Kỷ lục lập pháp và yêu cầu khơi thông điểm nghẽn

Ngày 2/6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới”.

Đây là năm thứ chín liên tiếp VCCI phát hành báo cáo thường niên nhằm ghi nhận những chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh và môi trường đầu tư dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp.

Kỷ lục mới về tốc độ xây dựng pháp luật

Theo VCCI, năm 2025 đánh dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng GDP khoảng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Một trong những động lực quan trọng đến từ các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Báo cáo đặc biệt nhấn mạnh sự ra đời của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” gồm Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế, Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Theo VCCI, các nghị quyết này đã tạo ra sự chuyển dịch đáng kể trong tư duy quản lý, từ mô hình quản lý và kiểm soát sang tư duy kiến tạo phát triển, khuyến khích đổi mới sáng tạo và khơi thông các nguồn lực cho tăng trưởng.

Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật được xem là bước ngoặt trong hoạt động lập pháp và điều hành. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao quyền ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định hiện hành để xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách.

Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành 15 nghị quyết theo cơ chế này, tập trung tháo gỡ khó khăn trong các lĩnh vực như quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, đấu giá đất, nhà ở xã hội và thủ tục hành chính.

Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách quy mô lớn nhất từ trước tới nay khi hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa theo nguyên tắc “không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có”.

Kỷ lục lập pháp, tuy nhiên văn bản hướng dẫn còn chậm, thiếu, gấp rút

Một điểm nhấn nổi bật khác của Báo cáo là sự bứt phá mạnh mẽ trong công tác xây dựng pháp luật. Theo thống kê, riêng năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật - mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần ba lần năm 2024 và hơn năm lần mức trung bình của các giai đoạn trước. Tính chung hai năm 2024-2025, tổng cộng 120 đạo luật đã được ban hành, nhiều hơn tổng số luật của cả tám năm trước đó cộng lại.

Không chỉ tăng về số lượng, tốc độ xây dựng luật cũng được đẩy nhanh đáng kể. Khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày. Nhiều dự án luật được hoàn thiện trong vòng hơn bốn tháng, thậm chí có dự án chỉ mất chưa đầy hai tháng. Theo VCCI, quy trình xây dựng pháp luật mới đã giúp các chính sách tháo gỡ khó khăn và các cơ chế đột phá được chuyển hóa nhanh hơn vào thực tiễn.

Doanh nghiệp ghi nhận chuyển biến rõ rệt

Những nỗ lực cải cách của Chính phủ đã mang lại các kết quả định lượng tích cực. Báo cáo của VVCI ghi nhận, năm 2025, có 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm hoặc đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp và người dân.

Trong đó, gần 90% doanh nghiệp đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện và giúp tiết kiệm đáng kể thời gian. Hơn 91% doanh nghiệp cho biết chi phí thực hiện thủ tục giảm so với phương thức truyền thống.

Đáng chú ý, hơn 80% doanh nghiệp ghi nhận sự cải thiện trong liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, giúp giảm tình trạng phải đi lại nhiều lần hoặc liên hệ nhiều cơ quan khác nhau để hoàn thành cùng một thủ tục.

Dù vậy, dư địa cải cách vẫn còn khá lớn khi 38,2% doanh nghiệp vẫn phải chi trả các khoản chi phí không chính thức trong quá trình xin cấp phép, trong khi hơn 24% doanh nghiệp từng phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh vì vướng mắc thủ tục hành chính.

Theo VCCI, đây là những vấn đề cần tiếp tục được ưu tiên xử lý để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong thực thi chính sách ở cấp cơ sở.

Một nội dung đáng chú ý khác là bức tranh về việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý cho hoạt động đầu tư kinh doanh. Trong năm qua, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi cả nước. Trong số này, khoảng 787 trường hợp, tương đương 38%, được xác định là những vướng mắc thực sự cần xử lý, còn lại được giải thích hoặc hướng dẫn cụ thể.

Theo VCCI, quá trình này đang giúp thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn vận hành của doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ chế đối thoại hiệu quả hơn giữa Nhà nước và khu vực sản xuất kinh doanh.

Phân tích 787 vướng mắc được công nhận cho thấy 42% xuất phát từ các quy định thiếu rõ ràng hoặc có nhiều cách hiểu; 36% liên quan đến chi phí tuân thủ không cần thiết hoặc chưa theo kịp mô hình kinh doanh mới; 22% bắt nguồn từ tình trạng chồng chéo giữa các văn bản pháp luật.

Phần lớn các vướng mắc lại nằm ở cấp luật và nghị định - những tầng nấc cao nhất của hệ thống pháp luật. Điều này cho thấy dư địa cải cách thể chế trong thời gian tới vẫn còn rất lớn.

Báo cáo dẫn chứng hàng loạt trường hợp điển hình như vòng lặp thủ tục trong giao khu vực biển cho các dự án điện gió ngoài khơi, bất cập trong quy định đào tạo bảo vệ môi trường đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu hay sự thiếu thống nhất giữa Luật Điện lực 2025 và các quy định về lựa chọn nhà đầu tư điện gió ngoài khơi.

Theo VCCI, việc tiếp tục tháo gỡ những rào cản này không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ mà còn là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn lực đầu tư, giải phóng sức sản xuất và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.