Làm rõ giới hạn áp dụng luật chuyên ngành trong bồi thường nhà nước

Phân định rõ quan hệ giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và luật chuyên ngành

Góp ý về nội dung sửa đổi khoản 1 Điều 4 liên quan đến nguyên tắc bồi thường của Nhà nước, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang cho biết, dự thảo quy định: “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này. Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ một số vấn đề ĐBQH quan tâm. Ảnh: Quang Khánh

Qua rà soát một số luật hiện hành, như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án; Luật Quản lý thuế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; Luật Tiết kiệm, chống lãng phí; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng, đại biểu cho rằng: hiện cơ bản có hai dạng quy định.

Dạng thứ nhất là luật chuyên ngành có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, hay nói cách khác là quy định những trường hợp nào Nhà nước phải bồi thường thiệt hại cho người dân, nhưng các quy định này lại khác với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Nhóm này gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án; Luật Quản lý thuế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Dạng thứ hai là luật chuyên ngành không có quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và cũng không dẫn chiếu trực tiếp đến Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, như Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Từ đó, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang cho rằng: hiện giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và một số luật chuyên ngành còn có sự không thống nhất về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Trong khi đó, các nội dung khác như nguyên tắc, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, kinh phí, hoàn trả… đang được thống nhất áp dụng theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.

Theo đại biểu, từ thực trạng này có thể thấy rõ hơn nội hàm của việc sửa đổi khoản 1 Điều 4 lần này, đồng thời cho thấy, cách xử lý khi có sự khác nhau giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và các luật chuyên ngành như dự thảo là phù hợp.

Về bản chất, dự thảo Luật xác định trong trường hợp cần thiết, luật chuyên ngành có thể quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, tức là xác định những trường hợp nào Nhà nước phải bồi thường; còn các quy định khác như nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, kinh phí… vẫn thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Theo ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang, cách tiếp cận này vừa bảo đảm Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là nền tảng thống nhất về chế độ bồi thường của Nhà nước, vừa bảo đảm một mặt bằng chung về quyền và trách nhiệm đối với người bị thiệt hại và các chủ thể có liên quan.

Đại biểu cũng lưu ý, trước những thay đổi lớn về cơ cấu tổ chức bộ máy và cách thức quản trị quốc gia, chắc chắn sẽ còn nhiều thay đổi trong các quy định pháp luật, nhất là đối với các lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, an ninh, đầu tư, đất đai, thuế…

Trong bối cảnh đó, Quốc hội không thể liên tục sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để bảo đảm thống nhất, bao quát tất cả các lĩnh vực có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Luật chuyên ngành chỉ quy định khác khi thực sự cần thiết

Từ những phân tích trên, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang bày tỏ hoàn toàn thống nhất với quan điểm của cơ quan soạn thảo về cách xử lý tại khoản 1 Điều 4.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng: Điều 4 có ý nghĩa rất quan trọng, giữ vai trò là điều khoản phân định mối quan hệ giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước với luật chuyên ngành; quy định tại điều này có thể tác động đến cách áp dụng toàn bộ Luật.

Vì vậy, đại biểu đề nghị thiết kế Điều 4 rõ ràng, chặt chẽ hơn; khẳng định Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước giữ vai trò là luật nền, còn luật chuyên ngành chỉ quy định khác trong những trường hợp đặc thù, thực sự cần thiết, đồng thời phải xác định rõ giới hạn của việc áp dụng luật chuyên ngành.

Cụ thể, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang đề nghị thay từ “phạm vi” bằng “căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường” và sửa khoản 1 Điều 4 theo hướng: “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này. Trường hợp luật khác quy định về căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do tính chất đặc thù, thực sự cần thiết của lĩnh vực đó thì áp dụng quy định về căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường theo luật đó”.