Ký ức còn lại dưới lòng hồ Kẻ Gỗ

Khu du lịch sinh thái hồ Kẻ Gỗ - ốc đảo xanh tại Hà Tĩnh.

Sân bay dã chiến dưới lòng hồ

Hồ Kẻ Gỗ - Công trình thủy nông lớn được khởi công xây dựng năm 1976, dự kiến làm trong 6 năm, song bằng quyết tâm của đồng bào Nghệ Tĩnh, chỉ sau 3 năm đã hoàn thành.

Công trình đại thủy nông này nằm trọn trong xã Cẩm Duệ, từ lâu được biết tới với dung tích 345 triệu m3 nước, lớn thứ 2 ở Hà Tĩnh - sau hồ Ngàn Trươi có dung tích 775 triệu m3 nước.

Hồ Kẻ Gỗ vừa cắt lũ cho vùng hạ du vào mùa mưa bão, vừa phục vụ tưới tiêu cho 19.500ha đất sản xuất nông nghiệp, phục vụ du lịch cũng như xanh hóa cả một vùng đất bom đạn tàn phá

Thế nhưng, ẩn sâu dưới mặt nước hồ Kẻ Gỗ phẳng lặng, lúc nào cũng xanh ngăn ngắt là một “tọa độ lửa” năm xưa. Trong đó có dấu tích của sân bay dã chiến Libi - nơi ghi dấu khúc tráng ca bi hùng của bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân, dân công hỏa tuyến và người dân địa phương trong những năm tháng chống Mỹ.

Chính sử Hà Tĩnh chép: Đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt vùng này ngót 10 năm. Cuối năm 1966, khi các tuyến đường quốc lộ bị chia cắt, ta quyết định xây dựng tuyến đường chiến lược 22. Tuyến đường dài 65km, từ ngã ba Thình Thình (xã Thạch Xuân) đi vòng qua vùng Cẩm Duệ và nhiều xã vùng Kỳ Anh cũ rồi kết thúc tại Tuyên Hóa, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Một phần tuyến đường 22 nay nằm dưới lòng hồ Kẻ Gỗ bây giờ.

Chuyện rằng, tháng 9-1972, bộ đội ta đã chọn một đoạn đường 22 tại vùng Đá Bạc để xây dựng công trình quốc phòng 723 - sân bay dã chiến Li Bi. Li Bi là tên đặt theo một khe suối ở làng Đá Bạc, xã Cẩm Duệ. Sau nhiều tháng ngày vất vả, các lực lượng đã dồn hết sức lực và tinh thần, với quyết tâm khẩn trương đưa sân bay dã chiến Li Bi vào hoạt động.

Đầu năm 1973, khi công trình đang gấp rút hoàn tất những hạng mục cuối cùng thì bị kẻ thù phát hiện, sân bay đã phải hứng chịu nhiều trận không kích dồn dập của địch. Đêm 7/1/1973, không quân Mỹ thực hiện một cuộc tấn công ác liệt, phá hủy hoàn toàn sân bay Li Bi.

Phần lớn cán bộ, chiến sĩ bộ đội công binh, thanh niên xung phong và các lực lượng đang thi công đã anh dũng hy sinh. Những thi thể chỉ được chôn cất vội vã trong điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh, nhiều người bị vùi sâu dưới lòng đất.

Hồi xanh từ những đau thương

Đoàn cựu sinh viên K20 Khoa Văn (Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội) tại hồ Kẻ Gỗ.

Tàu chạy trên hồ chừng 40 phút, đoàn chúng tôi cập bến Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ tại hồ Kẻ Gỗ. Công trình tâm linh để tưởng nhớ công ơn các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh trong quá trình xây dựng và bảo vệ sân bay dã chiến Li Bi cùng tuyến đường chiến lược 22 trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược.

Công trình là minh chứng cho hành trình tìm lại những trang sử đỏ đã bị lãng quên, đồng thời là kết quả của sự chung tay, góp sức từ những tấm lòng tri ân, trở thành địa chỉ đỏ của lịch sử. Khu đền thờ đã tạm lập được danh sách 62 liệt sĩ hy sinh nơi vùng hồ Kẻ Gỗ. Trong số đó, có 32 liệt sĩ đã anh dũng hy sinh tại sân bay Li Bi vào đêm 7/1/1973.

Dâng hương tại đền thờ, du khách được dịp tìm hiểu về Hà Tĩnh một thời oai hùng: Những năm tháng chiến đấu dưới làn mưa bom bão đạn của giặc Mỹ, quân và dân Hà Tĩnh đã mở mới nhiều tuyến đường dài hơn 500km, sửa chữa hơn 654km đường và nhiều cầu cống bị đánh phá, rà phá gần 50.000 quả bom, mìn các loại…

Trên các tuyến đường giao thông chiến lược đi qua Hà Tĩnh như quốc lộ 1A, 15A, 8A, đường 21, 22, gắn với những “tọa độ lửa” như Bến Thủy, Linh Cảm, Cầu Nhe, Ngã Ba Đồng Lộc, Khe Giao, Địa Lợi, Sông Phủ - Núi Nài, Đèo Ngang… đã ghi lại biết bao câu chuyện bi tráng.

Mỗi tấc đất nơi đây đều ghi dấu những cuộc chiến chống lại bom đạn của kẻ thù, nơi mà máu xương của bao người đã hòa quyện vào đất mẹ, để hôm nay, những thế hệ sau luôn tự hào đứng vững trên mảnh đất này.

Để có một nơi thờ tự trang nghiêm các anh linh liệt sĩ đã ngã xuống tại vùng hồ Kẻ Gỗ và Sân bay Li Bi, năm 2011, Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ và huyện Cẩm Xuyên đã phối hợp kêu gọi xã hội hóa xây dựng một ngôi miếu thờ ngay cạnh khu vực sân bay Li Bi.

Vào những tháng mùa hè, khi mực nước hồ Kẻ Gỗ rút xuống để phục vụ tưới tiêu, sân bay dã chiến Li Bi xuất hiện, dù đã trải qua hơn 50 năm, lòng hồ vẫn chằng chịt những hố bom đạn mà quân địch ném xuống năm xưa. Trong khuôn viên đền thờ có 2 tấm bia khắc ghi tên tuổi, quê quán những người đã hy sinh tại chiến trường Kẻ Gỗ.

Từ một vùng đất từng chịu đựng bom đạn, hồ Kẻ Gỗ đang trở thành không gian xanh, địa điểm du lịch, điểm đến linh thiêng, nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho muôn đời sau. Sân bay dã chiến Li Bi dẫu đã hòa vào làn nước xanh ngăn ngắt của Kẻ Gỗ, nhưng khúc tráng ca về những người con đã lấy máu xương mình dệt nên lịch sử sẽ còn mãi mãi.