Lạm dụng thực phẩm quen thuộc khiến bạn dễ mắc tim mạch, tiểu đường và ung thư

Trong những năm gần đây, tỷ lệ bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và ung thư ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Trong đó, không chỉ các yếu tố như lối sống ít vận động, stress kéo dài, mà chế độ ăn uống đóng vai trò cực kỳ quan trọng.

Có những thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày nếu tiêu thụ quá nhiều hoặc thường xuyên sẽ góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Điều này không đồng nghĩa là phải kiêng hoàn toàn, nhưng hiểu rõ về các loại thực phẩm này giúp bạn điều chỉnh chế độ ăn để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Thực phẩm siêu chế biến – "kẻ thù" của sức khỏe

Thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods) là thuật ngữ dùng để chỉ những sản phẩm đã qua chế biến nhiều bước, thường giàu đường, muối, chất béo xấu và ít chất dinh dưỡng như khoai tây chiên, snack, bánh kẹo, nước ngọt, mì ăn liền và các món ăn đóng gói sẵn. Các nghiên cứu quy mô lớn đã chỉ ra rằng mức tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến cao làm tăng đáng kể nguy cơ cao huyết áp, bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và ung thư.

Những sản phẩm này không chỉ cung cấp nhiều calo rỗng mà còn chứa các chất phụ gia, chất bảo quản và thành phần nhân tạo có thể gây rối loạn chức năng tế bào, đề kháng insulin và thúc đẩy viêm mạn tính – nền tảng phát triển nhiều bệnh mạn tính.

Một số thực phẩm siêu chế biến như snack, nước ngọt và thực phẩm đóng gói là ví dụ về nhóm thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính khi tiêu thụ thường xuyên.

Thịt chế biến – mối nguy tiềm ẩn không thể xem nhẹ

Thịt chế biến như xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói, dăm bông chứa hàm lượng muối, chất béo bão hòa và các hợp chất bảo quản cao. Các chuyên gia dinh dưỡng cho biết tiêu thụ nhiều thịt chế biến có liên quan đến tăng nguy cơ tiểu đường, bệnh tim và đặc biệt là ung thư đại trực tràng do các hợp chất nitrosamine hình thành trong quá trình lưu trữ và chế biến.

Một phân tích dữ liệu lớn cho thấy ngay cả lượng nhỏ thịt chế biến hằng ngày có thể khiến nguy cơ ung thư và bệnh tiểu đường gia tăng đáng kể.

Đồ uống chứa đường và đồ ngọt gây rối loạn chuyển hóa

Đồ uống ngọt như nước ngọt có ga, nước ép công nghiệp hay các món tráng miệng nhiều đường không chỉ thêm calo dư thừa mà còn kích thích tình trạng viêm mạn tính, tăng cân và kháng insulin, vốn là những yếu tố nguy cơ chính của tiểu đường loại 2 và bệnh tim mạch.

Chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh rằng đường bổ sung – không phải đường tự nhiên trong rau củ – là tác nhân chính làm tăng phản ứng viêm và rối loạn chuyển hóa.

Thực phẩm giàu muối – gánh nặng cho tim mạch

Muối là một gia vị quen thuộc nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể dẫn tới tăng huyết áp, một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tim mạch và đột quỵ. Ở nhiều quốc gia, lượng muối trung bình trong bữa ăn thường cao gấp 2-3 lần so với mức khuyến cáo, phần lớn đến từ thực phẩm chế biến sẵn và nêm nếm khi nấu nướng.

Giảm lượng muối trong khẩu phần hàng ngày và thay bằng các loại gia vị tự nhiên có thể giúp kiểm soát huyết áp, giảm áp lực lên tim và thận theo thời gian.

Chất béo xấu – tăng nguy cơ tiểu đường và tim mạch

Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa có nhiều trong đồ chiên rán, món ăn nhanh, bơ động vật và một số sản phẩm bơ thực vật đã qua hydrogen hóa được chứng minh làm tăng cholesterol xấu (LDL), giảm cholesterol tốt (HDL), góp phần gây xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ và tiểu đường.

Thay vào đó, các chuyên gia khuyên nên tăng cường chất béo lành mạnh từ cá béo, dầu ô liu, các loại hạt và quả bơ để bảo vệ tim mạch.

Thực phẩm ngâm muối và nướng cháy – rủi ro ung thư

Một số sản phẩm như thực phẩm ngâm muối, thịt xông khói hay đồ ăn nướng cháy cạnh có thể tạo ra các hợp chất gây hại như nitrosamine và amin dị vòng khi thực phẩm tiếp xúc nhiệt độ cao hoặc qua xử lý muối kéo dài. Các hợp chất này được chuyên gia cho là có thể gây tổn thương ADN và tăng nguy cơ ung thư khi tiêu thụ thường xuyên.

Biến chế độ ăn thành "liều thuốc" giúp phòng ngừa bệnh mạn tính

Các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng không khuyến khích loại trừ hoàn toàn những thực phẩm trên trong bữa ăn của bạn, mà thay vào đó là giảm tần suất và khẩu phần, đồng thời bổ sung nhiều thực phẩm ít chế biến, giàu chất xơ, rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc. Một lối sống ăn uống lành mạnh có thể hỗ trợ giảm viêm mạn tính, kiểm soát cân nặng và ngăn ngừa xáo trộn chuyển hóa – các yếu tố then chốt để phòng bệnh mạn tính lâu dài.

Lựa chọn thực phẩm ít chế biến và giàu dinh dưỡng như rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường và ung thư.

12 tác hại của rượu với cơ thể bạn cần biết | SKĐS

Bs. Nguyễn Thanh Trâm