Lá phiếu Sachsen-Anhalt làm khó chính trường Đức

“Bức tường lửa” ngày càng khó giữ

Theo kết quả sơ bộ, AfD giành 43,8% số phiếu, tăng 23 điểm phần trăm so với cuộc bầu cử năm 2021 và giành 39 trong tổng số 83 ghế tại nghị viện bang. Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) đạt 17,2%, giảm 19,9 điểm phần trăm và còn 15 ghế. AfD như vậy chỉ thiếu ba ghế để đạt đa số tuyệt đối tại nghị viện bang.

Ứng cử viên thủ hiến bang Sachsen-Anhalt của đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) Ulrich Siegmund cùng vợ tại sự kiện mừng kết quả bầu cử ở Magdeburg, Đức. Ảnh: Reuters

Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu lên tới 77,8%, tăng mạnh so với năm 2021. Các khảo sát sau bỏ phiếu cho thấy AfD không chỉ thu hút cử tri từ những đảng khác mà còn huy động được nhiều người trước đây không đi bầu. Kết quả này cho thấy sự gia tăng ủng hộ dành cho AfD diễn ra trong bối cảnh mức độ tham gia bầu cử tăng đáng kể.

Trong nhiều năm, các chính đảng lớn của Đức duy trì nguyên tắc không liên minh hoặc hợp tác cầm quyền với AfD, thường được gọi là “bức tường lửa”. Khi AfD chỉ nắm một phần nhỏ số ghế, các đảng còn lại có nhiều lựa chọn hơn để tập hợp đa số. Với 39 ghế tại Sachsen-Anhalt, việc thành lập một chính quyền không có AfD giờ đây có thể đòi hỏi sự hợp tác giữa những lực lượng có nhiều khác biệt về đường lối.

Kết quả tại Sachsen-Anhalt cũng được nhìn nhận trong bối cảnh chính phủ liên bang đang đối mặt với sức ép về kinh tế và một số vấn đề trong nước. Một khảo sát của đài ARD được Reuters dẫn lại cho thấy 87% cử tri tại bang được hỏi không hài lòng với hoạt động của chính phủ liên bang. Tâm lý của cử tri đối với tình hình chung của nước Đức vì thế cũng là một yếu tố được nhắc đến khi lý giải kết quả cuộc bầu cử bang.

Thủ tướng Friedrich Merz, đồng thời là lãnh đạo CDU, lâu nay bác bỏ khả năng hợp tác với AfD. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ của những người cho rằng hai đảng có khác biệt lớn về nhập cư, quan hệ với Nga, chính sách đối với Ukraine và hội nhập châu Âu.

Tuy nhiên, trong nội bộ CDU cũng xuất hiện những ý kiến cho rằng việc kiên quyết loại trừ AfD có thể khiến việc tìm kiếm đa số cầm quyền tại một số bang miền Đông ngày càng khó khăn.

Liên minh Sahra Wagenknecht (BSW), một đảng mới hình thành sau sự chia tách của đảng Cánh tả, giành 5,3% số phiếu và 5 ghế. BSW từng chỉ trích chủ trương cô lập AfD và đề cập khả năng ủng hộ chính quyền theo từng vấn đề, song chưa có thỏa thuận hợp tác nào với AfD. CDU trong khi đó cho biết sẽ thăm dò khả năng thương lượng với các đảng khác.

Với hệ thống chính trị Đức vốn thường đòi hỏi các đảng phải thành lập liên minh để có đa số, kết quả lần này khiến các phương án tại Sachsen-Anhalt trở nên hạn hẹp hơn. CDU có thể phải tìm kiếm sự đồng thuận với nhiều lực lượng khác nhau nếu tiếp tục không hợp tác với AfD, trong khi khác biệt về chính sách giữa các bên có thể khiến quá trình thương lượng kéo dài.

Vì sao AfD thu hút thêm cử tri?

Mức tăng 23 điểm phần trăm của AfD diễn ra tại một bang vốn trải qua nhiều thay đổi về kinh tế và dân số kể từ khi nước Đức thống nhất.

Sachsen-Anhalt thuộc khu vực Đông Đức trước đây và đã trải qua nhiều thay đổi về kinh tế, dân số và việc làm kể từ khi nước Đức thống nhất năm 1990. Dù đạt nhiều tiến bộ trong hơn ba thập kỷ qua, bang vẫn đối mặt với một số khó khăn về tăng trưởng và dân số. Tỷ lệ thất nghiệp tại bang hiện vào khoảng 8%, trong khi những biến động kinh tế sau năm 1990 vẫn để lại ảnh hưởng đối với một bộ phận dân cư.

AfD trong chiến dịch tranh cử tập trung vào những vấn đề đang được cử tri quan tâm như nhập cư, kinh tế, chi phí sinh hoạt và năng lượng. Đảng cũng chủ trương khôi phục quan hệ kinh tế với Nga và chấm dứt hỗ trợ của Đức dành cho Ukraine, những quan điểm nhận được sự đồng tình của một bộ phận cử tri miền Đông nhưng khác biệt đáng kể với chính sách của chính phủ liên bang.

Cùng với các cuộc vận động trực tiếp, AfD sử dụng mạnh mạng xã hội để tiếp cận cử tri. Ứng cử viên Ulrich Siegmund, 35 tuổi, xây dựng lượng người theo dõi lớn trên TikTok và đưa các thông điệp tranh cử lên những nền tảng được nhiều cử tri trẻ sử dụng. Cách vận động này giúp AfD tiếp cận cả những nhóm ít gắn bó với các chính đảng truyền thống.

Những đặc điểm kinh tế - xã hội của miền Đông góp phần lý giải sức mạnh của AfD tại Sachsen-Anhalt, song ảnh hưởng của đảng đã mở rộng ra ngoài khu vực này. Kết quả tại một số bang miền Tây trong năm nay cũng cho thấy AfD đã xây dựng được nền tảng cử tri rộng hơn. Trên phạm vi toàn quốc, một cuộc thăm dò gần đây của INSA được Reuters dẫn lại ghi nhận tỷ lệ ủng hộ AfD ở mức 28%, trong khi CDU ở mức 20%.

Được thành lập năm 2013, AfD từ một lực lượng mới trên chính trường đã trở thành đảng có tỷ lệ ủng hộ cao trong các cuộc thăm dò toàn quốc. Kết quả tại Sachsen-Anhalt tiếp tục cho thấy sự thay đổi trong lựa chọn của một bộ phận cử tri Đức, đồng thời khiến những tính toán về liên minh và thành lập chính quyền của các đảng truyền thống trở nên phức tạp hơn.