Kỳ tích ghép tạng đưa y học Việt Nam vươn tầm

Trong hơn ba thập kỷ qua, ngành ghép tạng Việt Nam đã viết nên những câu chuyện sống động về sự hồi sinh, hy vọng và đổi mới vượt bậc của y học nước nhà. Từ những bước đi ban đầu đầy khó khăn vào đầu những năm 1990 đến những thành tựu kỹ thuật phức tạp ngang tầm thế giới, ghép tạng không chỉ cứu sống hàng nghìn bệnh nhân mà còn đánh dấu vị thế ngày càng cao của nền y học nước nhà trên bản đồ y khoa khu vực.

Vào tháng 8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ca ghép cùng lúc cả tim và phổi đầu tiên tại Việt Nam cho một nữ bệnh nhân 38 tuổi, mắc hội chứng Eisenmenger – suy thất phải không hồi phục - hở ba lá nặng, tiền sử bít dù thông liên nhĩ, khả năng tử vong tính theo ngày.

Ngày 10/9/2025 nữ bệnh nhân đã chính thức được xuất viện sau 46 ngày trải qua ca ghép. Sự kiện này đặt dấu mốc của nền y học Việt Nam trên bản đồ thế giới trong lĩnh vực ghép tạng, đồng thời mở ra nhiều cơ hội cứu sống người bệnh nguy kịch.

Đây là kỹ thuật phức tạp bậc nhất trong y học thế giới (mỗi năm toàn cầu chỉ thực hiện khoảng 100 ca). Các bác sĩ Việt Nam đã cải tiến kỹ thuật nối phế quản gốc để đảm bảo tưới máu tối ưu, tạo nên một chuẩn mực mới.

Ghép khối tim – phổi là một kỹ thuật y học tiên tiến, là giải pháp điều trị cuối cùng cho các bệnh nhân mắc đồng thời bệnh tim và phổi giai đoạn cuối, khi tất cả các phương pháp điều trị khác không còn hiệu quả.

Thực hiện thành công ca ghép đồng thời tim - phổi đầu tiên tại Việt Nam. Ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức

Tháng 4/2025, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện thành công ca ghép tim nhân tạo bán phần thế hệ thứ 3 (LVAD - Heart Mate3) lần đầu tiên tại Việt Nam cho bệnh nhân nữ H.T.X (46 tuổi, Thanh Hóa), giúp bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối kéo dài sự sống trong khi chờ ghép tim thật. Sau 2 tuần cấy ghép, bệnh nhân đã đi lại sinh hoạt cá nhân hoàn toàn ổn định. Đây là dấu ấn quan trọng, đưa y học Việt Nam tiến gần với các nền y học tiên tiến trên thế giới.

Trước đây, thiết bị hỗ trợ thất trái sử dụng như một phương pháp điều trị bắc cầu giúp kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân suy tim trong khi chờ đợi một cơ hội ghép tim thích hợp; thiết bị LVAD - Heart Mate3 được cấy ghép thành công đầu tiên ở Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 có những tính năng vượt trội, được chứng minh bằng các nghiên cứu đa trung tâm trên thế giới với tỷ lệ sống > 5 năm lên tới 76%; đây là thiết bị hỗ trợ thất trái duy nhất trên thế giới hiện nay được các Hiệp hội tim mạch đã công nhận như một giải pháp điều trị thay thế lâu dài khi chưa có tim ghép. Điều này chứng tỏ LVAD - Heart Mate3 không chỉ là một giải pháp hỗ trợ, mà còn là một phần không thể thiếu trong những tiến bộ y học hiện đại, góp phần cứu sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhiều bệnh nhân mắc bệnh tim mạch.

Thành công này mở ra cơ hội cho hàng ngàn người bệnh suy tim giai đoạn cuối. Bởi họ vốn chỉ có cách chờ ghép tim, mà nguồn tạng hiến dù đã cải thiện nhưng vẫn vô cùng ít ỏi so với số người chờ ghép.

Trong những ngày cuối tháng 11/2025, các bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tiếp tục ghi dấu một thành tựu y học mới trên bản đồ ghép tạng quốc gia, đó là thực hiện thành công ca ghép gan bất đồng nhóm máu cho nữ bệnh nhân 20 tuổi, Hà Nội (người hiến gan là bố của bệnh nhân). Đây là ca ghép gan bất tương hợp nhóm máu ở người lớn đầu tiên tại bệnh viện.

Kíp ghép gan tiến hành ca phẫu thuật cho 02 bố con bệnh nhân. Ảnh Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

Cho đến nay, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện 3 ca ghép gan bất đồng nhóm máu, trong đó có 2 trường hợp là trẻ em và 1 trường hợp là ghép gan bất đồng nhóm máu cho người lớn. Đối với ghép gan bất đồng nhóm máu ở người lớn khó khăn, phức tạp hơn nhiều so với trẻ em.

Những ca ghép này không chỉ thay đổi cuộc đời bệnh nhân, mà còn mở ra cánh cửa mới cho các bệnh nhân khác đang chờ ghép gan nhưng không có người hiến tặng cùng nhóm máu. Trong thời gian tới, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 sẽ đẩy mạnh kỹ thuật này.

Thành công của ca ghép gan bất đồng nhóm máu ở người lớn đầu tiên tại Bệnh viện không chỉ là niềm vui, hạnh phúc của một gia đình, mà còn là niềm tự hào của ngành y tế Việt Nam nói chung; khẳng định cho tinh thần vượt khó, dám nghĩ dám làm, “tất cả vì người bệnh” của bác sĩ nước nhà.

Ghép tạng - từng được xem là “đặc quyền” của các quốc gia phát triển - nay đã trở thành lĩnh vực y học mà Việt Nam đạt nhiều thành tựu nổi bật. Sau gần 30 năm âm thầm khởi động và vượt qua muôn vàn khó khăn, ngành ghép tạng Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ với hàng loạt ca phẫu thuật phức tạp, cứu sống hàng nghìn bệnh nhân từ “cửa tử”.

Với quyết tâm từ ngành y tế, sự đồng hành của cộng đồng và nỗ lực của đội ngũ y bác sĩ, ngành ghép tạng Việt Nam đang có tương lai sáng. Mục tiêu đến năm 2030 là tăng gấp đôi số ca ghép gan, tim, phổi và phổ cập hệ thống điều phối tạng toàn quốc.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sỹ Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, từ năm 1992-2021 (30 năm kể từ ca ghép đầu tiên), các tổ chức quốc tế chưa ghi nhận số hiệu hiến - ghép tạng tại Việt Nam. Tuy nhiên từ năm 2022, nước ta đã lần đầu tiên xuất hiện trên bản đồ hiến - ghép tạng thế giới.

Hiện, Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật ghép đủ 6 loại tạng, gồm thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột. Trong đó, ghép thận vẫn chiếm tỷ lệ lớn nhất với gần 9.000 ca; ghép gan hơn 750 ca; ghép tim trên 120 ca; ghép phổi và các ghép đa tạng phức hợp cũng ngày càng gia tăng.

Tỷ lệ sống sau ghép của Việt Nam đạt mức cao: 90-95% với ghép thận, 80-90% với ghép gan và 85-90% với ghép tim. Nhiều bệnh nhân ghép thận có thể mang thai, sinh con; nhiều trường hợp duy trì tạng ghép 25-30 năm trước khi cần ghép lại.

Bình Nguyên