Trường đại học 'đỏ mắt' tìm nguồn giảng viên chất lượng cao

Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng tạo môi trường cho các nhà nghiên cứu trẻ trao đổi học thuật.

Áp lực nâng tỷ lệ giảng viên tiến sĩ

Năm học 2025-2026, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đạt 36,3%, tăng so với mức 34,4% của năm học trước. Số lượng giảng viên cũng tăng từ 78.563 người năm 2022 lên 92.275 người năm 2026.

Bộ GD&ĐT đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên khoảng 40% vào năm 2030. Yêu cầu về chuẩn đội ngũ khiến các trường phải quan tâm hơn đến việc bổ sung giảng viên có trình độ tiến sĩ, đồng thời bảo đảm nhân lực đáp ứng hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đây cũng là lý do nhiều cơ sở giáo dục đại học mở các đợt tuyển dụng quy mô lớn trong năm nay.

Đầu năm 2026, Đại học Quốc gia TPHCM có nhu cầu tuyển 167 tiến sĩ cho các đơn vị thành viên và trực thuộc. Riêng Trường Đại học Bách khoa cần 36 tiến sĩ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên cần 35, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cần 22. Trong khi đó, Đại học Bách khoa Hà Nội triển khai đề án HUST-Talent với 300 chỉ tiêu tuyển dụng đến năm 2030.

Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng khai giảng chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ, thạc sĩ đợt 2 năm 2026. Ảnh: NTCC

Phần lớn vị trí tuyển dụng yêu cầu ứng viên có trình độ tiến sĩ trở lên, năng lực nghiên cứu, công bố khoa học quốc tế và sử dụng thành thạo tiếng Anh. Để thu hút nhân lực đáp ứng những tiêu chí này, các trường cũng đưa ra nhiều chính sách về thu nhập và hỗ trợ nghiên cứu.

Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM đưa ra chính sách thu hút với thu nhập của giảng viên có bằng tiến sĩ dưới 3 năm kinh nghiệm khoảng 35 triệu đồng/tháng, tăng lên khoảng 45 triệu đồng với người có từ 3 năm kinh nghiệm trở lên. Trường Đại học Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia TPHCM hỗ trợ ban đầu 150 triệu đồng đối với tiến sĩ, 200 triệu đồng đối với phó giáo sư và 300 triệu đồng đối với giáo sư. Trường Đại học Kinh tế - Luật có mức hỗ trợ thu hút tương ứng là 150 triệu đồng, 250 triệu đồng và 350 triệu đồng.

Ngoài thu nhập và hỗ trợ ban đầu, Đại học Quốc gia TPHCM còn có các chương trình cấp kinh phí nghiên cứu, hỗ trợ phát triển đề tài và đầu tư phòng thí nghiệm. Những chính sách này cho thấy các trường đang tìm cách tạo điều kiện để giảng viên phát triển chuyên môn, đồng thời thu hút nhân lực có khả năng tham gia nghiên cứu và dẫn dắt các nhóm khoa học.

Khó thu hút nhân lực trình độ cao

Năm 2026, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng tổ chức 2 đợt tuyển dụng giảng viên, đợt 1 có 37 chỉ tiêu, yêu cầu ứng viên có trình độ thạc sĩ - tiến sĩ; đợt 2 tuyển 76 giảng viên. GS.TS Lê Văn Huy, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, gần như năm nào cũng tổ chức tuyển dụng giảng viên nhưng chưa đạt chỉ tiêu so với nhu cầu. Hiện trường vẫn chưa đủ định biên giảng viên. Việc tuyển trực tiếp ứng viên có trình độ tiến sĩ gặp nhiều khó khăn.

Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng, tuyển dụng giảng viên chất lượng cao đang chịu sức ép lớn từ thị trường lao động và đặc thù vùng miền.

"Sinh viên tốt nghiệp xuất sắc có nhiều lựa chọn nghề nghiệp, trong đó môi trường làm việc tại doanh nghiệp thường mang lại cơ hội thu nhập sớm. Nếu chọn con đường giảng dạy đại học, người học phải tiếp tục đầu tư thời gian cho đào tạo sau đại học, nghiên cứu sinh và quá trình tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu. Vì vậy, các trường khó cạnh tranh nếu chỉ dựa vào mức thu nhập mà chưa tạo được môi trường làm việc và cơ hội phát triển chuyên môn hấp dẫn", GS.TS Lê Văn Huy lý giải.

Đối với các trường đại học ở miền Trung, việc thu hút nhân lực còn gặp trở ngại do nhiều người có trình độ cao ưu tiên làm việc tại Hà Nội hoặc TP Hồ Chí Minh, nơi có nhiều cơ hội nghiên cứu. Theo GS.TS Lê Văn Huy, những người trở về miền Trung công tác phần lớn có sự gắn bó với quê hương hoặc mối liên hệ lâu dài với khu vực.

Một khó khăn khác là khoảng trống nhân lực khi giảng viên có trình độ cao nghỉ hưu hoặc chuyển công tác. Theo GS.TS Lê Văn Huy, lực lượng rời trường thường là tiến sĩ, phó giáo sư giàu kinh nghiệm, trong khi nhân sự tuyển mới chủ yếu có trình độ thạc sĩ và cần tiếp tục đào tạo. Vì vậy, dù tuyển được người, nhà trường vẫn khó bù đắp ngay năng lực nghiên cứu, công bố khoa học và hướng dẫn nghiên cứu sinh của đội ngũ trước đó.

Đại học Duy Tân ra mắt sản phẩm AgenTex v1.0 hỗ trợ nghiên cứu khoa học.

TS Võ Thanh Hải, Phó Giám đốc Đại học Duy Tân, cũng cho rằng, tuyển dụng từ bên ngoài chủ yếu giúp giải quyết nhu cầu trước mắt. Nếu các trường chỉ thu hút giảng viên của nhau, nguồn nhân lực chất lượng cao của toàn hệ thống không tăng tương ứng. Trong khi đó, việc mời giảng viên đã nghỉ hưu trở lại làm việc khó trở thành giải pháp lâu dài; thu hút tiến sĩ từ doanh nghiệp sang giảng dạy cũng không dễ do khác biệt về thu nhập và điều kiện làm việc.

Thực tế này đặt ra yêu cầu các trường phải chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công tác tuyển dụng. Việc tạo nguồn từ sinh viên có năng lực, hỗ trợ giảng viên học lên tiến sĩ và xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp được xem là những hướng đi cần thiết.

Chủ động đào tạo đội ngũ kế cận

GS.TS Lê Văn Huy cho biết để tạo nguồn giảng viên, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng chú trọng phát hiện sinh viên có thành tích học tập tốt, tố chất nghiên cứu và phù hợp với công việc giảng dạy ngay trong quá trình đào tạo đại học. Sau khi lựa chọn được nhân tố tiềm năng, trường định hướng và hỗ trợ người học tiếp tục học sau đại học, tạo điều kiện về thời gian và môi trường nghiên cứu. Nhà trường cũng chủ động tìm kiếm học bổng từ các đối tác quốc tế để đưa ứng viên phù hợp đi đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài.

Cách làm này giúp trường chuẩn bị nguồn giảng viên theo nhu cầu thực tế, đồng thời tạo điều kiện để người học nâng cao trình độ và năng lực nghiên cứu. Tuy nhiên, quá trình đào tạo từ bậc đại học lên tiến sĩ có thể kéo dài 5-7 năm, đòi hỏi kế hoạch nhân sự phải được xây dựng sớm và duy trì liên tục.

Đại học Duy Tân xác định đào tạo đội ngũ hiện có là hướng đi trọng tâm. Nhà trường hiện có khoảng 1.050 giảng viên, trong đó hơn 300 người có trình độ tiến sĩ, chiếm khoảng 39%. Theo TS Võ Thanh Hải, mỗi năm trường quy hoạch, cử từ 50 - 60 giảng viên trình độ thạc sĩ đi làm nghiên cứu sinh. Thời gian đào tạo trung bình từ 3 - 4 năm. Nhà trường định hướng các giảng viên có trình độ thạc sĩ muốn tiếp tục giảng dạy đại học lâu dài phải nằm trong quy hoạch đào tạo tiến sĩ.

Mục tiêu đến năm 2030 là từng bước bổ sung lực lượng tiến sĩ đã hoàn thành đào tạo, đáp ứng nhu cầu giảng dạy và thay thế những vị trí khuyết do giảng viên lớn tuổi nghỉ hưu. Song song với đào tạo đội ngũ trong nước, trường còn chú trọng thu hút nhà khoa học uy tín và tiến sĩ từ nước ngoài tham gia các dự án nghiên cứu trọng điểm.