Lãi suất qua đêm biến động mạnh gấp 10 lần: Điều gì đang xảy ra?
Từ mức đáy 2,78% 'ngủ quên' những ngày cuối tháng 1, lãi suất liên ngân hàng bất ngờ dựng đứng, có lúc chạm ngưỡng 21%.
Cuộc rượt đuổi lãi suất: Từ "bình lặng" đến "hoảng loạn"
Thị trường tiền tệ vừa trải qua những phiên giao dịch đầy biến động khi lãi suất liên ngân hàng VND nhảy múa như "tàu lượn siêu tốc". Từ mức đáy 2,78%/năm, lãi suất qua đêm có thời điểm chạm ngưỡng 21% trước khi hạ nhiệt. Các chuyên gia khẳng định đây là cú sốc kỹ thuật nhất thời, nhưng cũng hé lộ nhiều điểm đáng suy ngẫm về cấu trúc thanh khoản của hệ thống ngân hàng.
Trong những tuần cuối tháng 1 và đầu tháng 2, thị trường tiền tệ liên ngân hàng - nơi các ngân hàng vay mượn lẫn nhau để bù đắp thiếu hụt thanh khoản ngắn hạn - đã chứng kiến một kịch bản ít ai ngờ tới.
Ngày 21.1, lãi suất bình quân liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm duy trì ở mức thấp kỷ lục, chỉ khoảng 2,78%/năm. Thanh khoản dồi dào khiến các nhà băng giao dịch trong tâm thế thong dong.
Thị trường tiền tệ vừa trải qua những phiên giao dịch đầy biến động khi lãi suất liên ngân hàng VND nhảy múa như "tàu lượn siêu tốc"...
Chỉ trong vòng vài phiên giao dịch đầu tháng 2, biểu đồ lãi suất dựng đứng. Lãi suất chào vay qua đêm vọt lên 17%, thậm chí một số giao dịch lẻ tẻ ghi nhận mức kỷ lục 21%.
May mắn thay, cơn sốt không kéo dài. Ngay sau khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có những động thái can thiệp thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), lãi suất đã nhanh chóng lùi về vùng cân bằng cũ.
Từ mức đáy 2,78% "ngủ quên" những ngày cuối tháng 1, lãi suất liên ngân hàng bất ngờ dựng đứng, có lúc chạm ngưỡng 21%. Một kịch bản tưởng chừng chỉ có trong những giai đoạn khủng hoảng thanh khoản nghiêm trọng đã tái hiện, khiến giới tài chính không khỏi ngỡ ngàng. Liệu đây là sự cố hệ thống hay chỉ là một "điểm mù" kỹ thuật tạm thời?
Trong giới tài chính, việc lãi suất biến động 0,5% hay 1% đã được xem là lớn. Nhưng khi con số này tăng gấp 10 lần (từ gần 2% lên 21%) chỉ trong vài phiên giao dịch, nó không còn là biến động thông thường mà là một "cú sốc nhiệt".
Giới chuyên gia lý giải thanh khoản lại bốc hơi nhanh đến thế là do sự lệch pha kỳ hạn. Tiền đổ vào các dự án dài hạn trong khi nguồn vốn ngắn hạn bị rút đi để phục vụ các nghĩa vụ thuế và tài chính đầu năm.
Khi thấy lãi suất tăng, các ngân hàng lớn có xu hướng giữ tiền lại để quan sát thay vì cho vay ra, khiến nguồn cung tiền trên thị trường liên ngân hàng càng thêm khan hiếm.
Nhiều người lo ngại kịch bản của 10 năm trước sẽ lặp lại. Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích cho rằng bản chất lần này hoàn toàn khác: "21% là một con số gây sốc, nhưng nó chỉ xuất hiện ở các giao dịch đơn lẻ, quy mô nhỏ và mang tính thời điểm. Sức khỏe nội tại của hệ thống ngân hàng hiện nay đã được cải thiện đáng kể với các chỉ số an toàn vốn vượt xa giai đoạn trước".
Không để thị trường "tự bơi" quá lâu, Nhà điều hành đã nhanh chóng ra tay. Việc bơm ròng qua kênh thị trường mở (OMO) đã ngay lập tức hạ hỏa cơn sốt. Đây là minh chứng cho thấy sự chủ động và linh hoạt của cơ quan quản lý trong việc ổn định tâm lý thị trường.
Giải mã "cú sốc kỹ thuật": Tại sao lại là 21%?
Theo các chuyên gia tài chính, con số 21% trông có vẻ "khủng khiếp" trên mặt báo, nhưng thực tế cần được hiểu đúng bản chất trong bối cảnh thị trường liên ngân hàng.
Đầu tháng 2 thường trùng với các kỳ quyết toán thuế hoặc các đợt phát hành trái phiếu Chính phủ quy mô lớn. Khi một lượng tiền lớn bị rút ra khỏi hệ thống để đổ vào kho bạc nhà nước, thanh khoản tại một số ngân hàng nhỏ (vốn phụ thuộc vào nguồn vay mượn từ các ngân hàng lớn) lập tức bị căng thẳng.
Thị trường liên ngân hàng Việt Nam vốn có sự phân hóa rõ rệt giữa nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Big 4) - nơi nắm giữ lượng tiền gửi dân cư khổng lồ - và nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ. Khi các "ông lớn" siết vòi rồng để dự phòng thanh khoản riêng, các ngân hàng nhỏ buộc phải chấp nhận vay với lãi suất "cắt cổ" để đảm bảo các tỷ lệ an toàn trong ngắn hạn.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng nhận định: "Mức lãi suất 21% không đại diện cho toàn bộ thị trường. Đó là mức giá của sự hoảng loạn cục bộ tại một vài thời điểm khi cung - cầu lệch pha nghiêm trọng. Đây thuần túy là cú sốc kỹ thuật do sự ngắt quãng tạm thời của dòng tiền".
Sự hạ nhiệt nhanh chóng của lãi suất cho thấy vai trò điều tiết cực kỳ hiệu quả của nhà điều hành. Khi nhận thấy tín hiệu căng thẳng, NHNN đã ngay lập tức cung cấp thanh khoản ngắn hạn cho các ngân hàng gặp khó khăn. Mặc dù chỉ là biến động ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng (thị trường 2), nhưng nó vẫn có những tác động gián tiếp đến thị trường 1 (ngân hàng với dân cư/doanh nghiệp).
Doanh nghiệp cần thận trọng với các khoản vay có lãi suất thả nổi. Biến động ở thị trường 2 đôi khi là "phát súng" đầu tiên cho xu hướng tăng lãi suất huy động ở thị trường 1 nếu thanh khoản không được cải thiện bền vững. Nhóm cổ phiếu ngân hàng thường nhạy cảm với các thông tin về lãi suất liên ngân hàng. Các đợt tăng vọt lãi suất thường tạo ra tâm lý chốt lời ngắn hạn.
Cú sốc lãi suất 21% vừa qua giống như một đợt "viêm họng nhẹ" của hệ thống tài chính hơn là một căn bệnh nan y. Nó nhắc nhở các ngân hàng về việc quản trị rủi ro thanh khoản chặt chẽ hơn và cho thấy sự linh hoạt của NHNN trong việc điều tiết "mạch máu" kinh tế.
"Trong thời gian tới, lãi suất liên ngân hàng sẽ sớm ổn định quanh vùng 3,5% - 4,5% khi các yếu tố mùa vụ đi qua và dòng tiền từ đầu tư công bắt đầu thẩm thấu ngược lại hệ thống ngân hàng", vị chuyên gia này cho hay.
