Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Kho bạc Nhà nước (29/5/1946 - 29/5/2026) Từ Nha Ngân khố Quốc gia đến Kho bạc số hiện đại

Từ “tay hòm chìa khóa” của quốc gia…

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bài toán tài chính là một trong những thách thức lớn nhất đối với chính quyền cách mạng. Trong bối cảnh nguồn thu hạn hẹp, ngân khố gần như trống rỗng, việc thành lập Nha Ngân khố Quốc gia mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tập trung, quản lý và điều hành nguồn lực tài chính phục vụ kháng chiến và kiến quốc.

Đoàn công tác của KBNN do Giám đốc KBNN Trần Quân dẫn đầu thăm Khu di tích quốc gia Nha Ngân khố Quốc gia tại xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Trọng Nhân

Trong suốt các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, công tác quản lý ngân khố luôn gắn với nhiệm vụ bảo đảm nguồn lực cho tiền tuyến và hậu phương. Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Kho bạc tiếp tục đồng hành cùng quá trình khôi phục kinh tế và xây dựng nền tài chính quốc gia thống nhất.

Dấu mốc lớn tiếp theo diễn ra ngày 4/1/1990, khi Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ký Quyết định số 07/HĐBT thành lập hệ thống KBNN trực thuộc Bộ Tài chính. Đến ngày 1/4/1990, hệ thống KBNN chính thức hoạt động trên cả nước với mô hình tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đây là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình đổi mới quản lý tài chính công ở Việt Nam. Lần đầu tiên, cơ chế quản lý quỹ ngân sách nhà nước được vận hành theo hướng tập trung, thống nhất và chuyên nghiệp hơn, thay cho mô hình phân tán trước đó.

Từ một hệ thống chủ yếu vận hành thủ công với hồ sơ giấy, quy trình kiểm soát trực tiếp và phương thức quản lý truyền thống, KBNN từng bước xây dựng mạng lưới quản lý ngân sách thống nhất trên toàn quốc. Các chức năng từ quản lý quỹ ngân sách nhà nước, kế toán ngân sách, điều hành ngân quỹ đến huy động vốn cho đầu tư phát triển liên tục được hoàn thiện cùng quá trình cải cách thể chế tài chính công.

Trong hành trình ấy, KBNN dần trở thành “huyết mạch” của nền tài chính quốc gia. Hàng triệu tỷ đồng vốn đầu tư cho hạ tầng, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh được kiểm soát, thanh toán an toàn, kịp thời thông qua hệ thống kho bạc. Hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ cũng góp phần quan trọng huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế. Không chỉ bảo đảm dòng chảy ngân sách thông suốt, hệ thống KBNN còn tiếp tục rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống còn một ngày đối với hồ sơ chi thường xuyên, hai ngày với hồ sơ chi đầu tư và một ngày đối với hồ sơ tạm ứng.

…đến nền tảng quản trị tài chính số

Nếu như trước đây, hình ảnh cán bộ kho bạc thường gắn với những chồng hồ sơ giấy, quy trình xử lý thủ công và giao dịch trực tiếp, thì ngày nay diện mạo của hệ thống KBNN đã thay đổi mạnh mẽ nhờ chuyển đổi số và hiện đại hóa quản trị.

Một trong những dấu mốc quan trọng là việc triển khai Hệ thống thông tin quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS) từ năm 2009. Hệ thống này tạo nền tảng quản trị ngân sách tập trung, xử lý dữ liệu theo thời gian thực và từng bước thay đổi phương thức điều hành tài chính công.

Trên nền tảng đó, KBNN tiếp tục thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, số hóa quy trình nghiệp vụ và phát triển các dịch vụ công trực tuyến. Đến nay, 100% thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực KBNN đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình; trên 99% đơn vị sử dụng ngân sách thực hiện giao dịch điện tử với KBNN. Mỗi năm, gần 20 triệu chứng từ được xử lý điện tử với tỷ lệ đạt trên 99,6%.

Những con số này không chỉ phản ánh mức độ ứng dụng công nghệ, mà còn cho thấy sự thay đổi căn bản trong cách thức vận hành của hệ thống kho bạc: giảm tiếp xúc trực tiếp, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính công khai, minh bạch và giảm chi phí giao dịch cho các đơn vị sử dụng ngân sách.

KBNN cũng đang đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương, ngân hàng thương mại và các nền tảng số quốc gia nhằm hình thành hệ sinh thái tài chính số đồng bộ.

Đặc biệt, việc triển khai Hệ thống thông tin ngân sách và kế toán nhà nước số (VDBAS) được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quản trị tài chính công hiện đại dựa trên dữ liệu số, tiến gần hơn tới mô hình Kho bạc số. Song song đó, mô hình Tổng kế toán nhà nước và Báo cáo tài chính nhà nước tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chất lượng quản trị tài chính công.

Cải cách không dừng ở công nghệ

Điều đáng chú ý là quá trình hiện đại hóa KBNN không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ, mà còn gắn chặt với yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức và tư duy quản trị.

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW về tinh gọn bộ máy, năm 2025 hệ thống KBNN hoàn thành việc tổ chức lại theo mô hình hai cấp gồm KBNN Trung ương và 20 KBNN khu vực. Sau sắp xếp, toàn hệ thống giảm 465 đầu mối, tương đương hơn 47% số lượng đầu mối trước đây.

Đây là một trong những đợt cải cách tổ chức lớn nhất của hệ thống KBNN trong nhiều năm qua. Việc cắt giảm mạnh đầu mối nhưng vẫn duy trì hoạt động thông suốt cho thấy chuyển đổi số đang tạo ra nền tảng mới cho quản trị tài chính công. Khi dữ liệu được tập trung, quy trình được chuẩn hóa và nhiều khâu được tự động hóa, mô hình quản lý cũng có thể tinh gọn hơn mà vẫn bảo đảm hiệu quả điều hành.

Đằng sau quá trình này là sự thay đổi trong tư duy quản trị: từ mô hình quản lý thiên về thủ tục sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ kiểm soát thủ công sang giám sát điện tử, từ xử lý phân tán sang điều hành tập trung theo thời gian thực. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang theo đuổi trong cải cách tài chính công.

Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn là dấu mốc cho giai đoạn chuyển đổi mới của hệ thống KBNN. Trong bối cảnh yêu cầu quản trị quốc gia ngày càng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, hệ thống KBNN đang tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện mô hình quản trị hiện đại và xây dựng Kho bạc số tinh gọn, an toàn, hiệu quả trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số. Hành trình ấy không chỉ nhằm quản lý tốt dòng chảy ngân sách quốc gia, mà còn góp phần kiến tạo nền tài chính công hiện đại, minh bạch và bền vững hơn cho nền kinh tế.