Kỳ vọng nâng hạng và làn sóng vốn âm thầm tích tụ

Kỳ vọng nâng hạng lên thị trường mới nổi đang thúc đẩy dòng vốn tổ chức âm thầm gia tăng tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trước mốc đánh giá chính thức năm 2026

Trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, mục tiêu nâng hạng được đặt trong tổng thể tiến trình cải cách cấu trúc và chuẩn hóa vận hành theo thông lệ quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện thay đổi phân loại thị trường, mà là quá trình nâng cấp chất lượng thể chế và hạ tầng vận hành.

Các tổ chức xếp hạng như FTSE Russell hay MSCI đánh giá thị trường dựa trên ba nhóm tiêu chí cốt lõi: khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài; hiệu quả cơ chế thanh toán, bù trừ; và mức độ minh bạch thông tin. Ở góc độ kinh tế học, đây chính là những biến số quyết định mức độ an toàn thể chế và chi phí giao dịch - hai yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn dài hạn của doanh nghiệp.

Sau khi hệ thống KRX được tinh chỉnh và hoàn thiện trong năm 2025, Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai hàng loạt cải tiến trong năm 2026 như giao dịch xuyên trưa; thử nghiệm và tiến tới áp dụng T+0, rút ngắn chu kỳ thanh toán; hoàn thiện cơ chế bù trừ trung tâm (CCP); và phát triển các sản phẩm cho vay chứng khoán, bán khống có bảo đảm. Những bước đi này không chỉ cải thiện thanh khoản mà còn giảm rủi ro đối tác, yếu tố then chốt trong đánh giá nâng hạng.

Năm 2026 được xem là giai đoạn bản lề khi vai trò của thị trường vốn ngày càng được nâng cao trong dẫn dắt dòng tiền cho nền kinh tế. Theo ông Hoàng Xuân Chiến - Giám đốc phát triển kinh doanh Khối tư vấn đầu tư của VPS, cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đang từng bước trở thành kênh huy động vốn quan trọng, giúp giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện nâng hạng trở thành điểm nhấn trung tâm. Sau khi phần lớn vướng mắc kỹ thuật được tháo gỡ trong năm 2025, Việt Nam hiện chỉ còn chờ quyết định chính thức. Một mốc đáng chú ý là tháng 3/2026, khi FTSE dự kiến thực hiện đợt đánh giá chuyên biệt liên quan đến tiêu chí “Global Broker”. Đây được xem là bước đi hiếm thấy, tạo tiền đề cho khả năng nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026.

Theo ông Chiến, khi quá trình nâng hạng diễn ra, thị trường có thể đón nhận hai dòng vốn song hành: các quỹ chủ động thường giải ngân sớm nhằm đón đầu cơ hội tăng trưởng; trong khi dòng vốn từ các quỹ thụ động, đặc biệt là ETF, sẽ gia tăng mạnh ngay sau khi quyết định có hiệu lực. Theo ước tính của VNDirect Research, với quy mô vốn hóa hiện tại, tỷ trọng phân bổ vào cổ phiếu Việt Nam trong các quỹ ETF theo dõi chỉ số FTSE có thể dao động từ 0,02% đến 0,34% giá trị tài sản ròng của từng quỹ, tương ứng khả năng thu hút trên 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tác động của nâng hạng thường không diễn ra đột ngột tại thời điểm công bố. Khi tiến trình cải cách được đánh giá rõ ràng và có tính cam kết cao, các quỹ đầu tư chủ động thường điều chỉnh danh mục từ sớm. Nói cách khác, tác động thị trường hình thành trước mốc chính thức.

Bên cạnh kỳ vọng nâng hạng, nền tảng vĩ mô tích cực cũng củng cố sức hấp dẫn của thị trường. Môi trường chính trị ổn định, triển vọng tăng trưởng dài hạn và mặt bằng định giá vẫn ở mức hợp lý so với tốc độ tăng lợi nhuận trung hạn là những yếu tố quan trọng trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu tìm kiếm điểm đến an toàn.

Một động lực khác là làn sóng IPO và thoái vốn Nhà nước dự kiến bổ sung khoảng 50 tỷ USD vốn hóa mới trong những năm tới. Điều này không chỉ tăng độ sâu thị trường, mà còn nâng cao khả năng hấp thụ dòng tiền lớn. Cùng với đó, các chính sách định hướng như Nghị quyết 79 hay Nghị định 20 được kỳ vọng tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư.

Ở góc độ cấu trúc, rút ngắn chu kỳ thanh toán và tăng tính linh hoạt giao dịch giúp giảm vòng quay vốn bị “khóa” trong quá trình thanh toán, từ đó cải thiện hiệu suất sử dụng vốn. Khi chi phí cơ hội giảm, mức sinh lời yêu cầu của nhà đầu tư có xu hướng điều chỉnh, tác động tích cực đến mặt bằng định giá.

Quan trọng hơn, nâng hạng đồng nghĩa với việc thiết lập một hệ chuẩn mới cho toàn bộ hệ sinh thái thị trường vốn. Nhà đầu tư tổ chức quốc tế đặc biệt coi trọng tính minh bạch, bảo vệ cổ đông thiểu số, công bố thông tin bằng tiếng Anh và sự nhất quán trong thực thi pháp lý. Đây là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức chiết khấu khi định giá.

Khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức gia tăng, cấu trúc thị trường có thể thay đổi đáng kể. Biến động do đầu cơ ngắn hạn có xu hướng giảm, trong khi vai trò của phân tích cơ bản và quản trị doanh nghiệp được đề cao hơn. Sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp vì thế sẽ ngày càng rõ rệt. Những doanh nghiệp có nền tảng lợi nhuận ổn định, cấu trúc tài chính lành mạnh và quản trị minh bạch có khả năng được hưởng mức định giá cao hơn; ngược lại, các doanh nghiệp thiếu chuẩn mực có thể chịu áp lực chiết khấu lớn.

Vì vậy, nếu nâng hạng thành công và duy trì được dòng vốn tổ chức ổn định, phần bù rủi ro thị trường có thể sẽ thu hẹp dần. Khi rủi ro cảm nhận giảm xuống, doanh nghiệp niêm yết có điều kiện huy động vốn với chi phí hợp lý hơn, qua đó cải thiện năng lực đầu tư và mở rộng tăng trưởng.

Xa hơn, nếu các tiêu chí còn lại của MSCI được đáp ứng vào năm 2028, khả năng được xem xét nâng hạng trong kỳ đánh giá tháng 6/2028 sẽ mở ra dư địa lớn hơn cho dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, bản chất của quá trình này không nằm ở con số vốn ETF ngắn hạn, mà ở khả năng thu hút dòng vốn chủ động, nhóm nhà đầu tư định giá dựa trên dòng tiền và lợi nhuận bền vững.

Trong chu kỳ phát triển mới, động lực thị trường không còn dựa chủ yếu vào mở rộng P/E, mà chuyển sang chất lượng tăng trưởng và độ tin cậy của hệ thống vận hành. Nâng hạng, vì vậy, không chỉ là một cột mốc phân loại, mà là bước chuyển cấu trúc - yếu tố quyết định khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.

Phan Hà