Lâm Đồng tái cơ cấu nghề cá từ quản lý đội tàu

Lâm Đồng quyết tâm đưa đội tàu cá vào guồng sản xuất minh bạch

Rà soát, xử lý tàu cá chưa đủ điều kiện hoạt động

Lâm Đồng hiện có 8.177 tàu cá đã được đăng ký và cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Tuy nhiên, vẫn còn 953 tàu (chiếm 11,65%) chưa đủ điều kiện hoạt động do chưa hoàn thiện các thủ tục theo quy định.

Cụ thể, 471 tàu hết hạn đăng kiểm, 715 tàu hết hạn giấy phép khai thác, 169 tàu hết hạn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm và 11 tàu chưa lắp thiết bị giám sát hành trình. Trong đó, phần lớn phương tiện khai thác đang phải nằm bờ, phát sinh chi phí bảo quản, sửa chữa nhưng không tạo ra giá trị kinh tế. Nhiều chủ tàu gặp khó khăn trong việc duy trì lao động, hoàn thiện hồ sơ pháp lý hoặc tiếp tục vươn khơi khai thác.

Đáng chú ý, qua rà soát có khoảng 388 tàu đã mua bán trong và ngoài tỉnh nhưng chưa xác định được đầy đủ thông tin như số lượng tàu bị chìm, ngừng hoạt động, vướng thủ tục pháp lý hoặc chủ tàu không còn tại địa phương.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Lâm Đồng Thái Thị Ngọc Trân, tàu còn khả năng hoạt động sẽ được hướng dẫn hoàn thiện các điều kiện theo quy định. Tàu không còn trên thực tế, xuống cấp hoặc hoạt động không hiệu quả sẽ được xem xét xóa đăng ký, giải bản hoặc chuyển đổi nghề.

Tỉnh Lâm Đồng đã ban hành chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá, chuyển đổi nghề, thay thế thiết bị giám sát hành trình và hỗ trợ cước thuê bao dịch vụ nhật ký điện tử cho chủ tàu. Chính sách này tạo điều kiện để các chủ tàu không còn khả năng tiếp tục khai thác có thêm phương án sinh kế, đồng thời giảm số tàu hoạt động kém hiệu quả.

Một vấn đề khác đáng chú ý là sản lượng thủy sản được kiểm soát qua cảng còn thấp. Trong 6 tháng đầu năm, toàn tỉnh mới kiểm soát được 26.942 tấn thủy sản qua cảng, tương đương khoảng 22,2% so với tổng sản lượng khai thác ước đạt 121.300 tấn.

Điều này cho thấy, phần lớn sản lượng khai thác vẫn chưa đi qua hệ thống kiểm soát chính thức. Nguyên nhân chủ yếu là hệ thống cảng cá còn thiếu và chưa được đầu tư đồng bộ. Nhiều bến tạm, bãi ngang nằm xa cảng cá, không có tổ chức quản lý chuyên trách...

Các chủ tàu cá làm thủ tục tại Đồn Biên phòng

Bên cạnh đó, dữ liệu tàu cập, rời cảng, xuất, nhập bến giữa Ban Điều hành cảng cá, Bộ đội Biên phòng và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT chưa đồng bộ. Tỷ lệ tàu cập, rời cảng thực hiện trên eCDT đạt trên 99% nhưng tỷ lệ thực hiện đối với tàu xuất, nhập bến qua trạm biên phòng mới đạt hơn 42% về lượt tàu.

Khoảng cách này làm giảm hiệu quả kiểm soát toàn bộ hành trình từ lúc tàu rời bến đến khi sản phẩm được đưa lên bờ. Đây cũng là lý do tỷ lệ sản lượng được giám sát qua cảng vẫn thấp dù số lượt tàu được quản lý trên hệ thống đã tăng.

Từ kiểm soát đến nâng giá trị chuyến biển

Từ đầu năm đến nay, các lực lượng chức năng của tỉnh đã phát hiện và xử phạt 158 vụ vi phạm, với tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng; không còn vụ việc đang xử lý hoặc khép hồ sơ không xử phạt.

Kết quả này cho thấy, công tác thực thi pháp luật đã được tăng cường. Tuy nhiên, về lâu dài, hiệu quả kinh tế của nghề cá không chỉ nằm ở xử phạt hay kiểm soát phương tiện, mà ở khả năng đưa toàn bộ sản lượng vào chuỗi khai thác, bốc dỡ, thu mua và chế biến minh bạch.

Đại diện một doanh nghiệp chế biến thủy sản tại phường Phan Thiết cho rằng, nguồn nguyên liệu có hồ sơ truy xuất đầy đủ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong thu mua, chế biến và tiếp cận thị trường xuất khẩu.

“Khi tàu cá, cảng cá, biên phòng và doanh nghiệp cùng sử dụng dữ liệu thống nhất trên hệ thống điện tử, chi phí kiểm tra hồ sơ sẽ giảm, thời gian giao nhận nhanh hơn và giá trị sản phẩm cũng được nâng lên”, doanh nghiệp này nhận định.

Ngư dân có cơ hội bán sản phẩm vào những chuỗi có yêu cầu cao

Việc bảo đảm tàu cá đủ điều kiện hoạt động, dữ liệu được cập nhật chính xác và sản lượng được kiểm soát qua cảng sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong thu mua nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng. Đồng thời, ngư dân có thêm cơ hội đưa sản phẩm vào các chuỗi tiêu thụ có yêu cầu cao, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các giao dịch nhỏ lẻ tại bến tạm, bãi ngang.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên nhấn mạnh, trong những tháng cuối năm, các sở, ngành và địa phương ven biển cần khẩn trương rà soát từng tàu cá, kiểm soát chặt các phương tiện không đủ điều kiện hoạt động; đẩy nhanh công tác truy xuất nguồn gốc, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, hướng tới phát triển nghề cá minh bạch, bền vững.

Khi hạ tầng cảng cá được đầu tư đồng bộ, hệ thống dữ liệu được kết nối liên thông và chính sách chuyển đổi nghề được triển khai hiệu quả, hoạt động khai thác thủy sản sẽ từng bước giảm tính manh mún, hạn chế chi phí phát sinh, đồng thời nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để gia tăng giá trị mỗi chuyến biển, bảo đảm sinh kế lâu dài cho ngư dân và nâng cao sức cạnh tranh của ngành thủy sản Lâm Đồng.