Lá gan tái sinh của danh hài Bảo Quốc

Tại cuộc hội ngộ thân hữu ngày 9.8.2026 ở TP.HCM, NSƯT Bảo Quốc đã gây ngạc nhiên với nhiều nghệ sĩ và khán giả khi ở độ tuổi gần 80, từng trải qua những lần đại phẫu cắt gan nhưng diện mạo ông nhìn trẻ hơn tuổi, bước đi đầy sinh lực, thần thái tinh anh. 

Sống lạc quan với lá gan tái sinh

Sinh năm 1949, Bảo Quốc là nghệ sĩ gạo cội của sân khấu cải lương và hài kịch Việt Nam, được báo giới và công chúng vinh danh “Đệ nhất danh hài”. Khoảng cuối thập niên 2000 vợ chồng ông thường xuyên sang Mỹ thăm con cháu, sau đó định cư tại tiểu bang California. Hầu như năm nào vợ chồng ông cũng về Việt Nam thăm thân nhân, bạn bè, làm thiện nguyện và tham gia một số hoạt động nghệ thuật.

Trong nhiều cuộc trò chuyện với đồng nghiệp và truyền thông, Bảo Quốc cho biết ông bị xơ gan đã lâu. Năm 2016 bác sĩ ở Mỹ phát hiện ông có một khối u trong gan. Kết quả phẫu thuật xác định là u mỡ lành tính. Ông nhẩm tính từ lúc xơ gan đến nay đã trải qua 3 lần mổ hở lớn và nhiều lần mổ nội soi, lần nặng nhất cắt nửa lá gan.

“Lần đó về mệt hơi lâu, còn những lần kia chừng hai bữa là lấy lại sức; chừng một, hai tuần tôi đã tập thể dục được”, Bảo Quốc kể. 

Trong chuyến về Việt Nam, NSƯT Bảo Quốc chia sẻ đã trải qua ba lần đại phẫu cắt bỏ khối u gan. Ảnh: Minh Hoàng

Sau đại phẫu cắt gan khoảng một tháng, lá gan của Bảo Quốc dần tái tạo và hiện đã hồi phục với kích thước nhỏ hơn gan cũ một chút, chức năng gan hoàn toàn bình thường. “Ở tuổi này tôi không dám chủ quan với sức khỏe. Đều đặn ba đến sáu tháng tôi vào bệnh viện thăm khám định kỳ. Bác sĩ yêu cầu không sử dụng rượu bia, thuốc lá... May mắn là những thứ đó tôi hầu như cả đời không đụng vào. Những bệnh hay thấy ở người già như cholesterol, tiểu đường, huyết áp… tôi cũng không mắc phải.

Trải qua các cuộc đại phẫu với vài lần gây mê nên thần kinh tôi ít nhiều cũng ảnh hưởng. Bác sĩ luôn căn dặn sức khỏe tinh thần là quan trọng nhất nên tôi sống lạc quan, tích cực, không giận hờn, bực bội để tâm hồn vui vẻ hơn”, Bảo Quốc chia sẻ. 

Gan là nội tạng duy nhất có thể tự tái tạo

ThS-BS-CK2. Trần Kinh Thành (Phó Trưởng khoa Nội tiêu hóa, Bệnh viện Nhân dân 115, TP.HCM), cho biết gan là cơ quan nội tạng nặng nhất trong cơ thể người, nằm ở vùng bụng bên phải với kích thước khá lớn, có nhiều chức năng quan trọng tham gia vào quá trình tổng hợp, chuyển hóa, thải độc, bài tiết… Một người bình thường có lá gan nặng 1,2 - 1,5 kg, lưu lượng máu qua gan có thể từ 800 - 1.000 ml nên nếu tính tổng thì một lá gan nặng đến 2 kg.

Khi gan bị cắt một phần thì phần còn lại sẽ tự sinh ra tế bào gan mới, tự tái tạo các tế bào gan bị thiếu hụt. “Gan là cơ quan nội tạng duy nhất trong cơ thể người có khả năng tái sinh, phì đại, tăng sinh để hoạt động bù trừ phục hồi chức năng gan. Mặc dù sự tái sinh này không phải 100% nhưng các chức năng gan sau tái sinh thì hoàn toàn bình thường. Thông thường sau một năm, lá gan tái sinh có thể phát triển bù trừ 60 - 80% kích thước ban đầu. Sau phẫu thuật gan từ 1 đến 3 ngày nếu không có gì ảnh hưởng thì gan đã có khả năng hồi phục và sau 4 tuần gan có thể hoạt động bình thường”, BS. Thành nói.

Khả năng tái sinh tế bào gan phụ thuộc một số yếu tố: cuộc phẫu thuật thành công, không nhiễm trùng hoặc bị những yếu tố khác; người cắt gan không có bệnh nền; không có bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng xấu đến chức năng gan… Sau phẫu thuật người cắt gan cần tránh ăn uống thực phẩm ảnh hưởng xấu đến gan như rượu bia; thực phẩm không kiểm soát được nồng độ thuốc bảo vệ thực vật, dư thừa hóa chất… Hạn chế ăn quá nhiều dầu mỡ vì gan chưa hồi phục hoàn toàn sẽ chuyển hóa khó khăn. Khuyến nghị ăn đủ dinh dưỡng, đủ chất đạm; ăn thực phẩm sạch, thực phẩm hữu cơ, thực phẩm có nhiều rau xanh, nhất là rau có vitamin K giúp gan tham gia vào quá trình đông máu; ngủ đủ, tránh thức quá khuya để gan hoạt động tốt…

“Để gan nhanh hồi phục, nhiều người có quan niệm “ăn gan bổ gan”. Gan động vật tuy có một số chất dinh dưỡng nhưng cholesterol khá cao. Với những người có vấn đề ở gan, gan yếu hay trong quá trình tái sinh thì hàm lượng cholesterol dư thừa quá nhiều sẽ làm gan quá tải”, BS. Thành lưu ý. 

Xơ gan có dễ thành ung thư?

ThS-BS-CK2. Trần Kinh Thành.

BS. Thành cho biết xơ gan là tiến trình tổn thương tế bào gan lâu dài, lặp lại nhiều lần và có sự xuất hiện các dấu hiệu bất thường như hình thành sẹo trong gan, từ đó tạo mô xơ kết hợp nốt tăng sinh phá vỡ cấu trúc bình thường của gan, gây ảnh hưởng đến chức năng gan.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tổn thương gan mạn tính, từ đó gây xơ gan. Nguyên nhân chiếm tỷ lệ lớn nhất tại Việt Nam là nhiễm virus viêm gan B, viêm gan C. Sử dụng chất cồn quá mức cho phép (nhất là rượu bia) cũng dẫn đến bệnh gan mạn tính có thể tiến triển xơ gan.

Một nguyên nhân từng được lưu ý là sự xuất hiện của viêm gan thoái hóa mỡ (gan nhiễm mỡ) gần đây đã có một số thay đổi là những nhóm bệnh gan liên quan đến chuyển hóa, nếu không kiểm soát tốt cũng có thể dẫn đến xơ gan. Một số bệnh gan do nguyên nhân khác như tình trạng tổn thương gan; viêm gan tự miễn kéo dài; các trường hợp bệnh gan do ứ sắt, ứ đồng… nếu không được kiểm soát lâu ngày cũng chuyển thành xơ gan. 

Từ xơ gan có thể tiến triển xấu, xuất hiện những khối u gan. “Quá trình tiến triển thành ung thư gan phụ thuộc rất nhiều vào nguyên nhân dẫn đến xơ gan. Nếu viêm gan C mạn tính thì hầu hết muốn thành ung thư phải qua giai đoạn xơ gan, nếu không rất hiếm xuất hiện ung thư. Tuy nhiên viêm gan B mạn tính thì không như thế, vẫn có tỷ lệ nhỏ dưới 3% không qua giai đoạn xơ gan, mà từ viêm mạn tính đã có thể tiến triển thành ung thư gan, cho dù bệnh nhân đang kiểm soát bằng các thuốc kháng virus. Đối với nhóm bệnh nhân bị gan nhiễm mỡ không do rượu khi đã qua giai đoạn xơ thì theo thời gian 10 - 20 năm vẫn có nguy cơ ung thư gan”, BS. Thành thông tin.

Tầm soát sớm giúp tránh xơ gan 

BS. Thành cho biết xơ gan gồm hai giai đoạn: xơ gan còn bù (gan bị xơ nhưng có những phần chưa xơ sẽ hoạt động tăng sinh bù trừ, đảm bảo chức năng gan bình thường) và xơ gan mất bù (tổn thương gan trên 75%, các triệu chứng xơ gan điển hình xuất hiện, đặc biệt hai hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa và suy tế bào gan với dấu hiệu điển hình dấu sao mạch và dấu lòng bàn tay son). Đau hạ sườn phải không phải là triệu chứng đặc hiệu chẩn đoán xơ gan vì có nhiều nguyên nhân gây ra.

Bệnh gan ở giai đoạn xơ hóa hoặc xơ hóa tiến triển nếu các yếu tố nguy cơ được khắc phục thì tình trạng xơ hóa có thể đảo chiều, tự phục hồi. Tuy nhiên, khi đã ở giai đoạn xơ gan thì hầu như không thể phục hồi gan trở lại bình thường, lúc này chỉ có thể kiểm soát các biến chứng xơ gan và phải kiểm soát gần như suốt đời.

“Để tránh xơ gan ngày càng nhiều thì tầm soát là rất cần thiết. Trong điều kiện hiện nay, các nguyên nhân có thể tầm soát được thì nên sớm tầm soát như nhiễm virus viêm gan B, viêm gan C hoặc nhóm bệnh lý gan liên quan chuyển hóa, gan nhiễm mỡ, bệnh gan do rượu hoặc những bệnh gan do ứ đồng, ứ sắt hoặc viêm gan tự miễn... Chỉ với xét nghiệm máu, siêu âm bụng tổng quát khảo sát gan là đã có thể đánh giá sơ bộ sức khỏe lá gan. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe lá gan thì nên sớm đến gặp bác sĩ chuyên khoa, để nếu phát hiện nguyên nhân có thể dẫn đến xơ gan thì điều trị tích cực sớm, dự phòng tiến triển”, BS. Thành khuyến cáo. 

Hữu Đức - Tấn Khải