu không thể biến thành lý do để thỏa hiệp với vi phạm. Học sinh cần được yêu thương, nhưng cũng phải hiểu rằng mỗi lựa chọn đều có hệ quả và mọi thành viên trong nhà trường đều phải tôn trọng quy tắc chung.

Theo Tiến sĩ Phạm Đi, gia đình, nhà trường, xã hội và truyền thông cần chung tay củng cố những giá trị nền tảng như sự tôn trọng, lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm và tính kỷ luật. Khi cha mẹ dạy con biết nhận lỗi, giáo viên xử lý vi phạm công tâm, còn môi trường xã hội đề cao hành vi có trách nhiệm, học sinh sẽ nhận được thông điệp nhất quán.

Ngược lại, nếu ở trường các em bị yêu cầu chịu trách nhiệm nhưng về nhà lại luôn được dung dưỡng, bài học về giới hạn sẽ khó lòng trở thành nếp sống.

Kỷ luật tích cực không đồng nghĩa với nới lỏng nguyên tắc, càng không phải là tìm cách làm vừa lòng tất cả. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa giới hạn rõ ràng và thái độ tôn trọng; giữa yêu cầu sửa sai và cơ hội làm lại.

Người lớn không thể đồng hành cùng con trên suốt mọi nẻo đường, nhưng có thể giúp con đủ bản lĩnh để đối diện với sai lầm, đủ trung thực để nhận trách nhiệm và đủ tự tin để bắt đầu lại. Khi tình yêu thương song hành cùng giới hạn, kỷ luật không còn là hình thức trừng phạt, mà trở thành bệ đỡ trên hành trình trưởng thành.