Lâm Đồng tăng cường quản trị môi trường dựa vào cộng đồng

Sau hợp nhất địa giới hành chính, Lâm Đồng trở thành tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước (hơn 2,4 triệu ha), trong đó sở hữu hơn 1,1 triệu ha rừng. Ảnh: Chính Thành

Biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, áp lực đô thị hóa và sản xuất nông nghiệp đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác bảo vệ môi trường tại Lâm Đồng.

Người dân trở thành trung tâm trong quản trị môi trường

Là địa phương có diện tích rừng lớn và giữ vai trò quan trọng đối với an ninh sinh thái khu vực Tây Nguyên và vùng hạ du Đông Nam Bộ, Lâm Đồng đang đối mặt với nhiều sức ép về môi trường khi tốc độ đô thị hóa, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và du lịch ngày càng tăng.

Theo báo cáo của tỉnh, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhiều vấn đề môi trường phát sinh như ô nhiễm cục bộ, tồn đọng rác thải sinh hoạt, rác thải nông nghiệp, nước thải đô thị, sạt lở, ngập úng và áp lực lên tài nguyên nước, rừng, đất đai.

Hạn hán cục bộ trong mùa khô trên địa bàn tỉnh diễn biến bất thường, ảnh hưởng lớn tới ngành nông nghiệp. Ảnh: Chính Thành

Đáng chú ý, tỷ lệ dân số đô thị được thu gom, xử lý nước thải hiện mới đạt khoảng 43,59%; tỷ lệ hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn khoảng 36,4%; trong khi tỷ lệ chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt còn trên 35%.

Trước thực tế đó, nhiều địa phương trong tỉnh đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị môi trường có sự tham gia trực tiếp của người dân.

Tại nhiều xã, phường, các mô hình “khu dân cư xanh”, “tuyến đường xanh - sạch - đẹp”, “Ngày Chủ nhật xanh”, “Cánh đồng không rác thải” hay “Phân loại rác tại nguồn” dần trở nên quen thuộc.

Nông dân khu vực Đà Lạt hình thành thói quen bỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng vào thùng nhựa. Ảnh: Chính Thành

Ở các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm trên địa bàn, vấn đề rác thải nhựa nông nghiệp từng là nỗi lo kéo dài nhiều năm. Bao bì thuốc bảo vệ thực vật, màng phủ nông nghiệp sau sử dụng bị vứt bỏ tràn lan gây ảnh hưởng đến đất đai, nguồn nước và cảnh quan.

Để xử lý tình trạng này, nhiều địa phương đã bố trí các điểm thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại khu vực sản xuất tập trung. Riêng mô hình “Cánh đồng không rác thải” ở Hàm Thuận Bắc đã lắp đặt 30 cống bi bê tông dùng để thu gom bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, góp phần giảm nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước.

Lâm Đồng đang tích cực triển khai phong trào "Vì một Lâm Đồng xanh" và cụ thể hóa Đề án Trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021 - 2025 của Thủ tướng Chính phủ. Ảnh: Hương Ly

Không chỉ dừng ở việc thu gom rác, nhiều hợp tác xã và hộ dân cũng chuyển dần sang phương thức sản xuất thân thiện với môi trường như giảm sử dụng hóa chất, áp dụng canh tác hữu cơ, tiết kiệm nước tưới và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thay đổi nhận thức cộng đồng là yếu tố then chốt trong quản trị môi trường. Khi người dân trực tiếp tham gia giám sát, quản lý và được hưởng lợi từ môi trường sống xanh - sạch hơn thì hiệu quả duy trì sẽ bền vững hơn so với cách làm chỉ dựa vào chính quyền.

Người dân xã Đạ Tẻh 3, tỉnh Lâm Đồng chăm sóc, trồng cây xanh trên những tuyến đường hoa, tạo cảnh quan môi trường thay đổi tích cực . Ảnh: Chính Thành

Nhiều tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân cũng tham gia tích cực thông qua các phong trào “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Đổi rác lấy quà”, “Đường hoa thanh niên”, “Nhà sạch, ngõ đẹp”...

Theo thống kê từ các mô hình cộng đồng, nhiều địa phương đã tổ chức hàng trăm đợt tuyên truyền, ra quân vệ sinh môi trường, trồng cây xanh, khơi thông dòng chảy và thu gom hàng chục tấn chất thải.

Tại khu vực đô thị như khu vực Đà Lạt, Gia Nghĩa và Phan Thiết, chính quyền địa phương đang tập trung xử lý các điểm nóng về rác thải, lấn chiếm suối và ô nhiễm nguồn nước. Các chiến dịch chỉnh trang đô thị, nạo vét hệ thống thoát nước, trồng cây xanh được triển khai thường xuyên nhằm cải thiện cảnh quan và giảm nguy cơ ngập úng cục bộ trong mùa mưa.

Đường phố khu vực Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng sáng - xanh - sạch - đẹp. Ảnh: Chính Thành

Song song đó, Lâm Đồng cũng từng bước đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên và môi trường. Nhiều địa phương đã bắt đầu số hóa dữ liệu đất đai, theo dõi diễn biến rừng bằng ảnh viễn thám, tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát ô nhiễm và tiếp nhận phản ánh của người dân.

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu

Không chỉ chịu áp lực từ ô nhiễm môi trường, Lâm Đồng còn là địa phương thường xuyên đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, sạt lở đất, hạn hán cục bộ, dông lốc và cháy rừng.

Địa hình đồi núi, hệ thống sông suối dày đặc cùng lượng mưa lớn khiến nhiều khu vực trong tỉnh tiềm ẩn nguy cơ cao về lũ quét và sạt lở.

Nhóm thiên tai do mưa lớn, ngập lụt, lũ quét và sạt lở năm 2025 trên địa bàn tỉnh gây thiệt hại khoảng 1.755 tỷ đồng. Ảnh: Chính Thành

Trước nguy cơ thiên tai ngày càng phức tạp, tỉnh đang tăng cường rà soát các khu vực có nguy cơ cao, xây dựng phương án di dời dân cư, đồng thời đầu tư các công trình phòng chống sạt lở, hồ đập và hạ tầng thoát nước.

Hiện toàn tỉnh có 966 công trình thủy lợi với 536 hồ chứa, hơn 3.600 km kênh mương cùng hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn gồm hàng trăm trạm đo mưa, thủy văn và cảnh báo thiên tai.

Lâm Đồng đang tăng cường quản lý nhà kính theo hướng giảm diện tích nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu tiêu cực. Trong ảnh, một vệt nhà kính dày đặc khu vực phường Xuân Trường - Đà Lạt. Ảnh: Chính Thành

Theo các chuyên gia, việc tăng cường kết nối dữ liệu giữa các ngành và ứng dụng công nghệ số sẽ giúp nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo sớm và điều hành phòng chống thiên tai hiệu quả hơn.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều mô hình thích ứng biến đổi khí hậu đang được triển khai mạnh mẽ. Các mô hình tưới tiết kiệm, nhà kính thông minh, canh tác tuần hoàn hay sử dụng cảm biến đo độ ẩm, đo dinh dưỡng đất được áp dụng ngày càng nhiều tại các vùng trồng rau, hoa, cà phê và cây ăn trái.

Lâm Đồng duy trì tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức 46% với hơn 1,11 triệu ha rừng. Đây là lá phổi xanh quan trọng giúp tỉnh đẩy mạnh kinh tế lâm nghiệp và tài chính xanh bền vững. Ảnh: Chính Thành

Theo ngành nông nghiệp tỉnh, phát triển nông nghiệp xanh không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Cùng với nông nghiệp, công tác bảo vệ và phát triển rừng tiếp tục được xác định là giải pháp căn cơ để thích ứng biến đổi khí hậu.

Lâm Đồng hiện duy trì độ che phủ rừng thuộc nhóm cao của cả nước. Tỉnh đang đẩy mạnh giao khoán quản lý bảo vệ rừng cho cộng đồng và người dân địa phương nhằm vừa bảo vệ hệ sinh thái vừa tạo sinh kế ổn định.

Tổ chức RECOFTC cùng cán bộ ngành lâm nghiệp tỉnh Lâm Đồng hướng dẫn bà con xã Tà Năng nâng cao hiểu biết về biến đổi khí hậu. Ảnh: Chính Thành

Nhiều hộ nhận khoán bảo vệ rừng hiện có thêm nguồn thu từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, qua đó nâng cao ý thức giữ rừng.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã trồng mới hơn 63 ha rừng ven biển, phục hồi hàng trăm héc ta rừng phòng hộ và bảo vệ trên 10.000 ha rừng nhằm chống xói lở, chắn gió, chắn cát và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên, quan điểm xuyên suốt của địa phương là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá. Các dự án đầu tư phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạn chế tác động đến hệ sinh thái tự nhiên.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục ưu tiên phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, phát triển năng lượng sạch và nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngành nông nghiệp dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu buộc phải tăng cường các giải pháp, ứng phó, trong đó tập trung nâng cao chất lượng, giảm phát thải từ mô hình nông nghiệp hữu cơ. Ảnh: Chính Thành

Theo kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu, giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu lồng ghép nội dung thích ứng biến đổi khí hậu vào 100% quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; duy trì tỷ lệ che phủ rừng trên 46,2%; giảm tối thiểu 16% lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường.

Đồng thời, tỉnh cũng hướng đến mở rộng các mô hình cộng đồng, tăng cường vai trò của người dân trong giám sát môi trường, xử lý rác thải và phòng chống thiên tai.

Tỉnh Lâm Đồng phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia TP. Hồ Chí Minh tổ chức Tọa đàm khoa học vai trò của cấp ủy Đảng trong huy động người dân tham gia vào quản trị môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu ngày 22/5 vừa qua. Ảnh: Chính Thành

Tại buổi Tọa đàm khoa học vai trò của cấp ủy Đảng trong huy động người dân tham gia vào quản trị môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu ngày 22/5 vừa qua, PGS.TS Lê Văn Chiến, Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhận định: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc Lâm Đồng cũng như các địa phương cả nước chú trọng xây dựng mô hình quản trị môi trường dựa vào cộng đồng sẽ là hướng đi quan trọng giúp địa phương nâng cao tính chủ động, giảm thiểu rủi ro và hướng tới phát triển bền vững lâu dài.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên nhấn mạnh: Chỉ khi người dân thực sự là chủ thể trung tâm, các giải pháp xanh mới có thể đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả bền vững lâu dài